Leyriya qalası və şəhərin tarixi mərkəzi. Leyriya — Portuqaliyanın mərkəzində, Centro regionunda yerləşən şəhər və Leyriya dairəsinin inzibati mərkəzidir. Şəhər Lis çayının sahilində, Atlantik okeanı ilə ölkənin daxili hissələri arasında yerləşir. Leyriya həm tarixi əhəmiyyətinə, həm də qalası, kafedralı və orta əsr şəhər quruluşuna görə Portuqaliyanın mühüm mədəniyyət mərkəzlərindən biridir. Şəhərin adı xüsusilə Portuqaliya kralı I Afonso Enrikeş və Reconquista dövrü ilə bağlıdır. Leyriya qalası 1135-ci ildə müsəlmanlardan alınaraq Portuqaliyanın cənuba doğru genişlənməsində mühüm dayaq məntəqəsinə çevrilmişdir. Şəhər sonrakı əsrlərdə kral sarayının və mühüm siyasi toplantıların keçirildiyi yerlərdən biri olmuşdur. Tarixi Leyriyanın tarixi Orta əsrlərdə Portuqaliyanın xristian krallığının cənuba doğru genişlənməsi ilə sıx bağlıdır. 1135-ci ildə I Afonso Enrikeş ərazini müsəlmanlardan ələ keçirərək təpənin üzərində qala tikdirmişdir. Lakin şəhər sonrakı onilliklərdə müsəlman hücumlarına məruz qalmış və yalnız XII əsrin sonunda, I Sanşunun hakimiyyəti dövründə bölgənin xristianlar tərəfindən nəzarətə götürülməsi möhkəmlənmişdir. 1195-ci ildə I Sanşu Leyriyaya foral vermişdir. XIII əsrdə şəhər Portuqaliya krallığının siyasi həyatında mühüm rol oynamağa başlamışdır. 1254-cü ildə kral III Afonso Leyriyada Kortes çağırmış və bu toplantıda krallığın müxtəlif bələdiyyələrindən nümayəndələr iştirak etmişdir. Bu hadisə Portuqaliya siyasi tarixində mühüm mərhələ hesab olunur, çünki şəhər və bələdiyyələrin nümayəndələri kral qarşısında öz tələblərini ifadə etmək imkanı əldə etmişdilər. Leyriya qalasının müdafiə divarları. XIV əsrdə kral I Dinis və onun həyat yoldaşı, İzabel Araqonlu bir neçə dəfə Leyriya qalasında yaşamışlar. I Dinis həmçinin sahil boyunca Leyriya şam meşələrinin salınmasına böyük əhəmiyyət vermişdir. Bu meşələr qum təpələrinin hərəkətinin qarşısını almaqla yanaşı, sonralar Portuqaliya gəmiçiliyində istifadə olunan ağac və qatran üçün mühüm mənbəyə çevrilmişdir. 1438-ci ildə Leyriyada keçirilən Korteslər Portuqaliya tarixinin ən dramatik siyasi toplantılarından biri olmuşdur. Kral I Duarte burada Mərakeşdəki Seutanın müsəlmanlara qaytarılması müqabilində əsir saxlanılan qardaşı Ferdinandın azad edilməsini müzakirə etmək istəyirdi. Korteslər Seutanın saxlanılmasına üstünlük vermiş və Ferdinandın azad edilməsindən imtina etmişdilər. Leyriya qalası Leyriya qalası şəhərin ən mühüm tarixi abidəsidir. Qala təpənin üzərində yerləşir və şəhərə geniş mənzərə açılır. Kompleksdə orta əsr müdafiə divarları, kral sarayı, qüllələr, anbarlar və Nossa Senhora da Pena kilsəsi kimi müxtəlif tikililər qorunur. Leyriya qalasının daxili hissəsi. XIV əsrdə I Dinis qalanın inkişafına xüsusi diqqət yetirmişdir. 1324-cü ildə qala daxilindəki Torre de Menagem və kral sarayının tikintisi onun hakimiyyəti ilə əlaqələndirilir. Qala uzun müddət hərbi istehkam kimi fəaliyyət göstərsə də, sonralar kral iqamətgahına çevrilmişdir. XIX əsrin sonlarında Leyriya qalası baxımsız vəziyyətə düşmüşdü. İsveçrəli memar Ernesto Korrodi və Qalanın Dostları Liqasının fəaliyyəti nəticəsində qala bərpa edilmiş və şəhərin tarixi görünüşünün yenidən formalaşdırılmasına mühüm töhfə verilmişdir. Sonrakı bərpa işləri qalanın mədəni və turizm əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Kafedral Leyriya kafedralı. Leyriya kafedralı XVI əsrdə şəhərin yeparxiya mərkəzinə çevrilməsi ilə əlaqədar tikilmişdir. 1545-ci ildə kral III João-nun təşəbbüsü ilə Roma-Katolik kilsəsi tərəfindən Leyriya yeparxiyası yaradılmış, yeni dini mərkəz üçün daha böyük kilsənin tikilməsi qərara alınmışdır. Katedralın tikintisinə 1546-cı ildə memar Afonso Álvaresin layihəsi əsasında başlanmışdır. Katedral əsasən İntibah və Manerizm üslublarının xüsusiyyətlərini daşıyır. Üç nefli binanın daxili hissəsində XVII əsrə aid əsas mehrab və Simão Rodrigues tərəfindən çəkilmiş dini rəsmlər yerləşir. 1755-ci il Lissabon zəlzələsi katedralın fasadına ciddi ziyan vurmuş və sonrakı illərdə binada yenidənqurma işləri aparılmışdır. Katedralın zəng qülləsi əsas binadan ayrıca yerləşir. 1772-ci ildə köhnə şəhər divarının Porta do Sol hissəsində yeni zəng qülləsi inşa edilmişdir. Bu xüsusiyyət Leyriya kafedralını Portuqaliyanın digər tarixi kilsələrindən fərqləndirən maraqlı memarlıq xüsusiyyətlərindən biridir. Mədəniyyəti və ədəbiyyatı Leyriya Portuqaliya ədəbiyyatı ilə də sıx bağlıdır. Yazıçı Eça de Queiroz Rahib Amaronun cinayəti romanının hadisələrini şəhərdən ilhamlanaraq təsvir etmişdir. 1875-ci ildə nəşr olunan əsər Portuqaliya realizminin mühüm nümunələrindən biri hesab olunur və Leyriyanın küçələri, meydanları və dini mühiti romanda əks etdirilir. Leyriya kafedralının daxili görünüşü. Şəhərin mərkəzində yerləşən Praça Rodrigues Lobo meydanı Leyriyanın əsas ictimai məkanlarından biridir. Meydan XVI əsrdə Leyriyadan çıxmış şair və yazıçı Fransisko Rodrigeş Lobonun şərəfinə adlandırılmışdır. Bu ərazi şəhərin tarixi mərkəzinin mühüm hissəsini təşkil edir və mədəni tədbirlər üçün istifadə olunur. Leyriyada həmçinin M|i|mo — Hərəkətli Təsvir Muzeyi fəaliyyət göstərir. Muzey kino və fotoqrafiya tarixinə həsr olunmuşdur. Şəhərin digər mühüm mədəniyyət müəssisələrindən biri isə Müqəddəs Avqustin monastırında yerləşən Leyriya Muzeyidir; burada arxeoloji və bədii kolleksiyalar nümayiş etdirilir. Musiqi və müasir Leyriya 2022-ci ildə UNESCO Leyriyanı Yaradıcı Şəhərlər Şəbəkəsinə musiqi kateqoriyası üzrə daxil etmişdir. Bu status şəhərin musiqi, yaradıcılıq və mədəni layihələrin inkişafına verdiyi əhəmiyyəti əks etdirir. Leyriyada müxtəlif konsertlər, festivallar və mədəni tədbirlər keçirilir. Şəhərin müasir memarlığında Ernesto Korrodinin əsərləri xüsusi yer tutur. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində fəaliyyət göstərən Korrodi Leyriyanın bir sıra ictimai və yaşayış binalarının layihələndirilməsində iştirak etmiş və şəhərin memarlıq simasının formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. İqtisadiyyatı və nəqliyyatı Leyriyanın müasir iqtisadiyyatı xidmətlər, yüngül sənaye, ticarət, təhsil və turizm sahələrinə əsaslanır. Şəhərdə plastik və qəlib istehsalı, heyvan yemləri, unçuluq, sement və tikinti kimi müxtəlif sənaye sahələri inkişaf etmişdir. Kənd təsərrüfatı və turizm də bələdiyyə iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır. Şəhər Portuqaliyanın əsas avtomobil yolları şəbəkəsinə qoşulmuşdur. A1 avtomobil yolu Leyriyanı Lissabon və Portu ilə əlaqələndirir, A8 isə şəhəri Lissabon istiqamətində qərb sahili ilə birləşdirir. Leyriya həmçinin Qərb dəmiryol xətti ilə ölkənin digər şəhərlərinə bağlanır. Həmçinin bax Portuqaliya Portuqaliya şəhərləri UNESCO İstinadlar

İstinadlar

https://az.wikipedia.org/wiki/Leyriya

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Leyriya&params=39_44_35_N_8_48_25_W_scale:100000_region:PT_type:city

https://maps.google.com/maps?ll=39.74306,-8.80694&q=39.74306,-8.80694&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az

https://yandex.ru/maps/?ll=-8.80694,39.74306&pt=-8.80694,39.74306&spn=0.1,0.1&l=sat,skl

https://www.openstreetmap.org/?mlat=39.74306&mlon=-8.80694&zoom=12

https://www.visitportugal.com/en/NR/exeres/C9B02E31-B13A-473A-A22E-3DDA3A05306D

https://www.visitportugal.com/en/NR/exeres/246F6E06-D437-439B-A6D3-F1494CD39B66

Tarix : 20 oktyabr 2026