Ophiocordyceps unilateralis ilə yoluxmuş ölü qarışqanın yarpağın damarına çənələri ilə yapışmış vəziyyətdə görünüşü; göbələyin stroması qarışqanın bədənindən çıxır. Ophiocordyceps unilateralis — əsasən qarışqaları yoluxduran entomopatogen göbələk növüdür. İngilis dilində “zombi qarışqa göbələyi” (zombie-ant fungus) kimi tanınır. Növ 1859-cu ildə britaniyalı təbiətşünas Alfred Russel Wallace tərəfindən aşkar edilmişdir. Göbələk əsasən tropik yağış meşələrində yayılır və isti, rütubətli mühitlər onun inkişafı və çoxalması üçün əlverişlidir. Əsas sahibləri Camponotini tayfasına, xüsusilə Camponotus cinsinə aid qarışqalardır. Taksonomiyası Əvvəllər bu göbələk Cordyceps unilateralis adı ilə tanınırdı. Molekulyar və filogenetik tədqiqatlardan sonra Cordyceps cinsinin taksonomik quruluşu yenidən nəzərdən keçirilmiş və növ Ophiocordyceps cinsinə keçirilmişdir. Ophiocordyceps cinsi Ophiocordycipitaceae fəsiləsinə daxildir. Növün sensu lato formasında istifadəsi onun əslində bir neçə yaxın əlaqəli növdən ibarət növ kompleksi ola biləcəyini göstərir. Morfologiyası Göbələyin ən nəzərəçarpan xüsusiyyəti yoluxmuş qarışqanın bədənindən çıxan reproduktiv quruluşdur. Qarışqa öldükdən sonra adətən onun döş hissəsinin üst tərəfindən tünd rəngli, nazik və elastik stromaya bənzər quruluş inkişaf edir. Bu quruluşun ucuna yaxın spor daşıyan peritesilər yerləşir. Ophiocordyceps unilateralis kompleksinə daxil olan növlərdə cinsi və qeyri-cinsi formalar da müşahidə olunur. Həyat dövrü Göbələyin sporları qarışqanın ekzoskeletinə yapışdıqdan sonra mexaniki təzyiq və fermentlərin təsiri ilə onun bədəninə daxil olur. Yoluxmuş qarışqanın davranışı dəyişir: qarışqa meşə döşənəyinə enir, bitkinin gövdəsi ilə yuxarı qalxır və yarpağın damarından çənələri ilə möhkəm yapışır. Qarışqa öldükdən sonra göbələk onun toxumalarında inkişaf edir və meyvə cisimləri əmələ gətirərək sporları ətraf mühitə yayır. Bu proses adətən 4–10 gün davam edir. Davranışın dəyişdirilməsi Ophiocordyceps unilateralis yoluxdurduğu qarışqanın davranışını dəyişdirməsi ilə xüsusilə məşhurdur. Yoluxmuş qarışqa normal yuvasını və yem axtarma marşrutunu tərk edərək göbələyin inkişafı üçün əlverişli temperatur və rütubətə malik əraziyə gedir. Yarpağın damarına çənələri ilə yapışdıqdan sonra qarışqa ölür və göbələyin inkişafı davam edir. Bu davranış göbələyin çoxalması və sporlarının yayılması üçün əlverişli şərait yaradır. Yayılması Növ əsasən pantropik yayılışa malikdir və tropik meşə ekosistemlərində rast gəlinir. Bununla yanaşı, isti mülayim meşələrdə də qeydə alınmışdır. Yayılma arealına Braziliya, Avstraliya və Taylandın tropik meşələri, həmçinin ABŞ-ın Cənubi Karolina və Florida ştatları ilə Yaponiyanın mülayim meşələri daxildir. ↑ Mongkolsamrit, Suchada; Kobmoo, Noppol; Tasanathai, Kanoksri; Khonsanit, Artit; Noisripoom, Wasana; Srikitikulchai, Panita; Somnuk, Rungtiwa; Luangsa-Ard, J. J. "Life cycle, host range and temporal variation of Ophiocordyceps unilateralis/Hirsutella formicarum on Formicine ants". Journal of Invertebrate Pathology. 111 (3). 2012: 217–224. doi:10.1016/j.jip.2012.08.007. PMID 22959811. ↑ Sung, Gi-Ho; Hywel-Jones, Nigel L.; Sung, Jae-Mo; Luangsa-Ard, J. Jennifer; Shrestha, Bhushan; Spatafora, Joseph W. "Phylogenetic classification of Cordyceps and the clavicipitaceous fungi". Studies in Mycology. 57. 2007: 5–59. doi:10.3114/sim.2007.57.01. PMID 18490993. ↑ Evans, H. C.; Elliot, S. L.; Hughes, D. P. "Ophiocordyceps unilateralis: A keystone species for unraveling ecosystem functioning and biodiversity of fungi in tropical forests?". Communicative & Integrative Biology. 4 (5). 2011: 598–602. doi:10.4161/cib.16721. ↑ Hughes, D. P.; Andersen, S. B.; Hywel-Jones, N. L.; Himaman, W.; Billen, J.; Boomsma, J. J. "Behavioral mechanisms and morphological symptoms of zombie ants dying from fungal infection". BMC Ecology. 11 (1). 2011: 13. doi:10.1186/1472-6785-11-13. ↑ Andersen, S. B.; Gerritsma, S.; Yusah, K. M.; Mayntz, D.; Hywel-Jones, N. L.; Billen, J. "The life of a dead ant: the expression of an adaptive extended phenotype". The American Naturalist. 174 (3). 2009: 424–433. doi:10.1086/603640. ↑ Araújo, J. P. M.; Evans, H. C.; Kepler, R.; Hughes, D. P. "Ophiocordyceps. I. Myrmecophilous hirsutelloid species". Studies in Mycology. 90. 2018: 119–160. doi:10.1016/j.simyco.2017.12.002.
https://az.wikipedia.org/wiki/Ophiocordyceps_unilateralis
//doi.org/10.1016%2Fj.jip.2012.08.007
//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22959811
//doi.org/10.3114%2Fsim.2007.57.01
//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18490993
//doi.org/10.4161%2Fcib.16721
//doi.org/10.1186%2F1472-6785-11-13
Tarix : 29 sentyabr 2026
