Çako torpaqsürünən quşu ("Tarphonomus certhioides") - "Furnariidae" fəsiləsinin "Furnariinae" yarımfəsiləsinə aid olan bir quş növü. Taksonomiya və sistematika Çako torpaqsürünən quşu bəzən "Ochetorhynchus" və "Upucerthia" cinslərinə daxil edilsə də, 2000-ci illərin əvvəllərindən etibarən "Tarphonomus" cinsinə daxil edilmişdir. Bəzən bu növ, "Tarphonomus" cinsinin digər üzvü olan, Boliviya torpaqsürünən quşu ("T. harterti") ilə eyni növ kimi qəbul edilmişdir. Bu iki növ "Paslıqanadlı barbtail" (Premnornis guttuliger) ilə qardaş növlərdir və bu üç növ öz növbəsində "Pseudocolaptes" cinsinə aid olan "tuftedcheeks" ilə qohumdur. Çako torpaqsürünən quşunun üç yarımnövü var: nominal yarımnöv "T. c. certhoides" (d'Orbigny & Lafresnaye, 1838), "T. c. luscinia" (Burmeister, 1860) və "T. c. estebani" (Wetmore & Peters, JL, 1949). Təsvir Çako torpaqsürünən quşu, təxminən 16 sm uzunluğunda və 18-31 qram ağırlığındadır. Bu, uzun və çox az əyilmiş dimdiyi olan, kiçik bir torpaqsürünən quşudur. Erkək və dişi fərdlərin lələkləri eynidir. Nominal yarımnövün yetkin fərdlərinin üz hissəsi, əsasən tünd qəhvəyi rəngdədir və zəif narıncı-qırmızı "supercilium" (göz üstü xətti) var. Alınları tünd narıncı-qırmızı, başları və beli tünd qəhvəyi, bel və quyruqüstü örtükləri bir qədər qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir. Quyruqları ümumiyyətlə tünd qəhvəyi rəngdədir və mərkəzdən kənara doğru getdikcə daha çox qırmızı çalarlı olur. Qanadları belindən bir qədər daha qırmızımtıl-qəhvəyi rəngdədir və uçuş lələklərinin əsası qırmızıdır. Boğazı və yanaqları ağ rəngdədir. Döşü və qarnı qəhvəyi, yanları və quyruqaltı örtükləri qırmızımtıldır. Gözləri qəhvəyi, üst çənəsi qaralıdan tünd boz rəngə qədər, alt çənəsi boz-qırmızımtıl boz rəngdədir, ayaqları isə qaralıdan tünd boz rəngə qədərdir. Yeniyetmə fərdlərin ümumi rəngi qırmızımtıldır, lakin alınları yetkinlərdən daha az qırmızıdır. "T. c. luscinia" yarımnövünün üst hissələri daha boz (daha az qırmızımtıl), qanadları daha qırmızı və alt hissələri nominal yarımnövdən daha açıq rəngdədir. "T. c. estebani" yarımnövünün beli daha açıq, döşü və qarnı daha tünd, yanlarında isə qırmızımtıl çalarlar yoxdur. Yayılması və yaşayış mühiti Çako torpaqsürünən quşunun "T. c. estebani" yarımnövü Boliviyanın cənub mərkəzindəki Santa Cruz departamentində, Argentinanın şimalında və Paraqvayın qərbində yayılmışdır. "T. c. luscinia" yarımnövü Argentinanın San Xuan, La Rioja, Kordoba, Mendoza və San Luis əyalətlərində tapılır. Nominal yarımnöv "T. c. certhoides" isə Argentinanın şimal-şərqində, Rio Neqro əyalətindən Formosa əyalətinə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Həmçinin, bir dəfə Braziliyanın Rio Qrande do Sul əyalətində də qeydə alınmışdır. "T. c. estebani" və "T. c. certhoides" yarımnövləri Çako hövzəsində sıx kolluqlar və yarpağını tökən meşələrdə, xüsusilə yerli bromeliad bitkiləri olan ərazilərdə yaşayır. "T. c. luscinia" yarımnövü And dağlarının ətəklərində sıx kolluqlu yamacları məskunlaşdırır. Bu növ, dəniz səviyyəsindən 1800 metr yüksəkliyə qədər olan ərazilərdə rast gəlinir. Hərəkət Çako torpaqsürünən quşu, bütün yayılma ərazisində il boyu yaşayan quş növüdür. Qidalanma Çako torpaqsürünən quşu, əsasən buğumayaqlılarla qidalanır. Adətən tək halda qidalanır və şikarı zəmindən və bəlkə də aşağı bitkilərdən toplayır. Çoxalma Çako torpaqsürünən quşu, cənub yarımkürəsində yay aylarında çoxalır. Monoqam olduğu güman edilir. Yuva qurmaq üçün kolluqda və ya ağacda, ağac boşluğunda, qaya üzərində və ya köhnə binalarda, həmçinin "Furnarius hornero" növünün köhnə yuvasını istifadə edir. Yuvanın döşəməsini tüklər, otlar və digər bitki lifləri kimi yumşaq materiallarla döşəyir. Yumurta sayı üç və ya dörd olur. İnkubasiya müddəti, balaların uçma vaxtı və valideyn qayğısının detalları məlum deyil. Status "IUCN" Çako torpaqsürünən quşunu "Ən az narahatlıq doğuran" kimi qiymətləndirib. Bu növün geniş yayılma ərazisi var və populyasiya ölçüsü məlum olmasa da, sabit olduğu güman edilir. Dərhal təhlükələr (yırtıcılar tərəfindən ani hücumla ovlanmalar) müəyyən edilməyib. Bu növ yayılma ərazisinin çox hissəsində kifayət qədər geniş yayılmışdır və ən azı bir qorunan ərazidə rast gəlinir.
https://en.wikipedia.org/wiki/Chaco_earthcreeper
https://ebird.org/species/chaear1
https://birdsoftheworld.org/bow/species/chaear1/cur/introduction
https://www.inaturalist.org/taxa/73471-Tarphonomus-certhioides
https://animalia.bio/chaco-earthcreeper#google_vignette
https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/chaco-earthcreeper-tarphonomus-certhioides
https://www.oiseaux.net/birds/chaco.earthcreeper.html
https://xeno-canto.org/species/tarphonomus-certhioides
Tarix : 21 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
