Gimaraynş qalası və şəhərin tarixi mərkəzi. Gimaraynş — Portuqaliyanın şimalında, Braqa dairəsində yerləşən şəhər və bələdiyyədir. Şəhər Ave subregionunun mərkəzlərindən biridir və Portuqaliya tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Gimaraynşın tarixi mərkəzi 2001-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmiş, 2023-cü ildə isə qorunan ərazi Couros zonasını da əhatə edəcək şəkildə genişləndirilmişdir. 2021-ci il məlumatlarına görə Gimaraynş bələdiyyəsinin əhalisi 156 849 nəfər, ərazisi isə 241,05 km² olmuşdur. Şəhər Braqa dairəsinin mühüm yaşayış və iqtisadi mərkəzlərindən biridir. Gimaraynşın tarixi Portuqaliya milli kimliyinin formalaşması ilə sıx bağlıdır. UNESCO şəhərin XII əsrdə Portuqaliya milli kimliyinin və portuqal dilinin formalaşması ilə əlaqəsini xüsusi vurğulayır. Buna görə şəhər Portuqaliyada tez-tez ölkənin tarixi mənşəyi ilə əlaqələndirilir. Tarixi Gimaraynşın erkən tarixi X əsrə gedib çıxır. X əsrdə qrafinya Mumadona Dias öz doğma şəhəri Vimaranesdə monastır tikdirmişdir. Monastırın müdafiəsi üçün 959–968-ci illər arasında qala inşa edilmiş və yaşayış məntəqəsinin inkişafı bu iki tikilinin ətrafında formalaşmışdır. XI əsrdə Portuqaliya qraflığının idarəsi qraf Dom Henrixə verilmişdir. Dom Henrix həyat yoldaşı Dona Tereza ilə birlikdə Gimaraynşda yaşamışdır. Onların oğlu Afonso Henriques sonradan Portuqaliyanın ilk kralı olmuşdur. Bu səbəbdən Gimaraynş Portuqaliya dövlətçiliyinin yaranması ilə bağlı ən mühüm tarixi şəhərlərdən biri hesab edilir. Gimaraynş qalasının əsas qülləsi. 24 iyun 1128-ci ildə Gimaraynş yaxınlığında São Mamede döyüşü baş verdi. Afonso Henriquesin qüvvələri onun anası Dona Terezanın və müttəfiqlərinin ordusunu məğlub etdi. Bu hadisə Portuqaliyanın Leon və Kastiliyanın siyasi təsirindən ayrılaraq müstəqil dövlətə çevrilməsi prosesində mühüm mərhələ hesab olunur. XII əsrdə Gimaraynşda monastır kompleksinin əhəmiyyəti artdı. Sonrakı əsrlərdə şəhərin müdafiəsi üçün qala və şəhər divarları inkişaf etdirildi. Orta əsrlərdə qala və monastır şəhərin iki əsas inkişaf mərkəzi olmuş, onların arasında Santa Maria küçəsi əsas şəhər arteriyalarından birinə çevrilmişdir. XIII–XV əsrlərdə Gimaraynşın ətrafında yeni dini və ictimai tikililər meydana gəldi. Dominikan və Fransiskan ordenlərinin şəhərin divarlarından kənarda məskunlaşması şəhərin genişlənməsinə səbəb oldu. Tarixi mərkəzin küçə planının böyük hissəsi bu orta əsr inkişafının izlərini qoruyub saxlamışdır. 1853-cü ildə kraliça II Mariya Gimaraynşa şəhər statusu verdi. Bundan sonra şəhərin qədim müdafiə divarlarının bir hissəsi sökülsə də, bəzi hissələr bu günə qədər qorunub saxlanılmışdır. UNESCO Dünya İrsi Gimaraynşın tarixi mərkəzində Largo da Oliveira meydanı. Gimaraynşın tarixi mərkəzi 2001-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir. UNESCO şəhəri orta əsr yaşayış məntəqəsinin müasir şəhərə çevrilməsini göstərən, yüksək səviyyədə qorunmuş və autentik tarixi şəhər nümunəsi kimi qiymətləndirir. 2023-cü ildə UNESCO tərəfindən tarixi irs ərazisinin sərhədləri genişləndirilərək Couros zonası da siyahıya daxil edilmişdir. Couros ənənəvi dəri emalı sənayesi ilə bağlı tarixi sənaye məhəlləsidir. Burada keçmiş dabbaqxanalar, fəhlə evləri və XIX–XX əsrlərə aid istehsal məkanlarının qalıqları qorunub saxlanılır. UNESCO Gimaraynşın əhəmiyyətini yalnız tarixi binalarla deyil, burada inkişaf etmiş tikinti texnikaları ilə də əlaqələndirir. Orta əsrlərdə şəhərdə formalaşan qranit və taxta karkasın birlikdə istifadə edildiyi tikinti üsulları sonradan Portuqaliyanın Afrika və Yeni Dünyadakı koloniyalarına da yayılmışdır. Gimaraynş qalası Gimaraynş qalası. Gimaraynş qalasının ilk forması X əsrdə Mumadona Dias tərəfindən monastırı və ətraf əhalini hücumlardan qorumaq məqsədilə yaradılmışdır. Sonrakı əsrlərdə qala genişləndirilmiş və möhkəmləndirilmişdir. Qala Portuqaliya dövlətinin formalaşması ilə bağlı tarixi hadisələrlə sıx əlaqəlidir. Qala Monte Latito yüksəkliklərində yerləşir. Onun ətrafında Portuqaliya tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri hesab edilən São Mamede döyüşünün keçirildiyi ərazi yerləşir. Qalanın yaxınlığında XII əsrə aid São Miguel do Castelo kapellası da yerləşir. Braqansa hersoqlarının sarayı Braqansa hersoqlarının sarayı. Paço dos Duques de Bragança XV əsrdə Afonso tərəfindən tikdirilmiş monumental saraydır. Bina möhkəmləndirilmiş zadəgan iqamətgahını xatırladan memarlıq quruluşuna malikdir və çoxsaylı yüksək bacaları ilə seçilir. Saray Gimaraynş qalasının yaxınlığında yerləşir. Saray və qala birlikdə Gimaraynşın ən mühüm tarixi-memarlıq komplekslərindən birini təşkil edir. Bu ərazi şəhərin orta əsr tarixini, Portuqaliya monarxiyasının formalaşmasını və sonrakı zadəganlıq ənənələrini əks etdirən əsas turizm məkanlarındandır. Tarixi mərkəzi Largo da Oliveira meydanı. Gimaraynşın tarixi mərkəzində çoxsaylı orta əsr küçələri, meydanlar, kilsələr və yaşayış binaları qorunub saxlanılmışdır. Largo da Oliveira, Praça de Santiago, Rua de Santa Maria və digər tarixi məkanlar şəhərin orta əsr şəhər quruluşunun mühüm hissələridir. Şəhərin tarixi mərkəzində Nossa Senhora da Oliveira kilsəsi, São Francisco kilsəsi, Alberto Sampaio muzeyi, qədim şəhər evləri və digər memarlıq nümunələri yerləşir. Binalarda qranit daş, taxta konstruksiyalar və ənənəvi Portuqaliya tikinti üsullarının izləri görünür. İqtisadiyyatı Gimaraynş tarixən bıçaq istehsalı, kətan və digər toxuculuq sahələri, dəri emalı və zərgərlik kimi sənətkarlıq və istehsal sahələri ilə tanınmışdır. Xüsusilə Couros zonasında dəri emalı şəhərin sənaye tarixində mühüm rol oynamışdır. Müasir dövrdə şəhərin iqtisadiyyatında sənaye, xidmət sektoru, təhsil və turizm mühüm yer tutur. Tarixi mərkəzin UNESCO statusu şəhərin mədəni turizm baxımından beynəlxalq tanınmasına əhəmiyyətli töhfə verir. Mədəniyyəti Gimaraynşda hər il müxtəlif dini və mədəni tədbirlər keçirilir. Şəhərin əsas ənənəvi mərasimlərindən biri Nossa Senhora da Oliveira ilə bağlı dini ənənələrdir. Şəhər həmçinin orta əsr irsi və tarixi mərkəzi ilə əlaqədar mədəni tədbirlərin keçirildiyi mühüm mərkəzdir. Həmçinin bax Portuqaliya Braqa (şəhər) UNESCO Juan Gimaraynş Roza İstinadlar

İstinadlar

https://az.wikipedia.org/wiki/Qimarayn%C5%9F

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Qimarayn%C5%9F&params=41_26_42_N_8_17_27_W_scale:100000_region:PT_type:city

https://maps.google.com/maps?ll=41.44500,-8.29083&q=41.44500,-8.29083&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az

https://yandex.ru/maps/?ll=-8.29083,41.44500&pt=-8.29083,41.44500&spn=0.1,0.1&l=sat,skl

https://www.openstreetmap.org/?mlat=41.44500&mlon=-8.29083&zoom=12

https://whc.unesco.org/en/list/1031

https://portalautarquico.dgal.gov.pt/pt-PT/entidades_locais/concelhos/guimaraes/

Tarix : 20 oktyabr 2026