Yerin, super-Yerin, mini-Neptunun və Neptunun ölçü müqayisəsi. Mini-Neptun— Neptundan kiçik, lakin Yer radiusunun təxminən 1,7–1,8 qatından böyük olan ekzoplanetlər sinfidir. Onların aşağı orta sıxlığı qayalı nüvə ətrafında aşağı sıxlıqlı qaz və ya uçucu maddələrdən ibarət zərfin olduğunu göstərir. Günəş sistemində bu tip planet məlum deyil. Terminologiya “Sub-Neptun” və “mini-Neptun” terminləri elmi ədəbiyyatda tam vahid mənada işlədilmir. Adətən radius boşluğundan yuxarıda yerləşən və aşağı sıxlıqlı qaz zərfinə malik kiçik planetlər sub-Neptun adlandırılır. Bəzi mənbələrdə 1–4 Yer radiusu arasındakı planetlərin hamısı bu qrupa daxil edilir. “Mini-Neptun” isə bəzən hidrogenlə zəngin atmosferə və ya su ilə zəngin tərkibə malik planetlərin xüsusi alt qrupu üçün işlədilir. Yayılması Ekzoplanetlərin radiuslarına görə yayılma tezliyi. Mini-Neptunlar ən çox rast gəlinən ekzoplanet qruplarındandır. Sub-Neptunlar ekzoplanetlər arasında ən çox rast gəlinən planet ölçüləri qruplarından biridir. Kepler müşahidələri 2–4 Yer radiusuna malik planetlərin Günəşəbənzər ulduzların ətrafında geniş yayıldığını göstərmişdir. Bu planetlərin rastgəlmə tezliyi orbital period artdıqca müəyyən həddə qədər yüksəlir və daha sonra sabitləşir. Qısa periodlu sub-Neptunlar əsasən G və K tipli ulduzların, həmçinin erkən M tipli cırtdanların ətrafında müşahidə olunur. Ölçü və quruluş Əsas sub-Neptun populyasiyası super-Yerlərlə onları ayıran radius boşluğu ilə təxminən 3–4 Yer radiusundan sonra müşahidə olunan kəskin azalma arasında yerləşir. Radius boşluğu təxminən 1,7–1,8 Yer radiusu ətrafında planetlərin sayının azaldığı bölgədir. Gənc sub-Neptunlar daha böyük radiusa malik ola bilər; zaman keçdikcə soyuyaraq və sıxılaraq kiçilirlər. Sub-Neptunların daxili quruluşu tam müəyyən edilməyib. Mövcud modellərə görə onların daxilində silikat və metallarla zəngin nüvə, onun ətrafında isə hidrogen-helium və ya su, metan və karbon dioksid kimi uçucu maddələrdən ibarət zərf ola bilər. Buna görə sub-Neptunların qaz cırtdanları, su ilə zəngin dünyalar və ya daha kiçik buz nəhəngləri olması barədə müxtəlif modellər mövcuddur. Atmosfer K2-138 planet sistemi və onun altı mini-Neptunun rezonans orbitlərində yerləşməsi. Sub-Neptun atmosferləri tərkib və sıxlıq baxımından müxtəlifdir. Spektroskopik müşahidələr bəzi planetlərdə hidrogen və heliumun, digərlərində isə daha ağır molekulların üstünlük təşkil etdiyini göstərir. Buludlar və aerozollar atmosferin müşahidə olunan spektrini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Temperatur da atmosferin kimyəvi tərkibinə təsir edir. Hidrogen və heliumun zamanla kosmosa itirilməsi atmosferdə daha ağır elementlərin nisbi payının artmasına səbəb ola bilər. K2-18 b və GJ 1214 b kimi sub-Neptunlar Hubble və James Webb kosmik teleskopları ilə müşahidə edilmişdir. Bu müşahidələr planetlərin atmosferlərinin kimyəvi tərkibini və daxili quruluşlarını öyrənməyə imkan verir. Təkamülü Sub-Neptunların atmosferləri zamanla ulduz radiasiyası və planetin daxili istiliyi hesabına kosmosa itirilə bilər. Əsas izah edilən mexanizmlər fotoevaporasiya və nüvə ilə idarə olunan kütlə itkisidir. Fotoevaporasiya ulduzun rentgen və ekstremal ultrabənövşəyi şüalanmasının atmosferi qızdırması nəticəsində yaranır. Nüvə ilə idarə olunan kütlə itkisi isə planetin daxili istiliyinin atmosferin kosmosa qaçmasına enerji verməsi ilə əlaqələndirilir. Həmçinin bax Neptunun peykləri Günəş sistemi ↑ Fulton, Benjamin J.; Petigura, Erik A. "The California-Kepler Survey. VII. Precise Planet Radii Leveraging Gaia DR2 Reveal the Stellar Mass Dependence of the Planet Radius Gap". The Astronomical Journal. 156 (6). 2018: 264. doi:10.3847/1538-3881/aae828. ↑ Zhang, Michael. "Escaping Helium from TOI 560.01, a Young Mini-Neptune". The Astronomical Journal. 163 (2). 2022: 67. doi:10.3847/1538-3881/ac3fa7. ↑ Fressin, François. "The False Positive Rate of Kepler and the Occurrence of Planets". The Astrophysical Journal. 766 (2). 2013: 81. doi:10.1088/0004-637X/766/2/81. ↑ Rigby, Frances E. "Toward a Self-consistent Evaluation of Gas Dwarf Scenarios for Temperate Sub-Neptunes". The Astrophysical Journal. 975 (1). 2024: 101. doi:10.3847/1538-4357/ad6c38. ↑ Livingston, John H.; Petigura, Erik A.; David, Trevor J.; Masuda, Kento; Owen, James; Nesvorný, David; Batygin, Konstantin; de Leon, Jerome; Mori, Mayuko; Ikuta, Kai; Fukui, Akihiko; Watanabe, Noriharu; Orell Miquel, Jaume; Murgas, Felipe; Parviainen, Hannu. "A young progenitor for the most common planetary systems in the Galaxy". Nature. 649 (8096). 2026-01: 310–314. doi:10.1038/s41586-025-09840-z. ISSN 1476-4687. PMC 12779570 (#bad_pmc). PMID 41501195 (#bad_pmid). ↑ Davenport, Brian; Kempton, Eliza M.-R.; Nixon, Matthew C.; Ih, Jegug; Deming, Drake; Fu, Guangwei; May, E. M.; Bean, Jacob L.; Gao, Peter; Rogers, Leslie; Malik, Matej. (Macintosh; Intel Mac OS X 10_15_7) AppleWebKit/537.36 (KHTML, like Gecko) Chrome/110.0.0.0 Safari/537.36 Citoid/WMF (mailto:noc@wikimedia.org)&ssu=&ssv=&ssw=&ssx=eyJfX3V6bWYiOiI3ZjkwMDA1YmNkZjczOC0yMmUxLTRlZTgtOTBmZC1hNjY5YzA4ZGJjM2YxLTE3OTAzMTMyMTUzNDUwLTAwNTU5N2I4MjZkODU1YTVhNWUxMCIsInJkIjoiaW9wLm9yZyIsInV6bXgiOiI3ZmMwMDA1OWMwYzY4Yy02OWIwLTRiZWMtOWIyOC01YWM4N2RkZmUyYmUxLTE3OTAzMTMyMTUzNDUwLTAwNjk0MzA4NmI0MWQwMzY2YzYxMCJ9 "TOI-421 b: A Hot Sub-Neptune with a Haze-free, Low Mean Molecular Weight Atmosphere" (#bad_url). The Astrophysical Journal Letters. 984 (2). 5 may 2025: L44. doi:10.3847/2041-8213/adcd76. ISSN 2041-8205. ↑ Rogers, James G.; Owen, James E. "Photoevaporation versus core-powered mass-loss: model comparison with the 3D radius gap". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 508 (4). 2021: 5886–5903. doi:10.1093/mnras/stab3037. ↑ Kempton, Eliza M.-R.; Zhang, Michael; Bean, Jacob L.; Steinrueck, Maria E.; Piette, Anjali A. A.; Parmentier, Vivien; Malsky, Isaac; Roman, Michael T.; Rauscher, Emily; Gao, Peter; Bell, Taylor J.; Xue, Qiao; Taylor, Jake; Savel, Arjun B.; Triantafillides, Anastasia. "A reflective, metal-rich atmosphere for GJ 1214b from its JWST phase curve". Nature (ingilis). Nature Publishing Group. 620 (7972). 2023-08: 67–71. doi:10.1038/s41586-023-06159-5. ISSN 1476-4687.
https://az.wikipedia.org/wiki/Mini-Neptun
//doi.org/10.3847%2F1538-3881%2Faae828
//doi.org/10.3847%2F1538-3881%2Fac3fa7
//doi.org/10.1088%2F0004-637X%2F766%2F2%2F81
//doi.org/10.3847%2F1538-4357%2Fad6c38
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12779570/
//doi.org/10.1038%2Fs41586-025-09840-z
Tarix : 25 sentyabr 2026
