Evora şəhərinin tarixi mərkəzində Praça do Giraldo meydanı. Evora — Portuqaliyanın cənub-mərkəzi hissəsində, Alentejo regionunda yerləşən şəhər və bələdiyyədir. Şəhər Evora dairəsinin inzibati mərkəzidir və Alentejo regionunun ən mühüm şəhərlərindən biri hesab olunur. 2021-ci il siyahıyaalınmasına görə bələdiyyənin əhalisi 53 591 nəfər, ərazisi isə 1307,08 km² olmuşdur. Evora iki min ildən artıq tarixə malikdir. Şəhərin inkişafında Roma, Vestqotlar, Mavrlar və Portuqaliya krallığı dövrləri mühüm rol oynamışdır. Şəhərin tarixi mərkəzi 1986-cı ildə UNESCOnun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir. UNESCO Evora tarixi mərkəzini Portuqaliyanın "qızıl dövrü"nü əks etdirən ən yaxşı şəhər nümunələrindən biri kimi qiymətləndirir. Evora tarixən "muzey-şəhər" kimi tanınır. Şəhərin tarixi mərkəzində Roma məbədi, Evora kafedralı, São Francisco kilsəsi və Sümük kapellası, Giraldo meydanı, orta əsr şəhər divarları və müxtəlif saray və monastırlar yerləşir. Ağ rəngə boyanmış evlər, azulejo plitələri və dəmir eyvanlar şəhərin memarlıq görünüşünün səciyyəvi xüsusiyyətlərindəndir. Tarixi Evora ərazisində insan məskunlaşmasının izləri tarixdən əvvəlki dövrlərə gedib çıxır. Şəhərin ətrafında çoxsaylı meqalitik abidələr və qədim yaşayış məntəqələri aşkar edilmişdir. Bu ərazinin mühüm coğrafi mövqeyi onu qədim dövrlərdən etibarən müxtəlif yaşayış və ticarət yollarının kəsişmə məntəqəsinə çevirmişdir. Evora Roma məbədi. Roma dövründə şəhər Ebora Liberalitas Julia adı ilə tanınırdı. Evora Lusitaniya əyalətinin mühüm şəhərlərindən birinə çevrilmiş, siyasi, iqtisadi və mədəni baxımdan inkişaf etmişdir. Şəhərin Roma dövründən qalan ən məşhur abidəsi I əsrdə inşa edilmiş Roma məbədidir. Xalq arasında bu tikili uzun müddət "Diana məbədi" adlandırılsa da, onun imperator kultuna həsr edildiyi qəbul edilir. Roma hakimiyyətindən sonra Evora Vestqotların hakimiyyəti altına keçdi. Bu dövr haqqında məlumatlar məhdud olsa da, şəhər regional dini və inzibati mərkəz kimi əhəmiyyətini qoruyub saxlamışdır. Sonrakı əsrlərdə şəhər müsəlmanların hakimiyyətinə keçmiş və müdafiə sistemi yenidən qurulmuşdur. 715-ci ildə Evora müsəlman hakimiyyətinə keçdi. Müsəlman dövründə şəhər kənd təsərrüfatı və ticarət mərkəzi kimi inkişaf etdi, mövcud müdafiə sistemi gücləndirildi və şəhər quruluşuna yeni elementlər əlavə olundu. Bu dövrün izləri Evora şəhərinin bəzi küçə və memarlıq xüsusiyyətlərində bu gün də müşahidə olunur. 1165-ci ildə xristian qüvvələri Evoranı müsəlman hakimiyyətindən geri aldı. Növbəti il şəhər Portuqaliya krallığına daxil oldu və kral Afonso Henriques tərəfindən foral aldı. Bundan sonra Evora cənubi Portuqaliyanın əsas siyasi, hərbi və dini mərkəzlərindən birinə çevrildi. XIV əsrdə şəhərin müdafiəsini gücləndirmək məqsədilə yeni şəhər divarları inşa edildi. Orta əsrlər boyunca Evora kral sarayının tez-tez yerləşdiyi şəhərlərdən biri oldu. Burada müxtəlif kralların məskunlaşması şəhərin siyasi və mədəni əhəmiyyətinin artmasına səbəb oldu. XV əsrdə Evora özünün ən böyük inkişaf dövrlərindən birini yaşadı. Portuqaliya kralları şəhərdə uzun müddət yaşamağa başladılar və çoxsaylı saraylar, monastırlar və dini tikililər inşa edildi. Bu dövr şəhərin "qızıl dövrü" kimi qiymətləndirilir. XVI əsrdə Evora Portuqaliyanın ikinci ən mühüm şəhərlərindən birinə çevrildi. 1559-cu ildə yezuitlər tərəfindən universitet yaradıldı və şəhər mühüm elm və humanizm mərkəzinə çevrildi. Eyni dövrdə çoxsaylı saraylar, kilsələr və monastırlar tikildi, manuelin və İntibah memarlığının nümunələri meydana çıxdı. 1759-cu ildə Yezuitlər Portuqaliyadan qovulduqdan sonra Evora Universiteti bağlandı və şəhərin əvvəlki intellektual əhəmiyyəti azaldı. Buna baxmayaraq, tarixi mərkəzin memarlıq quruluşu böyük ölçüdə qorunub saxlanıldı. UNESCO Dünya İrsi Praça do Giraldo meydanındakı fəvvarə. 1986-cı ildə Evora şəhərinin tarixi mərkəzi UNESCOnun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edildi. UNESCO şəhərin Roma dövründən başlayan çoxqatlı tarixini, XV əsrdə Portuqaliya krallarının iqamətgahına çevrilməsini və XVI–XVIII əsrlərə aid memarlıq irsinin bütövlüyünü xüsusi qeyd edir. UNESCO Evora şəhərinin memarlığının Braziliyadakı Portuqal memarlığına təsir göstərdiyini də vurğulayır. Şəhərin ağ rəngli evləri, keramika plitələri, dəmir eyvanları və orta əsrlərdən qalan dar küçələri onun özünəməxsus şəhər görünüşünü formalaşdırır. Roma məbədi Evora Roma məbədi. Evora Roma məbədi şəhərin ən məşhur tarixi abidələrindən biridir. Məbəd I əsrdə Roma hakimiyyəti dövründə inşa edilmişdir. Tikili qranit və mərmərdən hazırlanmış podium üzərində yerləşir və korinf sütunları ilə seçilir. Məbəd əsrlər ərzində müxtəlif məqsədlər üçün istifadə edilmiş və buna görə də orijinal quruluşunun bir hissəsi dəyişmişdir. Orta əsrlərdə tikili müdafiə kompleksinin bir hissəsi kimi istifadə olunmuş, daha sonra müxtəlif əlavələrdən azad edilərək tarixi abidə kimi qorunmağa başlanmışdır. Evora kafedralı Evora kafedralı. Evora kafedralının tikintisinə XII əsrin sonunda başlanmış və bina XIII–XIV əsrlərdə tamamlanmışdır. Kafedral roman və qotika üslublarını birləşdirir və Portuqaliyanın ən mühüm orta əsr dini tikililərindən biri hesab olunur. Kafedral şəhərin ən yüksək nöqtələrindən birində yerləşir. Onun qranit fasadı, heykəllərlə bəzədilmiş portalı və böyük qüllələri Evora şəhərinin siluetinin əsas elementlərindəndir. Bina tarixi mərkəzin digər mühüm abidələri ilə birlikdə UNESCO tərəfindən qorunan əraziyə daxildir. Sümük kapellası Evora Sümük kapellasının daxili görünüşü. Sümük kapellası (Capela dos Ossos) São Francisco kilsəsinin kompleksində yerləşir. XVI əsrdə yaradılmış kapellanın divarları və sütunları minlərlə insanın sümükləri və kəllələri ilə bəzədilmişdir. Kapellanın yaradılmasında şəhərdəki qəbiristanlıqlar üçün torpağa ehtiyacın artması mühüm amil olmuşdur. Kapellanın girişində insan həyatının keçiciliyini xatırladan dini mesaj yerləşdirilmişdir. Qeyri-adi interyeri və tarixi xüsusiyyətlərinə görə Sümük kapellası Evoranın ən çox ziyarət edilən turizm məkanlarından biridir. Şəhər mərkəzi Praça do Giraldo və tarixi şəhər mərkəzi. Praça do Giraldo Evora şəhərinin əsas meydanıdır. Meydan adını XII əsrdə şəhərin müsəlmanlardan alınması ilə əlaqələndirilən Geraldo Sem Pavorun adından götürür. Meydanın ətrafında tarixi binalar, mağazalar, kafelər və restoranlar yerləşir. Şəhərin tarixi mərkəzi orta əsrlərdən qalan küçə quruluşunu böyük ölçüdə qoruyub saxlamışdır. Ağ rəngli evlər, qırmızı kirəmitli damlar, azulejo bəzəkləri və dəmir eyvanlar şəhərin memarlıq görünüşünü formalaşdırır. Mədəniyyəti və təhsili Evora əsrlər boyu cənubi Portuqaliyanın mühüm dini, elmi və mədəni mərkəzlərindən biri olmuşdur. XVI əsrdə yaradılmış Evora Universiteti şəhərin intellektual həyatında mühüm rol oynamışdır. Universitet 1759-cu ildə bağlandıqdan sonra yalnız XX əsrdə yenidən fəaliyyət göstərmişdir. Müasir dövrdə Evora Universiteti şəhərin əsas ali təhsil müəssisəsidir. Şəhərin muzeyləri, kilsələri, tarixi abidələri və mədəni tədbirləri onun turizm və mədəniyyət mərkəzi kimi rolunu gücləndirir. İqtisadiyyatı Evora Alentejo regionunun mühüm inzibati, xidmət və iqtisadi mərkəzlərindən biridir. Şəhərdə dövlət idarələri, təhsil, səhiyyə, ticarət və turizm əsas iqtisadi fəaliyyət sahələridir. Ətraf ərazilərdə zeytun, üzüm və mantar palıdı təsərrüfatları geniş yayılmışdır. Turizm şəhər iqtisadiyyatında mühüm yer tutur. UNESCO Dünya İrsi statusu, Roma dövründən qalan abidələr, orta əsr küçələri və dini tikililər Evoranı həm Portuqaliya, həm də beynəlxalq turizm üçün əhəmiyyətli istiqamətlərdən birinə çevirir. Həmçinin bax Portuqaliya Sezariya Evora Roma imperiyası Mavrlar Portuqaliya krallığı UNESCO İntibah Braziliya İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Evora
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Evora¶ms=38_34_21_N_7_54_26_W_scale:100000_region:PT_type:city
https://maps.google.com/maps?ll=38.57250,-7.90722&q=38.57250,-7.90722&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az
https://yandex.ru/maps/?ll=-7.90722,38.57250&pt=-7.90722,38.57250&spn=0.1,0.1&l=sat,skl
https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.57250&mlon=-7.90722&zoom=12
https://www.cm-evora.pt/wp-content/uploads/2025/02/Relatorio-8_Demografia-e-caracterizacao-social.pdf
https://web.archive.org/web/20261006094123/https://www.cm-evora.pt/wp-content/uploads/2025/02/Relatorio-8_Demografia-e-caracterizacao-social.pdf
Tarix : 20 oktyabr 2026
