Morgan atları. Morqan atı — ABŞ-da yaradılmış ən qədim at cinslərindən biri və ölkənin ilk formalaşmış yerli at cinslərindən biridir. Cins XVIII əsrin sonlarında Vermont və Yeni İngiltərə bölgəsində formalaşmışdır. Bütün müasir Morgan atlarının mənşəyi 1789-cu ildə doğulmuş və sonradan "Justin Morgan" adı ilə tanınan Figure adlı ayğıra gedib çıxır. Cins gücü, dözümlülüyü, çevikliyi, zəkası və müxtəlif məqsədlərə uyğunlaşa bilməsi ilə məşhurdur. Mənşəyi Morqan atının tarixinin başlanğıcı 1789-cu ildə Massaçusets ştatının Springfield şəhəri yaxınlığında doğulan kiçik kəhər rəngli ayğıra bağlıdır. Bu at əvvəlcə Figure adlandırılmışdı. Sonradan onun sahibi Justin Morganın adı ilə "Justin Morgan atı" kimi tanındı və bu ad tədricən bütöv cinsin adına çevrildi. Figure-nin dəqiq mənşəyi tam müəyyən edilməyib. Onun atası kimi True Briton adlı İngilis təmizqanlı ayğır göstərilir, anasının isə Wildair mənşəli olduğu hesab edilir. Buna görə Morgan cinsinin ilkin formalaşmasında İngilis təmizqanlı atı və Ərəb atı mənşəli qan xətlərinin müəyyən rolu olduğu düşünülür. Bununla belə, cinsin əsas xüsusiyyətləri sonrakı nəsillərdə məqsədli seleksiya nəticəsində sabitləşmişdir. Justin Morgan və Figure Justin Morgan 1747-ci ildə Massaçusetsdə doğulmuş fermer, müəllim və musiqi bəstəkarı idi. 1788-ci ildə Vermonta köçdükdən sonra atçılıq fəaliyyəti ilə də məşğul olmuşdur. 1789-cu ildə doğulan Figure onun həyatında ən mühüm rol oynayan at olmuşdur. Figure kiçik ölçüsünə baxmayaraq böyük fiziki gücə və dözümlülüyə malik idi. O, müxtəlif məsafələrdə yarışlarda iştirak etmiş, yük çəkmək və kənd təsərrüfatı işlərində də istifadə edilmişdir. Onun ən mühüm xüsusiyyəti isə öz xarakterik bədən quruluşunu və iş qabiliyyətini balalarına ötürməsi olmuşdur. Figure-nin üç məşhur oğlu — Sherman, Bulrush və Woodbury — Morgan cinsinin sonrakı inkişafında əsas rol oynamışdır. Morgan atı. Xarici görünüşü Morgan atı yığcam, əzələli və eyni zamanda zərif bədən quruluşuna malikdir. Baş adətən kiçik və ifadəli olur. Gözləri iri, alnı geniş, ağız hissəsi isə nisbətən kiçikdir. Boyun yüksək daşınır və qövsvari görünüşə malikdir. Döş qəfəsi dərin, bel və sağrı hissələri isə güclü və əzələlidir. Cins müxtəlif rənglərdə ola bilər. Kəhər, qara və şabalıdı rənglər ən çox tanınan rənglər arasındadır, lakin digər rəng və naxışlara malik Morgan atları da mövcuddur. Uzun və sıx quyruq, güclü arxa ətraflar və yığcam bədən quruluşu cinsin xarakterik xüsusiyyətlərindəndir. Xarakteri Morgan atları zəkası, öyrənmə qabiliyyəti və insanla əməkdaşlığa meyilli olması ilə tanınır. Onlar həm enerjili, həm də idarəolunan atlar hesab edilir. Cinsin tarix boyu müxtəlif işlərdə istifadə olunması onun yüksək uyğunlaşma qabiliyyətini nümayiş etdirir. Morgan atının dözümlülüyü və gücü onun kiçik və orta ölçülü bədən quruluşu ilə birlikdə əsas üstünlüklərindən sayılır. Güclü arxa ətraflar qaçış və yük çəkmə zamanı yüksək itələmə qüvvəsi yaradır. Bu xüsusiyyətlər cinsi həm yəhər altında, həm də qoşquda istifadə üçün əlverişli edir. XIX əsrdə inkişafı XIX əsrdə Morgan atları Yeni İngiltərədə kənd təsərrüfatının inkişafında mühüm rol oynadı. Onlardan tarlaların işlənməsi, yük daşınması, araba və faytonların çəkilməsi, eləcə də minik üçün istifadə edilirdi. Atların çoxməqsədli olması onları fermerlər üçün xüsusilə dəyərli edirdi. Cinsin şöhrəti Vermontdan kənara yayıldıqca Morgan atları ABŞ-ın digər bölgələrinə aparıldı. Köçkünlər onları qərbə doğru aparır, yeni məskənlərin salınmasında və müxtəlif təsərrüfat işlərində istifadə edirdilər. XIX əsrin ortalarında Morgan atları artıq ABŞ-da geniş tanınan və yüksək qiymətləndirilən atlardan birinə çevrilmişdi. Hərbi xidmətdə Morgan atları ABŞ vətəndaş müharibəsi zamanı həm İttifaqın, həm də Konfederasiyanın hərbi hissələrində istifadə edilmişdir. Onların dözümlülüyü, gücü və uzun məsafələrdə işləmək qabiliyyəti süvari qoşunları üçün üstünlük yaradırdı. Vermontun Birinci Süvari Alayı əsasən Morgan atlarından istifadə etməsi ilə tanınırdı. XX əsrin əvvəllərində ABŞ hökuməti Morgan atlarının hərbi məqsədlər üçün yetişdirilməsinə xüsusi diqqət yetirdi. 1907-ci ildə ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Vermont ştatının Weybridge şəhərində hökumət Morgan təsərrüfatı yaratdı. Burada atlar xüsusilə süvari qoşunları üçün yetişdirilirdi. Morgan madyanı. Damazlıq kitabı Morgan atlarının ilk sistemli damazlıq qeydiyyatı XIX əsrin sonlarında inkişaf etmişdir. Joseph Battell Morgan cinsinin qorunmasına böyük töhfə vermiş və ilk Morgan damazlıq reyestrinin nəşrində mühüm rol oynamışdır. 1909-cu ildə Morgan atları üçün ilk rəsmi damazlıq reyestri yaradılmışdır. Müasir Amerika Morgan Atları Assosiasiyasının məlumatına görə, qeydiyyata alınmış Morgan atları öz mənşəyini Justin Morgan adlı Figure-dən götürür. Damazlıq sistemi cinsin xarakterik xüsusiyyətlərinin və nəsil şəcərəsinin qorunmasına xidmət edir. Digər at cinslərinə təsiri Morgan atları XIX və XX əsrlərdə ABŞ-da formalaşan bir sıra digər at cinslərinin inkişafına təsir göstərmişdir. Morgan qan xətləri Standardbred, Amerikan saddlebred atı, Tennessee Walking Horse və Amerikan kvars atı kimi cinslərin formalaşmasında istifadə edilmişdir. Bu təsir əsasən Morgan atlarının sürət, dözümlülük, güc və çoxməqsədlilik kimi xüsusiyyətləri ilə bağlı olmuşdur. Nəticədə cins Amerika atçılığının inkişafında yalnız özü ilə deyil, digər mühüm cinslərin formalaşmasına verdiyi töhfə ilə də əhəmiyyət qazanmışdır. Müasir istifadəsi Müasir Morqan atları çoxsaylı atçılıq idmanı növlərində istifadə olunur. Onlar dresaj, konkur, qərb üslublu minik, endürans, qoşqu yarışları və müxtəlif nümayişlərdə iştirak edirlər. Cinsin çoxməqsədli olması onun əsas üstünlüklərindən biri olaraq qalır. Morgan atlarından istirahət məqsədilə minikdə və qoşquda da geniş istifadə edilir. Sakit hərəkətləri, öyrənmə qabiliyyəti və insanla əməkdaşlığa meyilli xarakteri onları müxtəlif yaş qrupları üçün uyğun seçimə çevirə bilər. Cins həmçinin 4-H və Pony Club kimi gənclər üçün atçılıq proqramlarında istifadə olunur. Vermontun simvolu Morgan atı 1961-ci ildə Vermont ştatının rəsmi heyvanı elan edilmişdir. Cins ştatın tarixində kənd təsərrüfatı, nəqliyyat, hərbi xidmət və ümumi atçılıq mədəniyyəti ilə sıx bağlıdır. Vermontdakı Vermont Universitetinin Morgan Atçılıq Təsərrüfatı cinsin qorunması və inkişafında mühüm rol oynayır. Təsərrüfat 1878-ci ildən Morgan atları ilə bağlıdır, 1907-ci ildə isə ABŞ hökumətinin rəsmi Morgan damazlıq təsərrüfatına çevrilmişdir. 1951-ci ildən onun idarəçiliyi Vermont Universitetinə verilmişdir. Ədəbiyyat və mədəniyyətdə Morgan atı ABŞ-da uşaqlar üçün yazılmış ədəbiyyatda da tanınmışdır. Marguerite Henry tərəfindən 1945-ci ildə nəşr edilən Justin Morgan Had a Horse kitabı Figure və Justin Morgan haqqında bədii əsərdir. Kitab sonradan 1972-ci ildə Walt Disney Studios tərəfindən filmə uyğunlaşdırılmışdır. Morgan atı Robert Frostun The Runaway şeirində də təsvir olunur. Bu nümunələr cinsin yalnız atçılıq tarixində deyil, ABŞ-ın ədəbi və mədəni yaddaşında da yer tutduğunu göstərir. Həmçinin bax At At cinsləri Atçılıq ABŞ Vermont Yeni İngiltərə Justin Morgan Amerikan kvars atı Standardbred Amerikan saddlebred atı Tennessee Walking Horse Ərəb atı İngilis təmizqanlı atı Lusitano Sorraia atı Lipitsa atı Dresaj Konkur Endürans ABŞ vətəndaş müharibəsi İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Morqan_at%C4%B1
https://www.morganhorse.com/about-morgan/faqs/
https://www.morganhorse.com/about-morgan/history/
https://www.morganhorse.com/about/museum/justin-morgan-the-man/
https://www.amnh.org/explore/ology/zoology/all-about-horses/morgan
https://www.morganhorse.com/about/museum/morgan-horse-history/
https://www.uvm.edu/cals/morganhorsefarm/history-uvm-morgan-horse-farm
Tarix : 20 oktyabr 2026
