Safqanlı ingilis atı Safqanlı ingilis atı (ing. Thoroughbred) — əsasən at yarışı üçün yaradılmış, sürəti, çevikliyi və dözümlülüyü ilə tanınan at cinsidir. Cins XVII–XVIII əsrlərdə İngiltərədə yerli madyanların xaricdən gətirilmiş ərəb və digər Şərq mənşəli ayğırlarla cütləşdirilməsi nəticəsində formalaşmışdır. Müasir safqanlı ingilis atlarının şəcərəsi əsasən üç məşhur başlanğıc ayğıra — Darley Arabian, Godolphin Arabian və Byerley Turkə qədər aparılır. Mənşəyi və yaranması XVII əsrin axırı və XVIII əsrin əvvəllərində İngiltərədə sürətli və dözümlü yarış atlarının yaradılması məqsədilə Şərq mənşəli ayğırlardan istifadə olunmağa başlandı. Darley Arabian, Godolphin Arabian və Byerley Turk sonrakı damazlıq proqramlarında xüsusilə mühüm rol oynadılar. Bu ayğırlardan alınan nəsillər İngiltərənin yerli atları ilə selektiv şəkildə cütləşdirildi və nəticədə yüksək sürət və yarış qabiliyyətinə malik yeni at tipi formalaşdı. Cinsin inkişafında yalnız ayğırlar deyil, yerli və idxal olunmuş çoxsaylı madyanlar da mühüm rol oynayıb. Safqanlı ingilis atlarının nəsil şəcərələrinin yazılı şəkildə sistemləşdirilməsi XVIII əsrin sonlarında daha da inkişaf etdi. 1791-ci ildə nəşr olunan General Stud Book cinsin şəcərələrinin qeydiyyatı baxımından mühüm mərhələ hesab olunur. Xarici görünüşü Safqanlı ingilis atı yüngül və atletik bədən quruluşuna malikdir. Uzun boyun, ifadəli baş, yüksək cidov, dərin döş qəfəsi, nisbətən qısa bel və uzun ayaqlar bu cinsin xarakterik xüsusiyyətləri arasındadır. Bədən quruluşu sürətli qaçış zamanı uzun addımlar atmağa və yüksək sürəti saxlamağa uyğunlaşmışdır. Cinsdə ən çox rast gəlinən rənglər kəhər, tünd kəhər, qara, boz və şabalıdı rənglərdir. Baş və ayaqlarda ağ nişanlara rast gəlmək mümkündür. Bəzi digər at cinslərindən fərqli olaraq, əsas damazlıq reyestrlərində müəyyən bədən naxışları və rəng kombinasiyalarına məhdudiyyətlər tətbiq edilir. Xarakteri və qabiliyyətləri Safqanlı ingilis atları adətən enerjili, həssas və yüksək reaksiya qabiliyyətinə malik olur. Onların seleksiyası uzun müddət yarış nəticələrinə əsaslandığından sürət, sürətli start, çeviklik və fiziki dözümlülük əsas xüsusiyyətlər hesab edilir. Bu xüsusiyyətlər onları at yarışı ilə yanaşı digər atçılıq növlərində də istifadə üçün əlverişli edir. At yarışlarında istifadəsi Safqanlı ingilis atı dünyada ən çox at yarışı üçün istifadə olunan cinslərdən biridir. Xüsusilə düzənlik yarışlarında yüksək sürət göstərməsi ilə tanınır. Bir çox ölkədə cinsin yetişdirilməsi və yarışlarda iştirakı xüsusi damazlıq kitabları və milli yarış təşkilatları tərəfindən tənzimlənir. Safqanlı ingilis atları yalnız yarış meydanında deyil, konkur, dresaj, üçgünlük yarış, polo və digər atçılıq sahələrində də istifadə edilir. Yarış karyerasını başa vurmuş bəzi atlar digər atçılıq istiqamətlərinə uyğunlaşdırılır. Bundan başqa, cinsin nümayəndələri digər at cinslərinin yaradılması və təkmilləşdirilməsi prosesində də geniş istifadə olunmuşdur. Damazlıq və genetik xüsusiyyətləri Safqanlı ingilis atlarının damazlıq sistemi digər bir çox at cinsləri ilə müqayisədə daha qapalıdır. Heyvanların mənşəyi və valideynləri xüsusi reyestrlərdə qeyd olunur. ABŞ, Kanada və Puerto-Rikoda The Jockey Club Safqanlı ingilis atlarının əsas reyestr qurumlarından biridir və American Stud Bookun aparılmasına cavabdehdir. Genetik tədqiqatlar cinsin genetik bazasının nisbətən dar olduğunu göstərmişdir. 2001-ci ildə aparılmış araşdırmada 211 atın mikrosatellit məlumatları və şəcərə əlaqələri müqayisə edilmiş, müasir populyasiyada genetik variasiyanın əhəmiyyətli hissəsinin az sayda başlanğıc əcdaddan gəldiyi müəyyən edilmişdir. Tədqiqat həmçinin erkək və dişi başlanğıc xətlərinin cinsin müasir genetik quruluşuna fərqli təsir göstərdiyini göstərmişdir. Dünyada yayılması XVIII və XIX əsrlərdə Safqanlı ingilis atları İngiltərədən digər ölkələrə aparılmağa başladı. Cins Avropa, Şimali Amerika, Avstraliya, Cənubi Amerika və Asiyada atçılığın inkişafına əhəmiyyətli təsir göstərdi. Bu gün Safqanlı ingilis atlarının damazlıq və yarış proqramları dünyanın bir çox ölkəsində fəaliyyət göstərir. Cinsin təsiri yalnız yarış atları ilə məhdudlaşmır. Safqanlı ingilis atlarından Amerika kvars atı, Standartbred, ingilis-ərəb atı və müxtəlif isti qanlı at cinslərinin formalaşmasında və təkmilləşdirilməsində istifadə edilmişdir. Adlandırılması İngilis dilində Thoroughbred sözü bəzən ümumi mənada "təmizqanlı" və ya "safqanlı" heyvanı ifadə etmək üçün işlədilsə də, atçılıqda bu ad konkret bir at cinsinə aiddir. Buna görə də hər hansı bir saf cins ata avtomatik olaraq "Thoroughbred" demək düzgün hesab edilmir. Azərbaycan dilində bu cins üçün "Safqanlı ingilis atı" və "Safqanlı ingilis" adlandırmalarından istifadə etmək mümkündür. Həmçinin bax İngilis-ərəb atı Darley Arabian İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Safqanl%C4%B1_ingilis_at%C4%B1
https://www.thejockeyclub.co.uk/the-racing/racing-explained/racehorses/all-about-the-thoroughbred/
//doi.org/10.1046%2Fj.1365-2052.2001.00785.x
https://www.jockeyclub.com/Default.asp?area=0§ion=About
Tarix : 20 oktyabr 2026
