Kamuysaurus japonicusun həyat rekonstruksiyası Kamuyzavr (lat. Kamuysaurus) — Son Təbaşir dövründə, təxminən 72–70 milyon il əvvəl indiki Yaponiyanın Hokkaydo adasında yaşamış, bitkiyeyən hadrozavr dinozavr cinsidir. Cinsin yeganə məlum növü Kamuysaurus japonicusdur. Fosilləri Hokkaydonun Mukava şəhəri yaxınlığındakı Hobetsu bölgəsində, Yezo qrupunun Hakobuti formasiyasına aid dəniz çöküntülərindən aşkar edilmişdir. Kamuyzavr Yaponiyada aşkar edilmiş ən tam və ən böyük dinozavr skeletlərindən biri hesab olunur və xalq arasında Mukavaryu — “Mukava əjdahası” ləqəbi ilə tanınırdı. Kəşfi Kamuyzavrın ilk məlum fosili 2003-cü ildə Hokkaydonun Mukava şəhərinin Hobetsu bölgəsində yerli sakin və həvəskar paleontoloq Yoshiyuki Horita tərəfindən aşkar edilmiş quyruq fəqərəsinin bir hissəsi idi. Əvvəlcə bu sümüyün dəniz sürünəninə, xüsusilə plesiozavra aid olduğu düşünülmüşdü. 2011-ci ildə Tamaki Sato onun dinozavra aid ola biləcəyini irəli sürmüş, daha sonra Yoshitsugu Kobayashi sümüyü dinozavrın quyruq fəqərəsi kimi müəyyən etmişdir. Bu müəyyənləşdirmədən sonra tədqiqatçılar ilk fosilin tapıldığı ərazidə daha geniş qazıntı aparmağa başlamışlar. Hokkaydo Universiteti Muzeyi ilə Hobetsu Muzeyinin birgə qazıntıları əsasən 2013 və 2014-cü illərdə həyata keçirilmişdir. Qazıntılar zamanı fosilləri ehtiva edən təxminən 6 ton ağırlığında süxur çıxarılmışdır. Qazıntılar nəticəsində başı, onurğa sütunu, quyruğu, çanağı və ətraf sümükləri də daxil olmaqla demək olar ki, tam skelet əldə edilmişdir. Hazırlama işləri daha sonra bir neçə il davam etmiş və 2000-dən çox fosil parçası ayrılmışdır. Kamuysaurus japonicusun holotip skeleti Adlandırılması Kamuyzavrın tip növü Kamuysaurus japonicus 2019-cu ildə Yoshitsugu Kobayashi və həmkarları tərəfindən elmi şəkildə təsvir edilmişdir. Elmi təsvir Scientific Reports jurnalında dərc edilmişdir. Cins adı Kamuysaurus Aynu dilində “kamuy” sözündən götürülmüşdür. “Kamuy” Aynu xalqının ənənəvi inanclarında ilahi və ya müqəddəs varlıqları ifadə edən sözdür. Cins adının ikinci hissəsi olan -saurus isə dinozavr cinslərinin elmi adlarında geniş istifadə olunan, qədim yunan mənşəli “kərtənkələ” mənasını verən komponentdir. Növ adı japonicus isə fosillərin Yaponiya ərazisindən aşkar edilməsinə istinad edir. Beləliklə, Kamuysaurus japonicus adı təxminən “Yaponiyanın kamuy kərtənkələsi” mənasını verir. Təsviri Kamuyzavr təxminən 8 metr uzunluğunda orta və iri ölçülü hadrozavr idi. Bədən quruluşu digər hadrozavrlar kimi həm ikiayaqlı, həm də dördayaqlı hərəkətə uyğunlaşmışdı. Heyvanın geniş ağız hissəsi və bitki materiallarını qoparmağa uyğun dimdiyəbənzər quruluşu olmuşdur. Kamuyzavrın kütləsi təxminən 4–5,3 ton arasında qiymətləndirilmişdir. Bu qiymətləndirmə bud sümüyünün ölçülərinə əsaslanır və heyvanın daha çox ikiayaqlı və ya dördayaqlı hərəkət etməsi ilə bağlı fərziyyələrdən asılı olaraq dəyişir. Tədqiqatçılar Kamuyzavrın bir sıra fərqləndirici anatomik xüsusiyyətlərə malik olduğunu müəyyən etmişlər. Onun kvadrat sümüyündəki xüsusi çökəklik Hadrosauridae daxilində qeyri-adi xüsusiyyət hesab edilir. Aşağı çənənin suranqolyar sümüyündəki qalxan çıxıntı nisbətən qısa idi. Həmçinin altıncıdan on üçüncü bel fəqərələrinə qədər olan sinir çıxıntıları önə doğru meyllənmişdi. Kamuysaurus japonicusun kəllə sümükləri Fosilləri Kamuyzavrın holotipi HMG-1219 nömrəsi ilə qeyd edilmişdir. Nümunə demək olar ki, tam skeletdən və kəllənin böyük hissəsindən ibarətdir. Burada skelet elementlərinin 60 faizindən çoxu, sümük kütləsinin isə təxminən 80 faizi qorunmuşdur. Bu xüsusiyyət onu Yaponiyada aşkar edilmiş ən tam dinozavr skeletlərindən birinə çevirir. Fosillər dəniz mühitində yaranmış çöküntülərdə tapılmışdır. Tədqiqatçılar heyvanın ölümündən sonra cəsədinin qurudan dənizə daşındığını və dəniz dibində basdırıldığını ehtimal edirlər. Bu proses skeletin nisbətən yaxşı qorunmasına kömək etmiş ola bilər. Holotip yetkin fərdi təmsil edir və sümük histologiyası onun ölüm zamanı ən azı doqquz yaşında olduğunu göstərir. Bu məlumat Kamuyzavrın böyümə tarixçəsini və yetkin fərdlərin ölçülərini öyrənmək üçün əhəmiyyətlidir. Yaşadığı dövr və mühit Kamuyzavr Son Təbaşir dövrünün erkən Maastrichti mərhələsində, təxminən 72–70 milyon il əvvəl yaşamışdır. Fosillərin tapıldığı Hakobuti formasiyası həmin dövrdə dəniz kənarında yerləşən şelf mühitini təmsil edir. Hokkaydo həmin dövrdə indiki vəziyyətindən fərqli coğrafi şəraitə malik idi. Dəniz çöküntülərində Kamuyzavrın skeleti ilə yanaşı ammonitlər, ikiləpəlilər, dəniz tısbağaları və mozazavrlar kimi müxtəlif dəniz orqanizmlərinin qalıqları da aşkar edilmişdir. Bu fauna Kamuyzavrın cəsədinin dəniz mühitinə daşındıqdan sonra digər dəniz heyvanları ilə birlikdə fosilləşdiyini göstərir. Təsnifatı Kamuyzavr Hadrosauridae fəsiləsinə, Saurolophinae yarımfəsiləsinə və Edmontosaurini qrupuna aid edilir. Filogenetik analizlər onun Şimali Sakit okeanın şimal hissəsindən məlum olan Laiyangosaurus və Kerberosaurus ilə yaxın qohumluq əlaqəsi olduğunu göstərmişdir. Tədqiqatçılar Kamuyzavr, Laiyangosaurus və Kerberosaurusdan ibarət qrupun Asiyaya yayılmasının Son Təbaşir dövründən əvvəl başlamış ola biləcəyini irəli sürmüşlər. Bu nəticə hadrozavrların Şimali Asiya və Yapon adaları arasında yayılma tarixini öyrənmək baxımından əhəmiyyətlidir. Muzeydə nümayişi Kamuyzavrın bərpa edilmiş skeleti Hokkaydonun Mukava şəhərindəki Hobetsu Muzeyində nümayiş etdirilir. Muzeyin kolleksiyalarında Son Təbaşir dövrünə aid çoxsaylı fosillər saxlanılır və Kamuyzavr muzeyin əsas eksponatlarından biridir. 2019-cu ildə Kamuyzavrın bərpa edilmiş skeleti Tokiodakı Milli Təbiət və Elm Muzeyində də nümayiş etdirilmişdir. Hokkaydo Universitetinin məlumatına görə, həmin skelet Yaponiyada o vaxta qədər aşkar edilmiş ən böyük və ən tam dinozavr skeleti hesab edilirdi. Elmi əhəmiyyəti Kamuyzavrın kəşfi Yaponiyada dinozavrların təkamülü haqqında təsəvvürləri əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirmişdir. Uzun müddət Yapon arxipelaqının böyük hissəsinin dənizlə örtülü olması səbəbindən iri quru dinozavrlarının fosillərinin tapılmasının çətin olduğu düşünülürdü. Kamuyzavrın demək olar ki, tam skeletinin aşkar edilməsi bu fikri dəyişdirən mühüm tapıntılardan biri olmuşdur. Kamuyzavrın filogenetik mövqeyi hadrozavrların Son Təbaşir dövründə Asiyada yayılması haqqında da yeni məlumatlar təqdim etmişdir. Onun Laiyangosaurus və Kerberosaurus ilə yaxınlığı Şimali Sakit okeanın şimal hissəsində hadrozavrların təkamül və yayılma tarixinin mürəkkəb olduğunu göstərir. Həmçinin bax Dinozavr Ornitiskilər Ornitopodlar Hadrosauridae Saurolophinae Edmontosaurini Laiyangosaurus Kerberosaurus Yamatosaurus Fukuisaurus Fukuiraptor Fukuivenator Təbaşir dövrü Maastrichti Hokkaydo Yaponiya Paleontologiya Hadrozavrlar İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Kamuysaurus
//doi.org/10.1038%2Fs41598-019-48607-1
https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/a-new-duck-billed-dinosaur-kamuysaurus-japonicus-identified/
https://mukawaryu.com/database/00074/
https://mukawaryu.com/database/00075/
https://mukawaryu.com/database/00076/
https://www.hokudai.ac.jp/introduction/2019/09/kamuysaurus-japonicus-1.html
Tarix : 20 oktyabr 2026
