ABŞ Dəniz Piyadaları və İtaliya Silahlı Qüvvələrinin 2019-cu ildə keçirilən ikitərəfli hərbi təlimi. 2019-cu ildə ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusunun Hərbi Kollecində keçirilən hərbi oyun. Hərbi təlim (həmçinin hərbi məşq, manevr, və ya hərbi oyun) — hərbi əməliyyatlara hazırlıq məqsədilə hərbi resurslardan istifadə edilən təlim fəaliyyətidir. Hərbi təlimlər real döyüş aparmadan müharibənin mümkün nəticələrini araşdırmaq, taktika və strategiyaları sınaqdan keçirmək, həmçinin hərbi hissələrin döyüş hazırlığını yoxlamaq üçün keçirilir.Hərbi təlimlərlə hərbi oyunlar real şərait və ssenariləri modelləşdirmə məqsədini bölüşsə də, əsas fərq real hərbi qüvvələrin və avadanlıqların prosesdə iştirak edib-etməməsidir. Hərbi təlimlərdə real hərbi qüvvələrdən istifadə olunmaqla genişmiqyaslı əməliyyatlar simulyasiya edilir və mümkün döyüş şəraitində qərarların qəbul edilməsi məşq olunur. Hərbi oyunlarda isə adətən real hərbi qüvvə və işlək hərbi texnikadan istifadə edilmir; mümkün qərar və fəaliyyətlər süni iştirakçılar vasitəsilə modelləşdirilir. Hərbi oyunlarda nəticələrin təhlili üçün riyazi modellərdən də istifadə oluna bilər, lakin onların əsas məqsədi çox vaxt kəmiyyət göstəricilərindən daha çox, ssenarilərin keyfiyyət aspektlərini qiymətləndirməkdir. Müharibə oyunlarının istifadəsi və əldə edilə bilən nəticələr müəyyən məhdudiyyətlərə malikdir. Müharibə oyunlarından proqnozlaşdırıcı nəticələr əldə etmək mümkün deyil, çünki müharibənin və simulyasiya olunan ssenarilərin xarakteri deterministik deyil. Buna görə də müharibə oyunlarından əsasən müəyyən qərarın və ya bir neçə qərarın simulyasiya olunan ssenaridə yarada biləcəyi müxtəlif mümkün nəticələri nəzərdən keçirmək üçün istifadə olunur. Bu nəticələr təhlil edilir və müqayisə olunur, həmçinin simulyasiyada səbəb-nəticə əlaqələri müəyyənləşdirilməyə çalışılır. Müharibə oyunlarının üstünlüklərindən biri real miqyasda və mürəkkəb şəraitdə müəyyənləşdirilməsi çətin olan coğrafi mövqelər və digər vizual amillər arasındakı əlaqələri təhlil etməyə imkan verməsidir. Eyni silahlı qüvvələrin müxtəlif qoşun növlərinin iştirakı ilə keçirilən hərbi təlimlər birgə təlimlər (joint exercises) adlanır. İki və ya daha çox ölkənin iştirak etdiyi təlimlər isə iştirakçı ölkələrin sayından və qarşılıqlı münasibətlərindən asılı olaraq birləşmiş, koalisiya, ikitərəfli və ya çoxtərəfli təlimlər adlandırılır. Bu təlimlər hərbi qüvvələr arasında koordinasiyanın yaxşılaşdırılmasına, qarşı tərəfin taktikasının öyrənilməsinə və iştirakçı ölkələrin əməkdaşlıq və hərbi imkanlarının nümayiş etdirilməsinə xidmət edir. Komanda-qərargah təlimi Komanda-qərargah təlimi (Command Post Exercise, CPX) əsasən hərbi komandanlıqların və qərargah heyətinin döyüşə hazırlığını yoxlamağa yönəlmiş təlim növüdür. Bu təlimlərdə hərbi qüvvələrin fəaliyyəti əsasən simulyasiya olunur və komandirlər, qərargah əməkdaşları, eləcə də qərargahlar arasındakı rabitə və qərar qəbuletmə prosesləri məşq edilir. CPX ayrıca keçirilə və ya sahə təlimi ilə paralel təşkil oluna bilər. Sahə təlimi 2015-ci ildə İsveçin Ystad şəhərində keçirilən hərbi təlim. Sahə təlimi (Field Training Exercise, FTX) hərbi manevrlərin və əməliyyatların real şəraitə yaxın mühitdə genişmiqyaslı şəkildə məşq etdirildiyi təlim növüdür. Britaniya və digər Birlik ölkələrinin hərbi qüvvələrində bu tip təlimlər tarixən “sxemlər” (schemes), ABŞ Silahlı Qüvvələrində isə Field Training Exercise (FTX) adlandırılmışdır. Dəniz qüvvələrində bunun analoqu Fleet Exercise (FLEETEX) hesab olunur. Sahə və donanma təlimlərində simulyasiya olunan döyüşün tərəfləri adətən qırmızı və mavi rənglərlə ifadə edilir. Qırmızı tərəf şərti düşmən qüvvələrini, mavi tərəf isə öz qüvvələrini təmsil edir. Bu üsul konkret real düşmənin adını çəkmədən müxtəlif döyüş ssenarilərini simulyasiya etməyə imkan verir. Rənglərdən istifadə ənənəsinin Prussiya ordusunda keçirilən erkən hərbi oyunlarla əlaqəli olduğu bildirilir. Simulyasiya Kral Artilleriyasının əsgərləri 2015-ci ildə virtual simulyasiya mühitində təlim keçir. Hərbi təlimlərin digər növü simulyasiya əsaslı təlimlərdir. Bu təlimlərdə qoşunların real iştirakından istifadə etmədən hərbi əməliyyatların mümkün ssenariləri modelləşdirilir. Qoşunlarsız taktiki təlimlər (Tactical Exercise Without Troops, TEWT) xəritə, maket, qum masası və ya kompüter simulyasiyası vasitəsilə keçirilə bilər. Bu üsullar komandirlərə müxtəlif ssenariləri modelləşdirməyə və hərbi planlaşdırma zamanı mümkün qərarları qiymətləndirməyə imkan verir. Bu fəaliyyətlər həmçinin müharibə simulyasiyası və ya virtual döyüş meydanı kimi tanınır. Müasir hərbi simulyasiyalara 2003-cü ildən etibarən DARPA tərəfindən BBN Technologies ilə birlikdə hazırlanmış DARWARS sistemi nümunə göstərilə bilər. Hərbi təlimlərdə döyüşlə yanaşı, humanitar yardım və sabitləşdirmə kimi müxtəlif ssenarilər də simulyasiya oluna bilər. Bu cür ssenarilər hərbi qulluqçuların mürəkkəb şəraitdə qərar qəbul etməsini və etik məsələləri qiymətləndirməsini məşq etdirməyə imkan verir. Həmçinin bax Taktika Hərbi parad Döyüş hazırlığı Kompüter simulyasiyası ↑ Perla, Peter P. "War Games, Analyses, and Exercises". Naval War College Review. 40 (2). 1987: 44–52. ISSN 0028-1484. JSTOR 44636822. ↑ Rubel, Robert C. "The Epistemology of War Gaming". Naval War College Review. 59 (2). 2006: 108–128. ISSN 0028-1484. JSTOR 26396724. ↑ Kuo, Raymond; Blankenship, Brian Dylan. "Deterrence and Restraint: Do Joint Military Exercises Escalate Conflict?". Journal of Conflict Resolution. 66. 2021: 3–31. doi:10.1177/00220027211023147. ↑ "Why Russia and China's joint military exercises should worry the West". The Economist (ingilis). İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2026. ↑ "command post exercise (US DoD Definition)". www.militaryfactory.com. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2026. ↑ "United States Military Exercises". Federation of American Scientists. 17 noyabr 2015. İstifadə tarixi: 16 sentyabr 2026. ↑ Thompson, Megan M.; Jetly, Rakesh. "Battlefield ethics training: integrating ethical scenarios in high-intensity military field exercises". European Journal of Psychotraumatology. 5 (s2). 2014: 23668. doi:10.3402/ejpt.v5.23668. PMC 4138704. PMID 25206947.
https://az.wikipedia.org/wiki/H%C9%99rbi_t%C9%99lim
//www.worldcat.org/issn/0028-1484
//www.jstor.org/stable/44636822
//www.jstor.org/stable/26396724
//doi.org/10.1177%2F00220027211023147
https://www.economist.com/leaders/2018/09/06/why-russia-and-chinas-joint-military-exercises-should-worry-the-west
https://www.militaryfactory.com/dictionary/military-terms-defined.php?term_id=1107&utm
Tarix : 16 sentyabr 2026
