Huashanosaurus qini növünün həyat rekonstruksiyası Huashanosavr (Huashanosaurus) — Yura dövründə indiki Çin ərazisində yaşamış, uzunboyunlu ot yeyən dinozavrlar qrupuna aid nəsli kəsilmiş cinsdir. Bu cins Sauropoda qrupunun Eusauropoda qoluna daxil edilir. Məlum olan yeganə növü Huashanosaurus qini adlanır. Onun fosilləri Çinin cənubundakı Quansi-Çjuan muxtar rayonu ərazisində, Vanqmen formasiyasının çöküntülərində aşkar edilmişdir. Kəşfi və adlandırılması Huashanosavra aid fosillər Quansi-Çjuan muxtar rayonunun Ninmin dairəsi yaxınlığında, Huqiu karxanasının yerləşdiyi ərazidə tapılmışdır. İlk fraqmentar qalıqlar 2002-ci ildə yerli müəllim Tsin Szyan tərəfindən çay kənarında daş axtararkən aşkar edilmişdir. 2017-ci ildə Quansi Təbiət Tarixi Muzeyinin və Ninmin dairəsinin mədəni irs qurumlarının iştirakı ilə aparılan qazıntılar zamanı həmin ərazidən əlavə fosillər toplanmışdır. Tapıntılar arasında onurğa sümüyünün bir hissəsi, qabırğa, ön ətraf sümükləri, çanaq sümüyünün hissəsi, bud və baldır sümüklərinin parçaları, həmçinin ayaq sümükləri vardır. Daha sonra aşkar edilmiş nümunələrə quyruq fəqərələri və digər kiçik sümük parçaları da daxil edilmişdir. Əsas nümunə NHMG 034093, əlavə nümunə isə CRAN 0001 nömrəsi ilə qeydə alınmışdır. Tədqiqatçılar ölçü və quruluş oxşarlıqlarına əsasən onların eyni fərdə aid ola biləcəyini irəli sürmüşlər. 2025-ci ildə Jinyou Mo və həmkarları bu fosilləri elmi şəkildə təsvir edərək yeni cins və növ müəyyən etmişlər. Cinsin adı yaxınlıqdakı Huashan dağına və qədim yunan dilində "kərtənkələ" mənasını verən *sauros* sözünə əsaslanır. Növün *qini* adı isə fosillərin ilk aşkar edicisi Tsin Szyanın şərəfinə verilmişdir. Təsviri Huashanosavr uzunboyunlu sauropod dinozavrlarının təkamül qrupuna aid edilir. Sauropodlar ümumiyyətlə dörd ayaq üzərində hərəkət edən, nisbətən kiçik başlı və uzun quyruqlu ot yeyən dinozavrlar kimi tanınırlar. Lakin Huashanosavrın skeleti natamam qorunduğuna görə onun dəqiq uzunluğunu, bədən kütləsini və bütün bədən quruluşunu müəyyən etmək mümkün deyil. Məlum fosillər bu dinozavrın anatomiyasının bəzi xüsusiyyətlərini digər erkən sauropodlarla müqayisə etməyə imkan verir. Bununla belə, tam kəllə və bütöv skeletin olmaması onun qidalanma mexanizmi, hərəkət sürəti və digər davranış xüsusiyyətləri haqqında dəqiq nəticələr çıxarmağı çətinləşdirir. Təsnifatı və təkamül əlaqələri Huashanosavr Saurischia qrupuna daxil olan Sauropodomorpha alt dəstəsinin Sauropoda infradəstəsinə aiddir. Tədqiqatçılar onun digər sauropodlarla qohumluğunu müəyyən etmək üçün fosillərin anatomik xüsusiyyətlərini əvvəlki paleontoloji tədqiqatların məlumatları ilə müqayisə etmişlər. Filogenetik təhlilin nəticələrinə görə, Huashanosavr Eusauropoda daxilində erkən ayrılan formalardan biri hesab olunur. Təhlildə o, Shunosaurus və Patagosaurus kimi cinslərdən sonra, Mamenchisaurus və Omeisaurus kimi dinozavrlarla birlikdə tam dəqiqləşdirilməmiş təkamül əlaqələri qrupunda yerləşdirilmişdir. Bu nəticə Huashanosavrın erkən sauropodların müxtəlifliyini və təkamülünü araşdırmaq üçün əhəmiyyətini göstərir. Yaşadığı dövr və mühit Huashanosavrın qalıqları Vanqmen formasiyasından əldə edilmişdir. Bu geoloji formasiyanın yaşı əvvəlki tədqiqatlarda əsasən Erkən Yura dövrü ilə əlaqələndirilmişdir. Bununla belə, 2025-ci ildə yeni dinozavrın təsvirini hazırlayan tədqiqatçılar formasiyanın bəzi hissələrinin Orta Yura dövrünə qədər uzana biləcəyini irəli sürmüşlər. Formasiyada bitki qalıqları, o cümlədən Otozamites cinsinə aid fosillər, həmçinin spor və tozcuq qalıqları aşkar edilmişdir. Bu materiallar keçmişdə bölgədə mövcud olmuş bitki örtüyünün öyrənilməsinə kömək edir. Lakin formasiyanın dəqiq geoloji yaşı və Huashanosavrın yaşadığı ekosistemin xüsusiyyətləri əlavə tədqiqat tələb edir. Huashanosavrın kəşfi Çinin cənubundakı Yura dövrü dinozavrlarının müxtəlifliyi haqqında məlumatları genişləndirmişdir. Onun təsviri natamam fosillər əsasında yeni sauropod cinslərinin müəyyən edilməsinin mümkünlüyünü və erkən uzunboyunlu dinozavrların təkamül tarixinin hələ də araşdırıldığını göstərir. Həmçinin bax Dinozavrlar Sauropoda Sauropodomorpha Yura dövrü Çin İstinadlar Xarici keçidlər Huashanosaurus — İngilis Vikipediyası Huashanosaurus qini — Wikimedia Commons Elmi təsvir — Acta Geologica Sinica
https://az.wikipedia.org/wiki/Huashanosavr
//doi.org/10.1111%2F1755-6724.15331
//doi.org/10.1098%2Frspb.2017.1219
//doi.org/10.1007%2F978-3-642-11859-7_8278
//doi.org/10.1016%2F0012-821X(93)90137-X
https://doi.org/10.1111/1755-6724.15331
Tarix : 20 oktyabr 2026
