XVI əsrə aid əlyazmada Papa Yohana təsviri. Papa Yohana (latınca: Ioannes Anglicus) — orta əsrlərdə qadının kişi qiyafəsində gizlənərək papa seçildiyini iddia edən əfsanəvi şəxsdir. Əfsanənin ən geniş yayılmış versiyasına görə, Yohana savadlı və istedadlı qadın olmuş, kişi kimliyində kilsə iyerarxiyasında yüksələrək papa seçilmişdir. Rəvayətə görə, onun qadın olduğu papa kimi fəaliyyət göstərdiyi zaman doğuş etməsi nəticəsində aşkar edilmiş və bundan qısa müddət sonra ölmüşdür. 1493-cü ildə nəşr edilmiş Nürenberq xronikasında Papa Yohana təsviri Papa Yohana haqqında ilk məlum yazılı məlumatlar XIII əsrdə ortaya çıxmışdır. Təxminən 1250-ci ildə Jan de Mailly tərəfindən yazılmış xronikada adı göstərilməyən qadın papa haqqında məlumat verilmiş, daha sonrakı mənbələrdə hekayə genişləndirilmişdir. Martin von Troppau-nun XIII əsrin sonlarında yazdığı Chronicon Pontificum et Imperatorum əsərində isə Yohanaya daha çox bioqrafik xüsusiyyətlər əlavə edilmişdir. Papa Yohanın mövcudluğu əsrlər boyu həqiqət kimi qəbul edilmiş, lakin XVI əsrdən etibarən hekayənin tarixi əsasları ciddi şəkildə mübahisələndirilmişdir. Tədqiqatçılar Yohana haqqında ilk məlumatların onun guya yaşadığı dövrdən əsrlər sonra ortaya çıxmasını və papa xronologiyasındakı uyğunsuzluqları əsas arqumentlərdən biri kimi göstərirlər. Müasir tarixçilərin böyük əksəriyyəti Papa Yohanı tarixi şəxs deyil, orta əsrlərdə formalaşmış əfsanə hesab edir. İlk məlumatlar Papa Yohana haqqında ilk məlum məlumat XIII əsrin əvvəllərində dominikan rahibi Jan de Maillynin Chronica Universalis Mettensis xronikasında verilmişdir. Burada qadın papanın adı göstərilmir və hadisələr 1099-cu ilə aid edilir. Daha sonralar bu hekayə Stefan de Burbonun əsərində yer almış və XIII əsrin sonlarında Martin fon Troppau tərəfindən genişləndirilmişdir. Martin fon Troppau-nun versiyasında qadın papanın adı Con Anglikus və ya Maynslı Con kimi göstərilir və onun IX əsrdə, VIII Leo ilə III Benedikt arasındakı dövrdə iki ildən çox papa olduğu iddia edilir. Bu versiyada Yohanın qadın olduğu papa kimi fəaliyyət göstərdiyi zaman doğuş etməsi nəticəsində aşkarlandığı bildirilir. Sonrakı bəzi mənbələrdə Papa Yohana ilə bağlı papa seçilən şəxsin cinsiyyətinin yoxlanılması haqqında əlavə əfsanələr də yaranmışdır. Lakin bu hadisələrin tarixi gerçəkliyinə dair etibarlı sübut yoxdur və onların əfsanənin sonrakı inkişafının bir hissəsi olduğu qəbul edilir. Reformasiya dövründə 1675-ci ildə nəşr edilmiş A Present for a Papist əsərində Papa Yohanın doğuş səhnəsini göstərən qravüra XVI əsrdə Reformasiya zamanı Papa Yohana əfsanəsi katolik və protestant müəlliflər arasında polemikada geniş istifadə olunmuşdur. Bəzi protestant müəlliflər bu hekayəni Katolik Kilsəsinə qarşı arqument kimi irəli sürmüş, katolik müəlliflər isə onu müdafiə etmişlər. 1587-ci ildə Florimond de Raemond əfsanənin tarixi əsaslarını tənqid edən əsər nəşr etdirmişdir. 1647-ci ildə David Blondel isə tarixi və xronoloji təhlillərlə hekayənin mümkün olmadığını əsaslandırmışdır. Müasir araşdırmalar XX və XXI əsr tarixçilərinin böyük əksəriyyəti Papa Yohananı orta əsr əfsanəsi hesab edir. Əsas arqumentlərdən biri onun haqqında müasir mənbələrin olmaması və əfsanənin təsvir etdiyi dövrün papa xronologiyasına uyğun gəlməməsidir. Bununla belə, bəzi müəlliflər onun tarixi şəxs ola biləcəyini müdafiə etmişlər. 2018-ci ildə arxeoloq Maykl E. Habicht orta əsr sikkələrindəki papa monoqramlarını bu iddianı dəstəkləyən dəlil kimi təqdim etmiş, lakin digər tarixçilər bu nəticələri qəbul etməmişlər. Həmçinin bax Kadavr sinodu Papalıq Roma-Katolik kilsəsi Reformasiya Orta əsrlər ↑ Noble, Thomas F. X. "Why Pope Joan?". Catholic Historical Review. 99 (2). 2013: 219–220. doi:10.1353/cat.2013.0078. ↑ Boureau, Alain. The myth of Pope Joan. Chicago : University of Chicago Press. 2001. ISBN 978-0-226-06744-5. ↑ Rustici, Craig M. The Afterlife of Pope Joan: Deploying the Popess Legend in Early Modern England. University of Michigan Press. 2006. 1–2. ISBN 9780472115440. ↑ Noble, Thomas F. X. "Why Pope Joan?". Catholic Historical Review. 99 (2). 2013: 219–220, 229. doi:10.1353/cat.2013.0078. ↑ Duffy, Eamon. Saints and Sinners: A History of the Popes (3rd). Yale University Press. 1997. səh. 158. ISBN 9780300115970. ↑ Rustici, Craig M. The Afterlife of Pope Joan: Deploying the Popess Legend in Early Modern England. University of Michigan Press. 2006. 1–2. ISBN 9780472115440. ↑ Rustici, Craig M. The Afterlife of Pope Joan: Deploying the Popess Legend in Early Modern England. 2006. 1–2. ISBN 9780472115440. ↑ Clément, Catherine. Opera: The Undoing of Women. University of Minnesota Press. 1999. səh. 105. ISBN 9780816635269. ↑ Tinsley, Barbara Sher. "Pope Joan Polemic in Early Modern France: The Use and Disabuse of Myth". Sixteenth Century Journal. 18 (3). 1987: 381–398. doi:10.2307/2540724. ↑ Norwich, John Julius. Absolute Monarchs: A History of the Papacy. 2011. 63–70. ↑ Habicht, Michael E. Päpstin Johanna: Ein vertuschtes Pontifikat einer Frau oder eine fiktive Legende?. epubli. 2018. ISBN 9783746757360. ↑ Noble, Thomas F. X. "Why Pope Joan?". Catholic Historical Review. 99 (2). 2013: 219–220. doi:10.1353/cat.2013.0078.
https://az.wikipedia.org/wiki/Papa_Yohana
//doi.org/10.1353%2Fcat.2013.0078
http://archive.org/details/mythofpopejoan0000bour
//doi.org/10.2307%2F2540724
Tarix : 15 sentyabr 2026
