CoRoT-7b — lava planeti namizədi olan ekzoplanetin rəssam təsviri. Lava planeti — səthinin böyük hissəsi və ya tamamilə ərimiş süxurlardan, lava sahələrindən və ya maqma okeanlarından ibarət olan hipotetik qayalı planet növüdür. Bu cür planetlər əsasən ulduzlarına çox yaxın orbitdə hərəkət edən və güclü ulduz şüalanmasına məruz qalan ekzoplanetlər arasında nəzərdən keçirilir. Onlarda səth temperaturu süxurların əriməsinə səbəb olacaq qədər yüksək ola bilər. Yaranması və xüsusiyyətləri Lava planetlərinin yaranması müxtəlif proseslərlə əlaqələndirilir. Planetin gənc olduğu dövrdə onun daxilindəki yüksək istilik geniş maqma okeanının meydana gəlməsinə səbəb ola bilər. Bundan başqa, böyük planetar toqquşmalar da səthin əhəmiyyətli hissəsinin əriməsinə gətirib çıxara bilər. Ulduza çox yaxın orbit isə güclü ulduz şüalanması və qabarma qüvvələri vasitəsilə planetin səthinin uzun müddət ərimiş vəziyyətdə qalmasına şərait yarada bilər. Bəzi lava planetləri ulduzlarına o qədər yaxın ola bilər ki, onların bir tərəfi daim ulduza yönəlmiş vəziyyətdə qalır. Belə qabarma kilidlənməsi nəticəsində gündüz və gecə tərəfləri arasında çox böyük temperatur fərqi yarana bilər. Gündüz tərəfində daimi maqma okeanı mövcud ola bildiyi halda, gecə tərəfi zaman keçdikcə soyuyaraq bərkiyə bilər. 2024-cü ildə aparılmış modelləşdirmə göstərmişdir ki, kifayət qədər istilik daşınması və ya qabarma nəticəsində yaranan daxili istilik olmadıqda gecə tərəfdəki maqma okeanı tədricən kristallaşa bilər. Səth və atmosfer Lava planetlərinin səthində ərimiş silikatlardan ibarət lava və maqma ilə yanaşı, sürətlə soyuyan lavanın əmələ gətirdiyi şüşəyəbənzər bərk səthlər də ola bilər. Bu səthlərin işığı əks etdirmə qabiliyyəti nisbətən aşağıdır. Tədqiqatlar göstərir ki, lava və soyumuş şüşə ilə örtülmüş səthin həndəsi albedosu ümumiyyətlə təxminən 0,1 və ya daha aşağı ola bilər. Buna görə bəzi isti qayalı ekzoplanetlərdə müşahidə edilən yüksək parlaqlığın səbəbi birbaşa lava səthi deyil, atmosferdəki əks etdirici buludlar ola bilər. Lavanın yüksək temperaturu planetin atmosferinin də qeyri-adi xüsusiyyətlərə malik olmasına səbəb ola bilər. Ərimiş süxurların buxarlanması nəticəsində müxtəlif mineral və elementlərdən ibarət nazik atmosfer yarana bilər. Ulduza çox yaxın planetlərdə buxarlanmış maddənin bir hissəsi ulduz küləyi və digər proseslər nəticəsində kosmosa itirilə bilər. Namizəd ekzoplanetlər Günəş sistemində təsdiqlənmiş lava planeti yoxdur. Lakin bəzi ekzoplanetlərin orbitləri, ölçüləri və ulduzlarından aldıqları yüksək enerji onları lava dünyası üçün mümkün namizədlərə çevirir. Bu obyektlər arasında CoRoT-7b, Kepler-10b, K2-141b, Kepler-78b, 55 Cancri e, TOI-561 b, TOI-1444 b və TOI-2431 b kimi ekzoplanetlər göstərilir. Lava planetlərinin öyrənilməsi yüksək temperatur və təzyiq şəraitində süxurların davranışını, planetlərin istilik təkamülünü və erkən qayalı planetlərin inkişafını anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir. Yer kürəsinin formalaşmasının erkən mərhələlərində və böyük toqquşmalardan sonra qısa müddət ərzində geniş maqma okeanına malik olması da lava planetlərinin öyrənilməsini Yerin ilkin tarixinin araşdırılması ilə əlaqələndirir. Həmçinin bax Ekzoplanet Planet ↑ Herath, Mahesh; Boukaré, Charles-Édouard; Cowan, Nicolas B. "Thermal evolution of lava planets". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 535 (3). 2024: 2404–2414. doi:10.1093/mnras/stae2431. ↑ Henning, Wayne G.; O'Connell, Robert J.; Sasselov, Dimitar D. "Tidally Heated Terrestrial Exoplanets: Viscoelastic Response Models". The Astrophysical Journal. 707 (2). 2009: 1000–1015. doi:10.1088/0004-637X/707/2/1000. ↑ Boer, Iris D.; Nicholls, Harrison; Lichtenberg, Tim. (Macintosh; Intel Mac OS X 10_15_7) AppleWebKit/537.36 (KHTML, like Gecko) Chrome/110.0.0.0 Safari/537.36 Citoid/WMF (mailto:noc@wikimedia.org)&ssu=&ssv=&ssw=&ssx=eyJyZCI6ImlvcC5vcmciLCJfX3V6bWYiOiI3ZjkwMDBmZjE1NjA1Yi1kMTk4LTRkYmItOWIzZS1lOTE4ZDFlNmVkMjIxLTE3OTA0MDk3NzAwMjgwLTAwNTg4MTA3MDE0ODEzMmI2OTMxMCIsInV6bXgiOiI3ZmMwMDBhMTBhNjg2My1hMjQwLTQ1MjQtOGQyNS04YjdiMmRkNWRiMDYxLTE3OTA0MDk3NzAwMjgwLTAwNjZkOTBjMmJjNTg2MTc2MzIxMCJ9 "Absence of a Runaway Greenhouse Limit on Lava Planets" (#bad_url). The Astrophysical Journal. 987 (2). 7 iyul 2025: 172. doi:10.3847/1538-4357/add69f. ISSN 0004-637X. ↑ Essack, Zahra; Seager, Sara; Pajusalu, Mihkel. "Low-albedo Surfaces of Lava Worlds". The Astrophysical Journal. 898 (2). 2020: 160. doi:10.3847/1538-4357/ab9cba. ↑ Barnes, Jason W.; Jackson, Brian; Greenberg, Richard; Raymond, Sean N. "CoRoT-7b: SUPER-EARTH OR SUPER-Io?". The Astrophysical Journal. 709 (2). 2010: L95–L98. doi:10.1088/2041-8205/709/2/L95.
https://az.wikipedia.org/wiki/Lava_planeti
//doi.org/10.1093%2Fmnras%2Fstae2431
//doi.org/10.1088%2F0004-637X%2F707%2F2%2F1000
https://validate.perfdrive.com/fb803c746e9148689b3984a31fccd902/?ssa=057b58da-9fbd-4743-8656-421931eed052&ssb=42153291630&ssc=https://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/add69f&ssi=a5925a83-cnvj-41e8-87be-993ff28f815d&ssk=botmanager_support@radware.com&ssm=27131944258169927108340404309267&ssn=b763da55158c1bbceaa01ceb27e79b467444ff15605b-d198-4dbb-9ec5f7&sso=2210fb3e-e918d1e6ed220ad89a572c27c801e9d7d7ec566faf03defc&ssp=60440533891790401480179048571814696&ssq=19004970977089179237709770784272008619436&ssr=MjA4LjgwLjE1NS4xMTg=&sst=Mozilla/5.0
//doi.org/10.3847%2F1538-4357%2Fadd69f
//www.worldcat.org/issn/0004-637X
//doi.org/10.3847%2F1538-4357%2Fab9cba
Tarix : 26 sentyabr 2026
