Sasayamagnomus saegusaiın həyat rekonstruksiyası. Sasayamagnomus — Təbaşir dövrünün erkən mərhələsində, təxminən 110 milyon il əvvəl indiki Yaponiya ərazisində yaşamış kiçik ot yeyən dinozavr cinsidir. Ceratopsia qrupuna daxil olan bu dinozavr erkən ayrılan Neoceratopsia nümayəndəsi hesab olunur. Cinsə yalnız Sasayamagnomus saegusai növü daxildir. Fosilləri Hyoqo prefekturasının Tamba-Sasayama şəhərində yerləşən Ohyamaşimo formasiyasından aşkar edilmişdir. Bu tapıntı Asiyada keratopsiyaların məlum ən şərqdə yerləşən fosil qeydlərindən biri olması ilə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kəşfi Sasayamagnomusın fosil materialı Hyoqo prefekturasında, Tamba-Sasayama şəhərindəki Miyada mikrofosil sahəsində aşkar edilmişdir. Materialın əsas hissəsini 17 kəllə sümüyü, sağ korakoid və sol baldır sümüyü təşkil edir. İki sağ burun sümüyünün mövcudluğu nümunələrin ən azı iki fərqli fərdə aid ola biləcəyini göstərir. Holotip nümunə MNHAH D1-060516 kimi qeydiyyata alınmışdır. Fosillər əvvəlcə 2023-cü ildə elmi konfrans materialında keratopsiyaya aid nümunə kimi qeyd edilmiş, daha sonra 2024-cü ildə Tomonori Tanaka, Kentaro Chiba, Tadahiro Ikeda və Michael J. Ryan tərəfindən yeni cins və növ kimi elmi şəkildə təsvir edilmişdir. Bu, Yaponiyanın erkən Təbaşir dövrü keratopsiya faunası haqqında bilikləri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmişdir. Adının mənası Cins adı Sasayamagnomus fosillərin aşkar edildiyi Sasayama hövzəsinin adından və latınca "gnomus", yəni "gnom" sözündən yaradılmışdır. Buna görə ad təxminən "Sasayama gnomu" mənasını verir. Növ adı saegusai isə Tamba bölgəsində dinozavr qazıntılarının aparılmasına rəhbərlik etmiş və Hyoqo prefekturasında onurğalılar paleontologiyasının inkişafına töhfə vermiş mərhum paleontoloq Haruo Saegusunun şərəfinə verilmişdir. Təsviri Sasayamagnomus çox kiçik ölçülü erkən neoceratopsian idi. Holotip fərdin tam yetkin olmadığı ehtimal edilir və onun uzunluğu təxminən 80 santimetr olaraq qiymətləndirilir. Kiçik bədən ölçüsü və nisbətən yüngül skeleti onu daha sonrakı iri ceratopsidlərdən ciddi şəkildə fərqləndirir. Erkən neoceratopsianların bir çoxu kimi onun da əsasən ikiayaqlı hərəkət etdiyi düşünülür. Sasayamagnomusın holotip materialı. Kəllə sümükləri Sasayamagnomusın təsnifatında mühüm rol oynayır. Tədqiqatçılar jugal, squamosal və korakoid sümüklərində cins üçün diaqnostik hesab edilən xüsusiyyətlər müəyyən etmişlər. Lakrimal sümükdə isə başqa erkən neoceratopsianlarda ayrı-ayrılıqda müşahidə olunan xüsusiyyətlərin unikal kombinasiyası aşkar edilmişdir. Sasayamagnomus iri buynuzları və boyun qalxanı ilə tanınan sonrakı Triceratops kimi keratopsidlərdən fərqli idi. Onun anatomiyası daha erkən və ibtidai neoceratopsianların xüsusiyyətlərini qoruyurdu. Buna görə bu cins keratopsiyaların sonrakı nəhəng formalarına aparan təkamül xəttinin erkən mərhələlərini araşdırmaq üçün mühüm material hesab olunur. Təsnifatı Filogenetik analizlər Sasayamagnomusı erkən ayrılan neoceratopsianlardan biri kimi göstərir. Tədqiqatçılar onu Şimali Amerikadan məlum olan Aquilops americanus ilə yaxın qohum olan bir qrupda yerləşdirmişlər. Bu qrupun digər yaxın nümayəndələrindən biri Çindən məlum olan Auroraceratopsdur. Bu nəticə Asiya və Şimali Amerika arasında erkən neoceratopsianların yayılma tarixinin daha mürəkkəb olduğunu göstərir. Filogenetik nəticələrə əsasən neoceratopsianların Asiyadan Şimali Amerikaya yayılması Son Apt və ya Erkən Albian dövründə baş vermiş ola bilər. Bu dövr Bering quru körpüsünün formalaşması ilə əlaqələndirilir. Sasayamagnomusın Yaponiyada tapılması bu miqrasiya hadisəsinin coğrafi miqyasının və vaxtının öyrənilməsi üçün əlavə məlumat verir. Yaşadığı mühit Sasayamagnomus Ohyamaşimo formasiyasından məlumdur. Bu geoloji vahid Təbaşir dövrünün Albian mərhələsinə, yəni təxminən 113–100 milyon il əvvələ aid edilir. Formasiya əsasən qumdaşı, gildaşı və konqlomeratlardan ibarətdir və çay sistemləri ilə əlaqəli çöküntü mühitini əks etdirir. Ohyamaşimo formasiyasından yalnız Sasayamagnomus deyil, müxtəlif digər dinozavr qruplarına aid fosil və diş materialları da məlumdur. Burada teropodlar, sauropodlar, anquilozavrlar və iqluanodontlarla əlaqələndirilən qalıqlar aşkar edilmişdir. Bu müxtəliflik Erkən Təbaşir dövründə Yaponiya ərazisində mürəkkəb dinozavr ekosistemlərinin mövcud olduğunu göstərir. Təkamül əhəmiyyəti Sasayamagnomusın kəşfi Ceratopsia qrupunun erkən təkamülü və coğrafi yayılması haqqında mühüm məlumat verir. Keratopsiyaların ilkin müxtəlifləşməsinin Asiyada baş verdiyi düşünülür və erkən neoceratopsianların sonradan Şimali Amerikaya yayılması onların təkamül tarixinin əsas hadisələrindən biridir. Yaponiya ərazisindən tapılmış bu kiçik dinozavr həmin yayılmanın şərq istiqamətindəki coğrafi sərhədlərini daha yaxşı anlamağa imkan verir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Erkən Təbaşir dövründə qlobal iqlimin istiləşməsi və Arktika bölgələrində meşələrin genişlənməsi dinozavrların şimal marşrutları boyunca yayılmasına kömək etmiş ola bilər. Sasayamagnomusın filogenetik mövqeyi bu biocoğrafi hadisələrin keratopsiyaların yayılmasına təsirini araşdırmaq üçün əhəmiyyətlidir. Həmçinin bax Dinozavrlar Ceratopsia Neoceratopsia Aquilops Auroraceratops Protoceratops Psittacosaurus Triceratops Təbaşir dövrü Yaponiya paleontologiyası Dinozavrların təkamülü İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Sasayamagnomus
//doi.org/10.1002%2Fspp2.1587
https://az.wikipedia.org/wiki/Sasayamagnomus
https://az.wikipedia.org/wiki/Sasayamagnomus
Tarix : 7 oktyabr 2026
