Plesioteuthis — Yura dövründə yaşamış və nəsli kəsilmiş başayaqlı mollyusklar cinsidir. Fosilləri əsasən Almaniyanın məşhur Solnhofen əhəngdaşı yataqlarından məlumdur. Cinsin nümayəndələri müasir kalmarlara və mürəkkəbbalığına bənzər uzunsov bədənə malik olmuş, suda aktiv şəkildə üzən yırtıcılar kimi yaşamışdır. Plesioteuthis cinsi ilk dəfə XIX əsrdə təsvir edilmişdir və onun fosilləri təxminən 150 milyon il əvvələ, Son Yura dövrünün Titon mərhələsinə aiddir. Cinsə ən azı iki tanınmış növ daxildir: Plesioteuthis prisca və Plesioteuthis subovata. P. prisca cinsin tip növüdür. 2007-ci ildə Solnhofen ərazisindən 154 fosil nümunəsinin müqayisəsi nəticəsində P. subovata ayrıca etibarlı növ kimi təsdiqlənmişdir. Eyni araşdırmada əvvəllər Senefelderiteuthis kraussi adı altında təsvir edilmiş materialın əslində Dorateuthis tricarinata ilə eyni olduğu müəyyən edilmişdir. Plesioteuthisin bədəni uzunsov və nisbətən nazik idi. Bədənin daxilində qladius adlanan sərt, xitin mənşəli dayaq quruluşu yerləşirdi. Bu quruluş müasir kalmarların daxili qladiusuna və mürəkkəbbalıqlarının bəzi dayaq strukturlarına müəyyən dərəcədə bənzəyir. Fosillərdə qladius çox vaxt yastılaşmış vəziyyətdə qorunur. Bəzi nümunələrdə baş, qollar və bədənin yumşaq hissələrinə aid izlər də saxlanılmışdır. Fosillərin mühüm xüsusiyyətlərindən biri mürəkkəb kisəsinin bəzi nümunələrdə qorunmasıdır. Müasir sefalopodlarda olduğu kimi, bu orqan təhlükə zamanı suya mürəkkəb buraxmaq üçün istifadə edilirdi. Solnhofen fosillərində yumşaq toxumaların fosfatlaşması nəticəsində bədənin əzələ quruluşu, baş hissəsi və mürəkkəb kisəsi kimi strukturların konturları müəyyən edilə bilir. Plesioteuthisin qidalanma xüsusiyyətləri onun aktiv yırtıcı olduğunu göstərir. Uzunsov bədən, üzgəclər və hidrodinamik quruluş sürətli üzməyə və istiqaməti tez dəyişməyə imkan verirdi. 2020-ci ildə aparılmış araşdırmada Solnhofen arxipelaqından tapılmış bir Plesioteuthis subovata fosilinin bədənində pterozavrın dişinin olması təsvir edilmişdir. Diş Rhamphorhynchus muensteriyə aid edilmiş və bu tapıntı pterozavrların dəniz sefalopodları ilə qidalandığına dair nadir birbaşa sübut kimi qiymətləndirilmişdir. 2010-cu ildə Nusplingen əhəngdaşı yatağından tapılmış Plesioteuthis prisca nümunəsi onun dimdiyinin quruluşu haqqında mühüm məlumat verdi. Nümunədə yuxarı dimdiyin qalıqları qladiusla birlikdə yerləşirdi və ətrafında mürəkkəb kisəsinə aid olduğu düşünülən tünd material müşahidə edilmişdi. Bu tapıntı Plesioteuthisin baş quruluşunun daha dəqiq bərpasına imkan verdi. Plesioteuthisin taksonomik mövqeyi uzun müddət mübahisəli olmuşdur. Keçmişdə bu qrupun müasir kalmarlarla daha yaxın qohum olduğu düşünülürdü. Daha yeni fosil materiallarının təhlili isə onun səkkizqollu başayaqlıların, o cümlədən müasir ahtapot və vampir kalmarına yaxın olan qrupların erkən nümayəndələri ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Bununla belə, qrupun dəqiq filogenetik mövqeyi hələ də müzakirə olunur. Solnhofen əhəngdaşı yataqları Plesioteuthis kimi yumşaq bədənli heyvanların qeyri-adi dərəcədə yaxşı qorunması ilə məşhurdur. Yataqlarda oksigensiz və sakit su şəraiti cəsədlərin sürətlə parçalanmasının qarşısını almış, nəticədə qollar, əzələlər, qladius və mürəkkəb kisəsi kimi yumşaq toxumaların izləri daşlaşmışdır. Bu səbəbdən Plesioteuthis Yura dövrünün başayaqlılarının anatomiyasını öyrənmək üçün mühüm fosil cinslərindən biridir. İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Plesioteuthis
//doi.org/10.1127%2F0077-7749%2F2007%2F0245-0239
https://www.collections.grisda.org/browse-solnhofen-lagerstatte/plesioteuthis
//doi.org/10.1038%2Fs41598-020-57731-2
Tarix : 30 sentyabr 2026
