Massospora cicadina göbələyinin həyat dövrünü və sporların yoluxmuş cırcıramalardan sağlam fərdlərə və torpağa yayılmasını göstərən sxem. Massospora cicadina göbələyi ilə yoluxmuş və qarın nahiyəsində geniş göbələk kütləsi əmələ gəlmiş cırcırama. Massospora cicadina — dövri olaraq meydana çıxan 13 və 17 illik ağcaqanadabənzər cırcırama növlərini (Magicicada) yoluxduran göbələk patogenidir. Göbələk yoluxmuş həşəratın qarın hissəsinin arxa nahiyəsini spor kütləsi ilə əvəz edir. Yoluxma nəticəsində həşərat sonsuzlaşır, göbələyin sporlarını yayır və nəticədə ölür. Sistematikası Massospora cicadina Zoopagomycota tipinə, Entomophthoromycota yarımtipinə və Entomophthorales dəstəsinə aid edilir. Massospora cinsinin digər nümayəndələri də müxtəlif cırcırama növlərində parazitlik edir və ayrı-ayrı göbələk növləri müəyyən sahib həşəratlarla əlaqəlidir. Kəşfi Göbələyin yaratdığı xəstəliklə bağlı ilk müşahidələrdən biri Benjamin Banneker tərəfindən 1800-cü ildə aparılmış müşahidələrdə təsvir edilmişdir. Banneker dövri cırcıramaların qarın hissəsinin sonunun çürüdüyünü, lakin həşəratların buna baxmayaraq səs çıxarmağa davam etdiyini qeyd etmişdi. Bu müşahidələr sonradan Massospora cicadinanın yaratdığı infeksiya ilə əlaqələndirilmişdir. 1851-ci ildə Joseph Leidy canlı cırcıramalarda qarın boşluğunun arxa hissəsində yerləşən quru, tozabənzər spor kütləsini təsvir etmişdir. Daha sonra, 1879-cu ildə Charles Horton Peck göbələyi təsvir edərək ona Massospora cicadina adını vermişdir. 1921-ci ildə A. T. Speare göbələyin mikroskopik xüsusiyyətlərini daha ətraflı araşdırmışdır. Sahibləri Massospora cicadina əsasən Magicicada cinsinə aid 13 və 17 illik dövri cırcıramaları yoluxdurur. Bu həşəratlar həyatlarının böyük hissəsini torpağın altında nimfa mərhələsində keçirir və ağac köklərinin ksilema şirəsi ilə qidalanırlar. 13 və ya 17 il keçdikdən sonra nimfalar torpağın səthinə doğru hərəkət edir, yetkin fərdlərə çevrilir və yerüstünə çıxırlar. Yetkin cırcıramaların ömrü təxminən 4–6 həftədir. Bu müddət ərzində onlar cütləşir və dişilər yumurtalarını ağac budaqlarında açdıqları yarıqlara yerləşdirirlər. Həyat dövrü Massospora cicadinanın həyat dövrü sahibinin 13 və ya 17 illik həyat dövrü ilə sıx bağlıdır. Göbələyin dinclik sporları torpaqda uzun müddət hərəkətsiz qala və növbəti cırcırama nəsli torpaqdan çıxdıqda aktivləşə bilər. Cırcırama nimfalarının yer səthinə çıxmazdan əvvəl torpaqda qazdıqları tunellər zamanı göbələyin sporları ilə təmasda olaraq yoluxduğu düşünülür. Yoluxma İnfeksiyanın ilkin mərhələsində göbələyin hifvari strukturları cırcıramanın toxumalarında inkişaf edir. Daha sonra yoluxmuş yetkin fərdlərdə konidilər əmələ gəlir və bu sporlar digər cırcıramaları yoluxdura bilir. İnfeksiyanın ilkin mərhələsində xəstəlik xaricdən görünməyə bilər. Sonrakı mərhələdə qarının arxa seqmentləri tökülür və onların yerində ağ, təbaşirəbənzər spor kütləsi üzə çıxır. Göbələk yoluxmuş cırcıramaların davranışına da təsir göstərə bilər. Yoluxmuş fərdlərin daha çox hərəkət etdiyi və qarınlarını yerə sürüdüyü müşahidə edilmişdir. Bəzi yoluxmuş erkəklər həm erkəklərin, həm də dişilərin cütləşmə siqnallarına reaksiya verə və sağlam erkəkləri özlərinə cəlb edə bilirlər. Bu davranış dəyişikliklərinin göbələyin yayılmasını artırdığı düşünülür. İnfeksiyanın mərhələləri Massospora cicadina ilə yoluxmanın iki əsas mərhələsi təsvir edilir. Birinci mərhələdə yoluxmuş cırcıramalarda konidilər əmələ gəlir. Bu sporlar digər yetkin cırcıramalara keçərək yeni infeksiyalara səbəb ola bilir. İkinci mərhələdə isə göbələk qalın divarlı istirahət sporları əmələ gətirir. Bu sporlar torpaqda uzun müddət qalaraq növbəti 13 və ya 17 illik cırcırama çıxışını gözləyə bilər. Ekoloji əhəmiyyəti Göbələk cırcırama populyasiyalarına əhəmiyyətli təsir göstərə bilər. Bir araşdırmada 17 illik cırcırama çıxışı dövründə infeksiya nəticəsində cırcırama sıxlığının təxminən yarıya qədər azaldığı, istirahət sporları əmələ gətirən yoluxmuş fərdlərin sayının isə dəfələrlə artdığı göstərilmişdir. Bu xüsusiyyət Massospora cicadinanın cırcırama populyasiyalarının təbii tənzimlənməsində rol oynaya biləcəyini göstərir. Eyni zamanda, göbələk və sahibinin qeyri-adi dərəcədə uzun və sinxron həyat dövrləri onların qarşılıqlı əlaqəsini bioloji saatların və ətraf mühit siqnallarının öyrənilməsi baxımından maraqlı obyektə çevirir. ↑ Speare, A. T. "Massospora Cicadina Peck: A Fungous Parasite of the Periodical Cicada". Mycologia (ingilis). 13 (2). 1921-03: 72–82. doi:10.1080/00275514.1921.12016863. ISSN 0027-5514. ↑ Steinhaus, Edward. Insect Pathology V2: An Advanced Treatise. Elsevier Science & Technology Books. 2012. ISBN 978-0-323-14317-2. ↑ Barber, Janet; Nkwanta, Asamoah. "Benjamin Banneker's Original Handwritten Document: Observations and Study of the Cicada". Journal of Humanistic Mathematics. 4 (1). 2014-01: 112–122. doi:10.5642/jhummath.201401.07. ↑ Speare, A. T. "Massospora Cicadina Peck: A Fungous Parasite of the Periodical Cicada". Mycologia (ingilis). 13 (2). 1921-03: 72–82. doi:10.1080/00275514.1921.12016863. ISSN 0027-5514. ↑ Williams, K S; Simon, C. "The Ecology, Behavior, and Evolution of Periodical Cicadas". Annual Review of Entomology (ingilis). 40 (1). 1995-01: 269–295. doi:10.1146/annurev.en.40.010195.001413. ISSN 0066-4170. ↑ Duke, L; Steinkraus, D.C; English, J.E; Smith, K.G. "Infectivity of resting spores of Massospora cicadina (Entomophthorales: Entomophthoraceae), an entomopathogenic fungus of periodical cicadas (Magicicada spp.) (Homoptera: Cicadidae)". Journal of Invertebrate Pathology (ingilis). 80 (1). 2002-05: 1–6. doi:10.1016/S0022-2011(02)00040-X. ↑ White, Joann; Lloyd, Monte. "A Pathogenic Fungus, Massospora cicadina Peck (Entomophthorales), in Emerging Nymphs of Periodical Cicadas1 (Homoptera: Cicadidae)". Environmental Entomology (ingilis). 12 (4). 1 avqust 1983: 1245–1252. doi:10.1093/ee/12.4.1245. ISSN 1938-2936. ↑ Cooley, John R.; Marshall, David C.; Hill, Kathy B. R. "A specialized fungal parasite (Massospora cicadina) hijacks the sexual signals of periodical cicadas (Hemiptera: Cicadidae: Magicicada)". Scientific Reports (ingilis). 8 (1). 23 yanvar 2018. doi:10.1038/s41598-018-19813-0. ISSN 2045-2322. ↑ Duke, L; Steinkraus, D.C; English, J.E; Smith, K.G. "Infectivity of resting spores of Massospora cicadina (Entomophthorales: Entomophthoraceae), an entomopathogenic fungus of periodical cicadas (Magicicada spp.) (Homoptera: Cicadidae)". Journal of Invertebrate Pathology (ingilis). 80 (1). 2002-05: 1–6. doi:10.1016/S0022-2011(02)00040-X. ↑ White, Joann; Lloyd, Monte. "A Pathogenic Fungus, Massospora cicadina Peck (Entomophthorales), in Emerging Nymphs of Periodical Cicadas1 (Homoptera: Cicadidae)". Environmental Entomology (ingilis). 12 (4). 1 avqust 1983: 1245–1252. doi:10.1093/ee/12.4.1245. ISSN 1938-2936. ↑ Cooley, John R.; Marshall, David C.; Hill, Kathy B. R. "A specialized fungal parasite (Massospora cicadina) hijacks the sexual signals of periodical cicadas (Hemiptera: Cicadidae: Magicicada)". Scientific Reports (ingilis). 8 (1). 23 yanvar 2018. doi:10.1038/s41598-018-19813-0. ISSN 2045-2322.
https://az.wikipedia.org/wiki/Massospora_cicadina
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00275514.1921.12016863
//doi.org/10.1080%2F00275514.1921.12016863
//www.worldcat.org/issn/0027-5514
http://scholarship.claremont.edu/jhm/vol4/iss1/7/
//doi.org/10.5642%2Fjhummath.201401.07
https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.en.40.010195.001413
Tarix : 29 sentyabr 2026
