Israel Gelfand (1913–2009) - XX əsrin ən tanınmış və təsirli riyaziyyatçılarından biridir. O, xüsusən funksional analiz, topologiya, rəqəmsal funksiyalar və nəzəri fizika sahələrindəki fundamental işləri ilə məşhurdur. Gelfand həmçinin Gelfand transforması, Gelfand-Tsetlin alqebraları və Gelfand modulları kimi konsepsiyalarla tanınır. Onun işləri riyaziyyatın bir çox sahələrinə təsir göstərmiş və müasir riyaziyyatın inkişafında mühüm rol oynamışdır. Həyatı və təhsili Israel Gelfand 1913-cü ildə Sankt-Peterburq şəhərində anadan olmuşdur. O, gənclik illərində musiqi və riyaziyyat ilə maraqlanmışdır, lakin sonradan riyaziyyata olan marağını daha da inkişaf etdirərək Leningrad Dövlət Universitetində təhsil almışdır. O, burada riyaziyyat sahəsində əsaslı təhsil almış və tezliklə özünün mükəmməl intellekti ilə fərqlənərək, Sovet İttifaqında məşhurlaşmağa başlamışdır. Gelfand, Leningrad Dövlət Universitetində uzun illər müəllimlik etmiş, həmçinin Sankt-Peterburq Riyaziyyat İnstitutunun baş tədqiqatçılarından biri olmuşdur. O, Sovet İttifaqı dövründə çoxsaylı elmi işlər və tədqiqatlar aparmış və dünya miqyasında tanınmışdır. Elmi fəaliyyəti və karyerası Israel Gelfand, elmi karyerasına funksional analiz və topologiya sahələrində başlamışdır. O, bu sahələrin nəzəriyyələrinin inkişafında mühüm rol oynamışdır. Gelfand həmçinin rəqəmsal funksiyalar və həsəbləmə metodları sahəsindəki tədqiqatları ilə məşhurdur. Funksional Analiz və Alqebra Gelfandin ən mühüm töhfələrindən biri funksional analiz sahəsindəki işləridir. O, banax alqebrası və Gelfand transforması kimi anlayışların inkişafında mühüm rol oynamışdır. Gelfand transforması, topoloji alqebralar və funksional analiz sahələrində geniş tətbiq tapmışdır və müasir riyaziyyatın əsas anlayışlarından biri olmuşdur. Algebralar və modullar Israel Gelfand, alqebralar nəzəriyyəsinə də çoxsaylı töhfələr vermişdir. O, Gelfand-Tsetlin alqebraları kimi yeni anlayışlar təklif edərək, çoxsaylı mühüm nəticələr əldə etmişdir. Bu alqebralar, xüsusən simmetriya qrupları və spektral nəzəriyyə ilə əlaqədar məsələlərdə istifadə olunur. Gelfand həmçinin modul nəzəriyyəsi sahəsində də çoxsaylı işlər aparmışdır. Onun Gelfand modulları və spektral modullar haqqında verdiyi nəzəriyyələr, həmçinin C-algebralar və operator nəzəriyyəsi kimi sahələrdəki işlərlə əlaqələndirilir. Nəzəri Fizika və Riyaziyyat Israel Gelfand, riyaziyyatın tətbiqlərini nəzəri fizika ilə birləşdirərək çoxsaylı təhlillər aparmışdır. Onun həsəbləmə teoriyası və topologiya sahələrindəki işləri, həmçinin kvant mexanikası, relativistik fizika və statistik fizika ilə əlaqədar məsələlərin riyazi tərəfini formalaşdırmışdır. Əsas əsərləri Israel Gelfand çoxsaylı fundamental əsərlərin müəllifidir. Onun ən tanınmış və təsirli əsərlərindən bəziləri bunlardır: "Funksional Analiz" (Functional Analysis) — Bu əsər, Gelfandin funksional analiz sahəsindəki əsas anlayışlarını təqdim edir və bu sahənin inkişafında mühüm yer tutur. "Riyazi Cədvəllər və Tətbiqləri" (Mathematical Tables and Applications) — Bu əsər, Gelfandin tətbiqi riyaziyyat sahəsindəki işlərinə dair geniş məlumat verir və riyaziyyatın fizika və mühəndislikdəki tətbiqlərinə toxunur. "Algebralar və Modullar" (Algebras and Modules) — Bu kitab, Gelfand-Tsetlin alqebraları və modul nəzəriyyəsi sahələrinə dair nəzəriyyələri və tədqiqatları əhatə edir. "Nəzəri Fizika və Riyaziyyat" (Theoretical Physics and Mathematics) — Bu əsər, Gelfandin nəzəri fizika və riyaziyyatın əlaqəsi mövzusundakı əsərlərini təqdim edir. Təsiri və mirası Israel Gelfandin riyaziyyat və nəzəri fizika sahələrindəki töhfələri onun dünyada geniş tanınmasına səbəb olmuşdur. Onun işləri funksional analiz, operator nəzəriyyəsi, topologiya, spektral nəzəriyyə və algebralar nəzəriyyəsi kimi sahələrdə mövcud olan anlayışların inkişafına böyük təsir göstərmişdir.
https://en.wikipedia.org/wiki/Israel_Gelfand
https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Gelfand/
https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/gelfand-i-m.pdf
https://www.ihes.fr/en/scholars/invited-researchers/associated-professorships/israel-gelfand-chair-former/
https://www.theguardian.com/science/2009/nov/08/israel-gelfand-obituary
https://pubs.aip.org/physicstoday/article/63/8/63/395810/Israel-Moiseevich-Gelfand
https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Obituaries/Gelfand_WPost/
Tarix : 4 mart 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
