Sphecodes gibbus növünə aid qara bədənli və qırmızı qarın hissəli arının ağ çiçəklər üzərində görünüşü. Sphecodes — Halictidae fəsiləsinə aid arı cinsidir. Növlərinin əksəriyyəti qara və qırmızı rəngdə olur və ingilisdilli mənbələrdə “qan arıları” (blood bees) kimi tanınır. Sphecodes nümayəndələri kleptoparazit həyat tərzi keçirir və əsasən torpaqda yuva quran digər arıların yuvalarından istifadə edirlər. Xüsusilə Lasioglossum, Halictus və Andrena cinslərinə aid arılar onların əsas sahibləri arasındadır. Yetkin fərdlər nektarla qidalansa da, balalarını bəsləmək üçün tozcuq toplamırlar. Yayılması Sphecodes kosmopolit yayılışa malikdir və Antarktida istisna olmaqla bütün qitələrdə rast gəlinir. Cins xüsusilə növ zənginliyi ilə seçilir. Sibir, Mərkəzi Avropa, Hindistan regionu, Ərəbistan yarımadası, Cənub-Şərqi Asiya və Amerikanın müxtəlif hissələrində çoxsaylı növləri qeydə alınmışdır. Avstraliyada isə iki yerli növ məlumdur. Taksonomiyası Cins 1804-cü ildə fransız entomoloq Pyer Latrey tərəfindən yaradılmışdır. Tip növü Sphecodes gibbus hesab olunur. Bu növ əvvəlcə Karl Linney tərəfindən Sphex gibba adı ilə təsvir edilmişdi. “Sphecodes” adı “eşşəkarıya bənzər” mənasını ifadə edir. Cins Halictidae fəsiləsinin Sphecodini tayfasına daxil edilir. Sphecodes ilə yaxın qohum cinslər arasındakı filogenetik əlaqələrin bəzi hissələri hələ tam müəyyən edilməyib. Xarici görünüşü Sphecodes növləri kiçik və orta ölçülü arılardır. Onların qarın hissəsi çox vaxt qırmızı rəngdə olur, erkəklər isə bəzən tamamilə qara görünür. Başları nisbətən oval və qısa, bığcıqları isə qalındır. Kleptoparazit həyat tərzinə uyğun olaraq bədənləri əsasən tüksüzdür. Dişilərdə arxa ayaqlarda tozcuq toplamaq üçün xarakterik olan scopae yoxdur. Parazitlik Dişi Sphecodes sahib arının yuvasına daxil olaraq öz yumurtasını qida ilə təmin edilmiş yuva hücrəsinə qoyur. Daha sonra sahib arının yumurtasını və ya sürfəsini öldürür. Sürfə sahib arının topladığı qida ehtiyatı ilə qidalanaraq inkişaf edir. Bəzi növlər yuvaları qoruyan yetkin arıları uzaqlaşdırır, bəzi hallarda isə onları öldürə bilir. Sahibləri Sphecodes növlərinin əsas sahibləri Lasioglossum və Halictus cinsləridir. Bundan başqa Perdita, Andrena, Calliopsis, Augochlorella, Melitturga, Colletes və Agapostemon kimi cinslərə aid arılarda da parazitlik qeydə alınmışdır. Bəzi növlər geniş sahib seçiminə malikdir, lakin fərdi dişilər çox vaxt müəyyən bir sahib növünə üstünlük verirlər. Növləri Cins növ zənginliyi ilə seçilir: Sibirdən 21, Mərkəzi Avropadan 33, Hindistan regionundan 17, Ərəbistan yarımadası və ətraf ərazilərdən 26, Cənub-Şərqi Asiyadan isə 21 növ təsvir edilmişdir. Amerika qitəsində 11 neotropik və 63 nearktik növ məlumdur. Avstraliyada isə iki yerli növ — Sphecodes manskii və Sphecodes profugus — qeydə alınmışdır. ↑ BOGUSCH, PETR; STRAKA, JAKUB. "Review and identification of the cuckoo bees of central Europe (Hymenoptera: Halictidae: Sphecodes)". Zootaxa. 3311 (1). 14 may 2012. doi:10.11646/zootaxa.3311.1.1. ISSN 1175-5334. ↑ ÖZBEK, Hikmet; BOGUSCH, Petr; STRAKA, Jakub. "A contribution to the kleptoparasitic bees of Turkey: Part I.,the genus Sphecodes Latreille (Hymenoptera: Halictidae)". TURKISH JOURNAL OF ZOOLOGY. 39. 2015: 1095–1109. doi:10.3906/zoo-1501-43. ISSN 1300-0179. ↑ BOGUSCH, PETR; STRAKA, JAKUB. "Review and identification of the cuckoo bees of central Europe (Hymenoptera: Halictidae: Sphecodes)". Zootaxa. 3311 (1). 14 may 2012. doi:10.11646/zootaxa.3311.1.1. ISSN 1175-5334. ↑ Berner, Lewis; Mitchell, Theodore B. "Bees of the Eastern United States, Volume I". The Florida Entomologist. 43 (4). 1960-12: 187. doi:10.2307/3492785. ISSN 0015-4040. ↑ Bogusch, Petr. "Biology of the Cleptoparasitic Bee Epeoloides coecutiens (Hymenoptera: Apidae: Osirini)". Journal of the Kansas Entomological Society. 78 (1). 2005-01: 1–12. doi:10.2317/0310.16.1. ISSN 0022-8567. ↑ Bogusch, Petr; Kratochvíl, Lukáš; Straka, Jakub. "Generalist cuckoo bees (Hymenoptera: Apoidea: Sphecodes) are species-specialist at the individual level". Behavioral Ecology and Sociobiology. 60 (3). 28 mart 2006: 422–429. doi:10.1007/s00265-006-0182-4. ISSN 0340-5443. ↑ ÖZBEK, Hikmet; BOGUSCH, Petr; STRAKA, Jakub. "A contribution to the kleptoparasitic bees of Turkey: Part I.,the genus Sphecodes Latreille (Hymenoptera: Halictidae)". TURKISH JOURNAL OF ZOOLOGY. 39. 2015: 1095–1109. doi:10.3906/zoo-1501-43. ISSN 1300-0179.
https://az.wikipedia.org/wiki/Sphecodes
https://doi.org/10.11646/zootaxa.3311.1.1
//doi.org/10.11646%2Fzootaxa.3311.1.1
//www.worldcat.org/issn/1175-5334
https://doi.org/10.3906/zoo-1501-43
//doi.org/10.3906%2Fzoo-1501-43
//www.worldcat.org/issn/1300-0179
Tarix : 29 sentyabr 2026
