Kraliça Aleksandranın quşqanadı (Ornithoptera alexandrae) Kraliça Aleksandranın quşqanadı (lat. Ornithoptera alexandrae) — Papilionidae fəsiləsinə aid iri gündüz kəpənəyi növüdür. Dünyanın ən böyük kəpənəyi hesab edilən bu növ Papua-Yeni Qvineyanın şərqində, Oro əyalətindəki tropik meşələrdə yaşayır. Dişilərinin qanad açıqlığı 25 santimetrdən çox ola bilər. Növ 1906-cı ildə aşkar edilmiş və Britaniya kraliçası Aleksandranın şərəfinə adlandırılmışdır. Kəşfi və adlandırılması Kraliça Aleksandranın quşqanadı 1906-cı ildə britaniyalı təbiətşünas və kolleksiyaçı Albert Stüart Mik tərəfindən Yeni Qvineyada aşkar edilmişdir. Mik həmin dövrdə zooloji kolleksiyalar üçün həşəratlar toplayırdı. O, kəpənəyin ilk məlum nümunəsini əldə etdikdən sonra onu britaniyalı zooloq Valter Rotşildə təqdim etmişdir. Rotşild 1907-ci ildə növün elmi təsvirini dərc etmiş və ona Britaniya kralı VII Eduardın həyat yoldaşı, kraliça Aleksandranın adını vermişdir. Xarici görünüşü Bu növdə dişi və erkək fərdlər arasında nəzərəçarpan fərqlər vardır. Dişilər erkəklərdən daha iri olur və qanadları əsasən qəhvəyi rəngdə, açıq rəngli ləkələrlə örtülür. Erkəklərin qanadlarında isə qara fon üzərində parlaq yaşıl və mavi-yaşıl naxışlar müşahidə edilir. Bu fərqlər cinsi dimorfizm adlanır. Dişilərin qanad açıqlığı bəzi nümunələrdə 25–27 santimetrə çata bilər. Bu xüsusiyyət növü dünyanın ən böyük kəpənəyi kimi tanıtmışdır. London Təbiət Tarixi Muzeyində saxlanılan nümunələr arasında qanad açıqlığı 27,3 santimetr olan fərd də mövcuddur. Həyat dövrü və qidalanması Kəpənəyin həyat dövrü dörd əsas mərhələdən ibarətdir: yumurta, sürfə, pup və yetkin fərd. Dişi kəpənək yumurtalarını sürfələrin qidalanması üçün uyğun bitkilərin üzərinə qoyur. Sürfələr əsasən Aristolochia cinsinə aid sarmaşıq bitkiləri ilə qidalanır. Sürfə mərhələsində toplanan bəzi kimyəvi maddələr onların yırtıcılardan qorunmasına kömək edə bilər. Yetkin kəpənəklər isə əsasən nektarla qidalanır. Yayılması və yaşayış mühiti Kraliça Aleksandranın quşqanadının yayılma arealı çox məhduddur. Növ Papua-Yeni Qvineyanın şərqində, xüsusilə Popondetta ətrafındakı tropik meşələrdə rast gəlinir. Onun həyat dövrü üçün uyğun bitkilərin mövcudluğu və meşə ekosisteminin qorunması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yaşayış mühitinin məhdud olması bu növü ətraf mühitdəki dəyişikliklərə qarşı həssas edir. Qorunması Tropik meşələrin qırılması və təbii yaşayış mühitinin dəyişməsi növün qarşılaşdığı əsas təhlükələrdəndir. Kəpənəyin nadir kolleksiya nümunəsi kimi yüksək qiymətləndirilməsi də onun qanunsuz toplanması riskini artırır. Kraliça Aleksandranın quşqanadı beynəlxalq ticarəti məhdudlaşdırılan növlər sırasındadır və Nəsli kəsilməkdə olan vəhşi fauna və floranın beynəlxalq ticarəti haqqında Konvensiyanın (CITES) I əlavəsinə daxil edilmişdir. Bu status növün beynəlxalq kommersiya ticarətinə ciddi məhdudiyyətlər qoyur. İstinadlar ↑ "Butterflies with bullet holes". Natural History Museum. İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2026. ↑ "Butterflies with bullet holes". Natural History Museum. İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2026. ↑ "Butterflies with bullet holes". Natural History Museum. İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2026. ↑ "O. alexandrae". Ornithoptera.org. İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2026. ↑ "O. alexandrae". Ornithoptera.org. İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2026. ↑ "Appendices I, II and III" (PDF). CITES. İstifadə tarixi: 9 oktyabr 2026.
https://az.wikipedia.org/wiki/Krali%C3%A7a_Aleksandran%C4%B1n_qu%C5%9Fqanad%C4%B1
https://www.nhm.ac.uk/discover/butterflies-with-bullet-holes.html
https://ornithoptera.org/ornithoptera-list/alexandrae
https://cites.org/sites/default/files/eng/app/2021/E-Appendices-2021-06-22.pdf
Tarix : 9 oktyabr 2026
