Məsihin Müqəddəs Pyotra açarları verməsi Katolik Kilsəsinin kanon hüququnu simvolizə edən tərəzi və papa gerbi Şeytanın vəkili (latınca: advocatus diaboli) — Katolik Kilsəsində əvvəllər mövcud olmuş və kanonizasiya, yəni şəxsin müqəddəs elan edilməsi prosesində namizədin əleyhinə çıxış edən rəsmi vəzifədir. Bu vəzifəni daşıyan şəxs İman müdafiəçisi (Promoter of the Faith) adlanırdı və onun əsas vəzifəsi kanonizasiya üçün təqdim olunan dəlilləri tənqidi şəkildə araşdırmaq, namizədin xarakterindəki mümkün qüsurları və təqdim edilmiş sübutlardakı yanlışlıqları üzə çıxarmaq idi. Bu yanaşma namizədin müqəddəs elan edilməsinə dair qərarın daha obyektiv və hərtərəfli araşdırmaya əsaslanmasına xidmət edirdi. Bu vəzifəyə əsaslanan “şeytanın vəkili” ifadəsi sonralar daha geniş mənada işlənməyə başlamışdır. Müasir istifadədə bu ifadə müzakirə zamanı müəyyən fikrə qarşı çıxan mövqeyi qəsdən müdafiə edən və bununla həmin fikrin zəif tərəflərini, mümkün etirazları və əks arqumentləri üzə çıxarmağa çalışan şəxsi ifadə edir. Helterbranın qeyd etdiyi kimi, ifadənin bu mənası ilkin olaraq kanonizasiya prosesində namizədin əleyhinə arqumentlər irəli sürən rəsmi vəzifədən yaranmışdır. Gündəlik istifadədə “şeytanın vəkili rolunu oynamaq” ifadəsi müzakirə zamanı şəxsin özü ilə razılaşmadığı və ya qəbul edilmiş mövqeyə zidd olan fikri mübahisə və müzakirə məqsədilə müdafiə etməsini bildirir. Bu yanaşmanın məqsədi qarşı tərəfin arqumentlərini sınamaq, məsələnin müxtəlif tərəflərini araşdırmaq və alternativ fikirlərin əsaslandırılmasını təmin etməkdir. İfadə Orta əsrlərdəki mənşəyinə baxmayaraq, müasir İngilis dilində qarşı mövqeyə həqiqətən bağlı olmadan onun lehinə arqument irəli sürməyi ifadə edən geniş yayılmış idiomlardan biridir. “Şeytanın vəkili rolunu oynamaq” həmçinin Sokratik metodun tətbiq formalarından biri hesab edilir. Bu yanaşmada müəyyən fikrə qarşı suallar və əks arqumentlər irəli sürülərək həmin fikrin əsaslandırılması və zəif tərəflərinin üzə çıxarılması məqsəd qoyulur. Mənşəyi və tarixi Katolik Kilsəsinin kanonizasiya prosesində İman müdafiəçisi (latınca: promotor fidei), xalq arasında “Şeytanın vəkili” (advocatus diaboli) kimi tanınan vəzifəli şəxs namizədin müqəddəs elan edilməsinə qarşı arqumentlər irəli sürən kilsə hüquqşünası idi. Onun vəzifəsi namizədin xarakterini tənqidi şəkildə araşdırmaq, təqdim olunan sübutlardakı zəif və ziddiyyətli məqamları üzə çıxarmaq və namizədə aid edilən möcüzələrin həqiqiliyini şübhə altına almaq idi. Bu vəzifə kanonizasiya lehinə çıxış edən “Allahın vəkili” (advocatus Dei) və ya İddianın müdafiəçisi ilə qarşılaşdırılırdı. 1587-ci ildə Papa V Sixtusun hakimiyyəti dövründə İman müdafiəçisi vəzifəsi rəsmi şəkildə təsis edilmişdir. Belə bir vəzifəli şəxsin ilk rəsmi qeyd olunan nümunələrindən biri Papa X Leonun hakimiyyəti dövründə Müqəddəs Lorens Yustinianın kanonizasiya prosesi ilə əlaqələndirilir. 1983-cü ildə Papa II İohann Pavelin qəbul etdiyi Divinus Perfectionis Magister apostol konstitusiyası ilə kanonizasiya prosesində İman müdafiəçisinin səlahiyyətləri və rolu dəyişdirilmişdir. Mübahisəli hallarda Vatikan hələ də kanonizasiya namizədinin tənqidçilərinin və əleyhdarlarının fikirlərinə müraciət edə bilər. Məsələn, 2003-cü ildə yazıçı Kristofer Hitçens Kəlküttəli Tereza ananın beatifikasiya prosesi çərçivəsində onun haqqında tənqidi mövqeyinə görə müsahibəyə cəlb edilmişdir. Effektivliyi Psixoloq Charlan Jeanne Nemeth hesab edir ki, bir şəxsin yalnız “şeytanın vəkili” rolunu oynamaq üçün təyin edildiyi süni fikir ayrılığı qrup qərarlarının yaxşılaşdırılmasında həqiqi fikir ayrılığından xeyli az effektivdir. Onun tədqiqatlarına görə, süni şəkildə yaradılan fikir ayrılığı bəzən gözlənilən nəticənin əksinə səbəb ola və insanların ilkin mövqelərinə daha möhkəm bağlanmasına gətirib çıxara bilər. Bu xüsusilə qərar qəbul etmək üçün “şeytanın vəkili” yanaşmasından istifadə edən təşkilatlarda müşahidə oluna bilər. Həmçinin bax Dialektika Sokrat metodu İblisin vəkili İblis ↑ Helterbran, Valeri R. Exploring Idioms. Maupin House Publishing, Inc. 2008. səh. 40. ISBN 9781934338148. ↑ Helterbran, Valeri R. Exploring Idioms. Maupin House Publishing, Inc. 2008. səh. 40. ISBN 9781934338148. ↑ "Devil's Advocate Meaning". The Idioms. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2026. ↑ Piasecki, Otto. "Play the devil's advocate in the classroom". The Daily Pennsylvanian. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2026. ↑ CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Promotor Fidei ↑ Burtsell, Richard. Advocatus Diaboli // The Catholic Encyclopedia. 1. Robert Appleton Company. 1907. ↑ Fanning, W. Promotor Fidei // The Catholic Encyclopedia. 12. Robert Appleton Company. 1911. ↑ John Paul II. "Divinus Perfectionis Magister". Vatican.va. 25 yanvar 1983. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2026. ↑ Leung, Rebecca. "The Debate Over Sainthood". CBS News. 19 oktyabr 2003. İstifadə tarixi: 15 sentyabr 2026. ↑ Nemeth, Charlan Jeanne. In Defense of Troublemakers: The Power of Dissent in Life and Business. Basic Books. 2018. ISBN 9780465096299.
https://az.wikipedia.org/wiki/%C5%9Eeytan%C4%B1n_v%C9%99kili
https://www.theidioms.com/devils-advocate/
https://www.thedp.com/article/2019/10/devils-advocate-echochamber-ivy-league-upenn-philadelphia
https://www.newadvent.org/cathen/12454a.htm
https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_25011983_divinus-perfectionis-magister.html
https://www.cbsnews.com/news/the-debate-over-sainthood/
Tarix : 15 sentyabr 2026
