Erkek Fregat quşu Fregat quşları (Fregatidae) — tropik və subtropik okeanlarda yayılan dəniz quşları fəsiləsidir. Fəsiləyə daxil olan beş müasir növ Fregata cinsində birləşir. Bu quşların əsas xüsusiyyətləri əsasən qara lələk örtüyü, uzun və dərin çəngəlli quyruğu, uzun və qarmaqvari dimdiyi və uzun, iti qanadlarıdır. Dişilərin qarın hissəsi adətən ağ, erkəklərin isə cütləşmə dövründə şişirdə bildikləri xarakterik qırmızı boğaz kisəsi vardır. Qanadlarının uzunluğu 2,3 metrə qədər çata bilər. Fregat quşları hava axınlarından istifadə edərək uzun müddət havada qala bilir və günün böyük hissəsini uçuşda keçirərək qida axtarırlar. Gecələr ağaclarda və ya qayalıqlarda dincəlirlər. Əsas qidaları balıq və kalmarlardır. Onlar həmçinin digər dəniz quşlarının tutduğu qidanı oğurlaya, bəzi hallarda isə onların balalarını və yumurtalarını yeyə bilirlər. Fregat quşları mövsümi monoqamdır və adətən koloniyalar şəklində yuvalayırlar. Yuvalar alçaq ağaclarda, kolluqlarda və ya adalarda yer üzərində qurulur. Dişi adətən bir yumurta qoyur və balanın böyüdülməsi uzun müddət davam edir. Taksonomiya Fregat quşları əvvəllər qarabatdaqlar, kəkilli dəniz quşları, suleylər və qutanlarla birlikdə Pelecanus cinsində qruplaşdırılmışdı. 1758-ci ildə Karl Linney bu quşların xüsusiyyətlərini təsvir etmişdir. Fregata cinsi isə 1799-cu ildə fransız təbiətşünası Bernar Jermen de Lasèped tərəfindən yaradılmışdır. Sonrakı tədqiqatlar fregat quşlarının digər dəniz quşları qrupları ilə əlaqələrinin əvvəlki təsnifatlarda düşünüldüyündən fərqli olduğunu göstərmişdir. 1874-cü ildə ingilis zooloqu Alfred Henri Qarrod müxtəlif quş qruplarının əzələ quruluşunu araşdıraraq fregat quşlarının ayrıca fəsilədə yerləşdirilməsini təklif etdi. Daha sonrakı anatomik və molekulyar tədqiqatlar onların Suloidea qrupu ilə bacı qrup təşkil etdiyini göstərdi. Suloidea qrupuna suleylər, qarabatdaqlar və digər yaxın qohum quşlar daxildir. Bu qruplar hazırda Suliformes dəstəsində yerləşdirilir. Etimologiyası “Frigate bird” adı ingilis təbiətşünası və illüstratoru Eleazar Albin tərəfindən 1738-ci ildə istifadə edilmişdir. Albinin əsərində erkək fregat quşunun qırmızı boğaz kisəsini göstərən təsvir də yer alırdı. “Frigate” adı fransız dənizçilərinin quşa verdiyi la frégate adından yaranmışdır. Bu ad sürətli uçuş qabiliyyətinə görə sürətli hərbi gəmiyə bənzətmə ilə əlaqələndirilir. Fransız təbiətşünası Jan-Batist Dü Tertre də 1667-ci ildə bu adın istifadəsini qeyd etmişdir. 1492-ci ildə Xristofor Kolumb ilk Atlantik səyahəti zamanı Kabo-Verde adaları yaxınlığında fregat quşlarını müşahidə etmişdir. Kolumb gündəliyində bu quş üçün rabiforçado sözündən istifadə etmişdir. Karib dənizində isə ingilis dənizçiləri onları “Man-of-War birds” adlandırırdılar. Bu ad sonralar Uilyam Dampierin əsərlərində də qeyd edilmişdir. Fosil qeydləri Fregat quşlarının ən qədim fosil qohumlarından bəziləri Eosen dövrünə, təxminən 50 milyon il əvvələ aiddir. Nəsli kəsilmiş Limnofregata cinsinin nümayəndələrinin fosilləri əsasən qədim şirin su mühitlərindən tapılmışdır. Bu quşların müasir fregat quşlarından daha uzun ayaqları və daha qısa, daha az qarmaqvari dimdikləri olmuşdur. Limnofregata cinsinə ən azı üç fosil növü daxil edilmişdir. Skelet quruluşunun müqayisəsi fregat quşları ilə Limnofregata arasında yaxın qohumluq olduğunu göstərir. Hər iki qrupun boyun fəqərələrinin sayı 15-dir. Limnofregata fosillərinin yaşı bu iki xəttin Eosen dövründə ayrıldığını göstərir. Xarici görünüşü Fregat quşları iri, nisbətən arıq bədənli və əsasən qara rəngli dəniz quşlarıdır. Beş növ xarici görünüş baxımından bir-birinə çox oxşayır. Ən böyük növ olan möhtəşəm fregat quşunun uzunluğu 114 sm-ə qədər çata bilər. Kiçik fregat quşunun uzunluğu isə təxminən 71–75 sm-dir. Qanadları uzun və ensiz, quyruqları isə dərin çəngəllidir. Uçuş zamanı qanad və quyruq birlikdə xarakterik “V” və ya “W” formasına bənzər siluet yaradır. Fregat quşlarının sümükləri çox yüngüldür və yüksək dərəcədə pnevmatik quruluşa malikdir. Döş qurşağının sümükləri bir-biri ilə birləşmişdir və uçuş əzələləri yaxşı inkişaf etmişdir. Erkəklərin qırmızı boğaz kisəsi cütləşmə dövründə dişiləri cəlb etmək üçün böyük ölçüdə şişirilir. Bu kisə fregat quşlarının ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biridir. Yayılması və yaşayış mühiti Fregat quşları əsasən tropik və subtropik okeanlarda yayılmışdır. Onlar isti hava axınlarından istifadə edərək yüksəlir və uzun müddət qanad çalmadan uça bilirlər. Yaşayış arealları əsasən qida mənbələrinin, xüsusilə uçan balıqların və digər dəniz canlılarının yayıldığı ərazilərlə əlaqəlidir. Mülayim iqlim qurşaqlarında nadir hallarda müşahidə olunsalar da, qütb ərazilərində yaşamırlar. Yetkin fregat quşları adətən çoxalma koloniyalarının yerləşdiyi adaların ətrafında qalırlar. Bununla belə, xüsusilə erkək və cavan fərdlər çox böyük məsafələr qət edə bilirlər. Bəzi fərdlərin okean üzərində minlərlə kilometr məsafə qət etdiyi müşahidə edilmişdir. Peyk izləmələri bu quşların külək və atmosfer şəraitindən səmərəli istifadə etdiyini göstərmişdir. Qidalanması Fregat quşları əsasən dəniz səthindən qida əldə edirlər. Onlar suya qonmadan uzun dimdikləri ilə suyun səthinə yaxınlaşan balıqları tuturlar. Əsas ovlarına uçan balıqlar, kalmarlar və digər dəniz canlıları daxildir. Balıqların bir hissəsi tuna kimi iri yırtıcıların təqibi nəticəsində suyun səthinə yaxınlaşdıqda fregat quşları üçün əlçatan olur. Fregat quşlarının məşhur qidalanma üsullarından biri kleptoparazitizm, yəni digər quşların tutduğu qidanın oğurlanmasıdır. Onlar digər dəniz quşlarını havada təqib edir və quşun tutduğu qidanı qaytarmasına məcbur etməyə çalışırlar. Bununla belə, kleptoparazitizm heç bir fregat quşu növünün əsas qida mənbəyi hesab edilmir və daha çox əlavə qidalanma üsuludur. Fregat quşları həmçinin digər dəniz quşlarının yumurta və balalarını yeyə bilirlər. Uçuş zamanı şirin su mənbəyinə rast gəldikdə suyun səthinə yaxınlaşıb dimdikləri ilə su içirlər. Növləri Elmi adı Azərbaycan dilində adı Fregata magnificens Möhtəşəm fregat quşu Fregata aquila Ascension fregat quşu Fregata andrewsi Milad adası fregat quşu Fregata minor Böyük fregat quşu Fregata ariel Kiçik fregat quşu ↑ Orta, Jaume. "Family Fregatidae, Frigatebirds". Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions. 2020. doi:10.2173/bow.fregat1.01. ↑ Schreiber, Elizabeth A.; Burger, Joanne. Biology of Marine Birds. Boca Raton: CRC Press. 2001. ↑ Linnaeus, Carl. Systema Naturae. 1 (10). Holmiae: Laurentii Salvii. 1758. ↑ Lacépède, Bernard Germain de. "Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des animaux". Discours d'ouverture et de clôture du cours d'histoire naturelle. 1799. ↑ Garrod, Alfred Henry. "Notes on the anatomy of the Striges, and on the systematic position of the Podargidae". Proceedings of the Zoological Society of London. 1874. ↑ Hackett, Shannon J. "A phylogenomic study of birds reveals their evolutionary history". Science. 320 (5884). 2008: 1763–1768. doi:10.1126/science.1157704. ↑ Albin, Eleazar. A Natural History of the Birds. 3. London. 1738. ↑ Jobling, James A. The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm. 2010. ISBN 978-1-4081-2501-4. ↑ Dunn, Oliver; Kelley, James E. Jr. The Diario of Christopher Columbus's First Voyage to America, 1492–1493. University of Oklahoma Press. 1989. ↑ Mayr, Gerald. "A new Eocene frigatebird from the Green River Formation of Wyoming". The Auk. 2002. ↑ Smith, Naish. "The early evolution of frigatebirds". Journal of Vertebrate Paleontology. 2008. ↑ O'Brien, Rory M. "Family Fregatidae frigatebirds". Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic Birds. 1. 1990: 912. ↑ Orta, Jaume. "Family Fregatidae, Frigatebirds". Handbook of the Birds of the World Alive. 2020. doi:10.2173/bow.fregat1.01. ↑ Weimerskirch, Henri; Le Corre, Matthieu; Marsac, Francis; Barbraud, Christophe; Tostain, Olivier; Chastel, Olivier. "Postbreeding movements of frigatebirds tracked with satellite telemetry". The Condor. 108 (1). 2006: 220–225. doi:10.1650/0010-5422(2006)108[0220:PMOFTW]2.0.CO;2. ↑ Weimerskirch, Henri; Bishop, Christopher; Jeanniard-du-Dot, Thomas; Prudor, Audrey; Sachs, Götz. "Frigate birds track atmospheric conditions over months-long transoceanic flights". Science. 353 (6294). 2016: 74–78. doi:10.1126/science.aaf4374. ↑ Weimerskirch, Henri; Le Corre, Matthieu; Kai, Emilie Tew; Marsac, Francis. "Foraging movements of great frigatebirds from Aldabra Island: Relationship with environmental variables and interactions with fisheries". Progress in Oceanography. 86 (1–2). 2010: 204–213. doi:10.1016/j.pocean.2010.04.003. ↑ Vickery, J. A.; Brooke, M. de L. "The kleptoparasitic interactions between Great Frigatebirds and Masked Boobies on Henderson Island, South Pacific". The Condor. 96 (2). 1994: 331–340. doi:10.2307/1369318. ↑ Orta, Jaume. "Family Fregatidae, Frigatebirds". Handbook of the Birds of the World Alive. 2020. doi:10.2173/bow.fregat1.01.
https://az.wikipedia.org/wiki/Fregat_qu%C5%9Flar%C4%B1
//doi.org/10.2173%2Fbow.fregat1.01
//doi.org/10.1126%2Fscience.1157704
//doi.org/10.1650%2F0010-5422(2006)108%5B0220:PMOFTW%5D2.0.CO;2
//doi.org/10.1126%2Fscience.aaf4374
//doi.org/10.1016%2Fj.pocean.2010.04.003
//doi.org/10.2307%2F1369318
Tarix : 29 sentyabr 2026
