Volеmiya (lat. Wollemia) — araukariyalar fəsiləsinə aid iynəyarpaqlılar cinsidir. Cins yalnız bir məlum müasir növdən — Wollemia nobilis növündən ibarətdir. Növ Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels əyalətində yerləşən Vollеmi Milli Parkında 1994-cü ildə aşkar edilmişdir. Elmi baxımdan yeni cins və növ kimi 1995-ci ildə təsvir edilmişdir. Volеmiya nadirliyi və məhdud təbii yayılma arealı səbəbindən dünyanın ən diqqətçəkən təhlükə altında olan iynəyarpaqlı bitkilərindən biri hesab olunur. Wollemia nobilis ağacı. Kəşfi Vollеmiyanın kəşfi 10 sentyabr 1994-cü ildə Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels ərazisində baş vermişdir. Milli parkın əməkdaşı və təbiət araşdırıcısı David Noble Vollеmi Milli Parkının ucqar dərələrindən birində qeyri-adi ağaclarla qarşılaşmışdır. Bitkinin qabığı, yarpaqları və ümumi görünüşü onun həmin ərazidə məlum olan digər ağaclardan fərqləndiyini göstərirdi. Noble bitkidən nümunə götürərək onu botanistlərə təqdim etmişdir. Nümunənin araşdırılması nəticəsində onun Araucariaceae fəsiləsinə aid olduğu, lakin həmin fəsilənin digər müasir cinslərindən kifayət qədər fərqləndiyi müəyyən edilmişdir. Buna görə yeni Wollemia cinsi yaradılmış və növ Wollemia nobilis adı ilə təsvir edilmişdir. Növün adı onun ilk kəşfçisi David Nobelin şərəfinə verilmişdir. Kəşf edilən populyasiyanın dəqiq yeri uzun müddət gizli saxlanılmışdır. Bunun əsas səbəbi nadir ağacların insan fəaliyyəti, xəstəliklər və meşə yanğınları kimi təhlükələrdən qorunması idi. Vollеmi Milli Parkının idarəetmə sənədlərində də təbii populyasiyanın yerləşdiyi əraziyə girişin ciddi şəkildə məhdudlaşdırıldığı göstərilir. Xarici görünüşü Wollemia nobilis həmişəyaşıl, hündür ağacdır. İlk elmi təsvirə əsasən, təbii şəraitdə ağacların hündürlüyü 40 metrə qədər çata bilər. Gövdə diametri 1,2 metrə qədər ola bilir. Ağacın tacı nisbətən ensiz və sütunvari formadadır. Volеmiyanın ən fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri gövdəsinin qabığıdır. Gənc budaqlarda qabıq tünd qırmızı-qəhvəyi rəngdə olur və nazik pulcuqlar şəklində soyulur. Yaşlı gövdələrdə isə qabıq yumşaq, süngərvari və düyünlü quruluşa malikdir. Bu xüsusiyyət cinsi Araukariya və Agathis kimi yaxın qohumlarından fərqləndirən morfoloji əlamətlərdən biridir. Yarpaqları ağacın inkişaf mərhələsindən asılı olaraq müxtəlif quruluş göstərə bilər. Gənc və aşağı budaqlarda yarpaqlar daha uzun və ensiz, yetkin budaqlarda isə daha qısa və sıx yerləşmiş olur. Yarpaqlar budaqlar üzərində xarakterik şəkildə düzülür və tünd yaşıl rəngə malikdir. Yayılması və yaşayış mühiti Volеmiya təbii halda yalnız Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels əyalətindəki Vollеmi Milli Parkında məlumdur. Ağaclar mülayim iqlimli rütubətli meşələrdə, əsasən qumdaşı qayalarla əhatələnmiş dərin və dar dərələrdə bitir. Təbii populyasiyanın dəqiq yerləşməsi mühafizə məqsədilə ictimaiyyətə açıqlanmır. Kral Botanika Bağının məlumatına görə, növ təbii şəraitdə çox məhdud areala malikdir və əsasən Yeni Cənubi Uelsdəki Vollеmi Milli Parkının dərələrində rast gəlinir. Onun təbii yaşayış mühiti nisbətən rütubətli meşələr və qumdaşı süxurlar üzərində formalaşmış torpaqlardır. Təkamül və qohumluğu Volеmiya Araucariaceae fəsiləsinin müasir nümayəndələrindən biridir. Bu fəsilədə hazırda Wollemia, Araucaria və Agathis cinsləri tanınır. Morfoloji və molekulyar tədqiqatlar Vollеmiyanın bu cinslərlə yaxın qohum olduğunu göstərir. Bitkinin kəşfindən sonra onun uzun geoloji tarixə malik ola biləcəyi haqqında geniş müzakirələr aparılmışdır. Buna görə Vollеmiya bəzən populyar ədəbiyyatda “canlı fosil” adlandırılır. Lakin elm adamları müasir Wollemia növünə aid fosil qeydlərinin qəti şəkildə müəyyən edilməsinin çətin olduğunu vurğulayırlar. Buna görə “canlı fosil” ifadəsi daha çox onun qədim mənşəyini və nadirliyini təsvir edən qeyri-rəsmi ifadə kimi işlədilir. Mühafizəsi Wollemia nobilis təbiətdə çox azsaylı fərdlərlə təmsil olunduğuna görə ciddi mühafizə tədbirlərinə ehtiyac duyur. Növ Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı tərəfindən Critically Endangered — kritik təhlükə altında kateqoriyasında qiymətləndirilir. Kiçik populyasiya və məhdud yayılma arealı onu təbii fəlakətlərə və xəstəliklərə qarşı xüsusilə həssas edir. Volеmi ağaclarının qorunması üçün Yeni Cənubi Uels hökuməti xüsusi bərpa və mühafizə proqramı hazırlamışdır. Bu proqramda təbii populyasiyanın qorunması, elmi tədqiqatlar, xəstəliklərin qarşısının alınması, yanğın risklərinin azaldılması və bitkinin çoxaldılması kimi tədbirlər nəzərdə tutulur. Növün qorunmasının mühüm istiqamətlərindən biri süni çoxaldılmadır. Toxum və vegetativ çoxaltma üsullarının inkişaf etdirilməsi nəticəsində Vollеmi ağacları müxtəlif botanika bağlarında yetişdirilməyə başlanmışdır. Bu, təbii populyasiyadan kənarda qorunan ehtiyat populyasiyalarının yaradılmasına imkan verir. Mədəni yetişdirilməsi Vollеmiya yalnız elmi və mühafizə əhəmiyyətinə malik bitki deyil, həm də müxtəlif ölkələrdə dekorativ ağac kimi yetişdirilir. Botanik bağlarda və uyğun iqlim şəraitində xüsusi kolleksiyalarda saxlanılır. Kew Gardens-in məlumatına görə, bitki müxtəlif iqlim şəraitlərinə uyğunlaşa bilir və qorunan şəraitdə yetişdirilməsi təbii növün mühafizəsinə də kömək edir. Vollеmiya haqqında aparılan elmi tədqiqatlar onun morfologiyasının, genetikasının, ekologiyasının və iynəyarpaqlılar arasında təkamül əlaqələrinin öyrənilməsinə imkan verir. Növün son dərəcə məhdud təbii arealı onu müasir dövrdə nadir bitki müxtəlifliyinin qorunmasının simvollarından birinə çevirib. Həmçinin bax Araukariyalar Araukariya Agathis İynəyarpaqlılar Çılpaqtoxumlular Bitkilər Avstraliya Yeni Cənubi Uels Vollеmi Milli Parkı Botanika bağı Nadir növlər Təbiətin mühafizəsi Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı Canlı fosil İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Volemiya
http://www.mapress.com/phytotaxa/content/2011/f/pt00019p070.pdf
https://www.worldcat.org/issn/1179-3155
https://www.worldcat.org/issn/1179-3163
https://doi.org/10.11646/PHYTOTAXA.19.1.3
//doi.org/10.7751%2Ftelopea19953014
https://www.environment.nsw.gov.au/sites/default/files/2025-02/wollemi-national-park-plan-of-management-220080.pdf
Tarix : 20 oktyabr 2026
