Fona herzogae növünün holotip skeleti Fona — Təbaşir dövrünün ortalarında, təxminən 99 milyon il əvvəl indiki ABŞ ərazisində yaşamış, bitkilərlə qidalanan, ikiyayaqlı dinozavr cinsidir. Bu cins ornitiskilər dəstəsinə və Thescelosauridae fəsiləsinə aid edilir. Cinsin məlum olan yeganə növü Fona herzogae hesab olunur. Onun fosilləri ABŞ-ın Yuta ştatında yerləşən Cedar Mountain formasiyasının Mussentuchit üzvündən aşkar edilmişdir. Kəşfi və adlandırılması Fonaya aid fosillər Yuta ştatının Emery dairəsindəki bir neçə ərazidə aşkar edilmişdir. Əsas nümunə — NCSM 33548 nömrəli holotip — skeletin böyük hissəsini qoruyub saxlamışdır. Bundan başqa, müxtəlif ərazilərdən digər fərdlərə aid sümüklər və kəllə qalıqları da tapılmışdır. Bir neçə nümunənin mövcudluğu bu dinozavrın anatomiyasını və fərdlər arasındakı oxşarlıqları araşdırmağa imkan vermişdir. Cins 2024-cü ildə Haviv M. Avrahami və həmkarları tərəfindən elmi şəkildə təsvir edilmişdir. Fona adı çamorro xalqının ənənələrindəki Fo'na obrazı ilə əlaqələndirilir. Rəvayətə görə, Fo'na özünü və qardaşını Yerə və onun üzərindəki həyata çevirən əcdad obrazıdır. Növün herzogae adı isə fosillərin aşkar edilməsi və qorunmasına töhfə vermiş Lisa Herzogun şərəfinə verilmişdir. Təsviri Fona kiçik və orta ölçülü, iki arxa ayağı üzərində hərəkət edən bitkiyeyən dinozavr idi. Bədən quruluşunun bəzi xüsusiyyətləri və ətraf sümüklərinin nisbətləri onun torpaqda qazma qabiliyyətinə malik ola biləcəyini göstərir. Tədqiqatçılar onu yarıyeraltı həyat tərzi sürmüş dinozavr kimi qiymətləndirmişlər. Bu ehtimal yaxın qohumu olan Oryctodromeusun anatomik xüsusiyyətləri ilə müqayisəyə əsaslanır. Bununla belə, Fonanın həyatının nə qədər hissəsini yeraltında keçirdiyi dəqiq məlum deyil. 2026-cı ildə dərc olunmuş kəllə anatomiyasına dair tədqiqat bu dinozavrın quruluşu haqqında əlavə məlumatlar təqdim etmişdir. Kəllə sümüklərinin təhlili onun təsnifatının dəqiqləşdirilməsinə və digər tezkelosaurin dinozavrlarla müqayisəsinə kömək etmişdir. Yaşadığı dövr və mühit Fona təxminən 99 milyon il əvvəl, Təbaşir dövrünün Senoman mərtəbəsində yaşamışdır. Həmin dövrdə indiki Yuta ərazisində çaylar, daşqın düzənlikləri və mövsümi dəyişikliklərə məruz qalan quru sahələr mövcud idi. Cedar Mountain formasiyasının fosil yataqları Şimali Amerikanın Təbaşir dövrü faunasını öyrənmək baxımından əhəmiyyətlidir. Fonanın kəşfi kiçik ot yeyən dinozavrların həyat tərzini anlamaq üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun fosilləri bu heyvanların müxtəlif hərəkət və yaşayış strategiyalarına malik olduqlarını göstərir. İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Fona
//doi.org/10.1002%2Far.25505
//doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0353169
https://az.wikipedia.org/wiki/Fona
Tarix : 20 oktyabr 2026
