Enigmacursor mollyborthwickae-nin həyat rekonstruksiyası Eniqmakursor (lat. Enigmacursor) — Son Yura dövründə, təxminən 152–145 milyon il əvvəl indiki ABŞ ərazisində yaşamış, kiçik ölçülü, ikiayaqlı ot yeyən dinozavr cinsi. Cinsin yeganə məlum növü Enigmacursor mollyborthwickaedir. Bu növ 2025-ci ildə paleontoloqlar Susannah C. R. Maidment və Paul M. Barrett tərəfindən təsvir edilmişdir. Fosilləri ABŞ-ın Kolorado ştatında yerləşən Morrison formasiyasından məlumdur. Morrison formasiyası Şimali Amerikanın Son Yura dövrünə aid ən mühüm fosil yataqlarından biridir və burada Allosaurus, Stegosaurus və Diplodocus kimi tanınmış dinozavrların qalıqları da aşkar edilmişdir. Kəşfi və adlandırılması Eniqmakursorun holotipi NHMUK PV R 39000 nömrəsi ilə qeyd olunan, üçölçülü şəkildə yaxşı qorunmuş, lakin natamam skeletdən ibarətdir. Fosil 2021–2022-ci illərdə Kolorado ştatının Moffat dairəsində kommersiya fosil qazıntısı zamanı aşkar edilmiş və daha sonra Londondakı Təbiət Tarixi Muzeyi tərəfindən əldə edilmişdir. Fosilin əldə edilməsindən sonra aparılan tədqiqatlar onun əvvəllər müxtəlif kiçik ot yeyən dinozavrlara aid edilən nümunələrdən fərqli olduğunu göstərmişdir. Nəticədə 2025-ci ildə yeni cins və növ kimi elmi ədəbiyyata daxil edilmişdir. Cinsin adı Enigmacursor latınca cursor — "qaçan" və "sirli", "tapmacalı" mənasını verən enigma sözlərindən yaradılmışdır. Ad Morrison formasiyasının kiçik bədənli ornitiskilərinin tədqiqində uzun müddət mövcud olmuş taksonomik qarışıqlığa və heyvanın sürətli qaçışa uyğunlaşmış görünən ayaqlarına işarə edir. Növ adı mollyborthwickae isə fosilin Təbiət Tarixi Muzeyi tərəfindən əldə edilməsinə kömək edən Molly Borthwickin şərəfinə verilmişdir. Təsviri Eniqmakursor kiçik ölçülü, ikiayaqlı və ot yeyən dinozavr olmuşdur. Təbiət Tarixi Muzeyinin məlumatına görə onun uzunluğu təxminən 1,8 metr idi. Uzun arxa ayaqları və nisbətən iri pəncələri onun sürətli hərəkət edə bildiyini göstərir. Bu xüsusiyyətlər yırtıcılardan qaçmaq və mürəkkəb çay-düzənlik mühitində hərəkət etmək üçün faydalı ola bilərdi. Bununla belə, heyvanın kəlləsi və skeletinin bəzi hissələri məlum deyil və buna görə də onun xarici görünüşünün bir sıra detalları elmi rekonstruksiyalara əsaslanır. Məlum skeletə onurğa sütununun və ətraf sümüklərinin əhəmiyyətli hissələri daxildir. Tədqiqatçılar onun anatomik xüsusiyyətlərini filogenetika analizinə daxil etmiş və Eniqmakursoru Neornithischia daxilində, Cerapoda qrupuna daxil olmayan bir mövqedə yerləşdirmişlər. Analizdə onun ən yaxın məlum qohumu Çinin Son Yura dövründən tanınan Yandusaurus hongheensis hesab edilmişdir. Yaşadığı mühit Eniqmakursor Son Yura dövründə Şimali Amerikanın qərbində yerləşən geniş Morrison formasiyası ekosistemində yaşamışdır. Həmin dövrdə bu ərazi müasir mənada vahid meşə deyil, çaylar, daşqın düzənlikləri və müxtəlif bitki örtüyündən ibarət mürəkkəb landşaft idi. Eniqmakursorun qıjılar və digər bitkilərlə qidalandığı ehtimal edilir. Onunla eyni ekosistemdə böyük ot yeyən sauropodlar, zirehli stegozavrlar və ətyeyən teropodlar yaşayırdı. Morrison formasiyasının iri dinozavrlarla məşhur olmasına baxmayaraq, Eniqmakursorun kəşfi həmin ekosistemlərdə kiçik ot yeyən dinozavrların da daha müxtəlif olduğunu göstərir. Tədqiqat müəllifləri qeyd edirlər ki, əvvəlki əsrlərdə bu kiçik dinozavrların fosilləri iri və daha diqqətçəkən növlərlə müqayisədə daha az öyrənilmişdir. Taksonomik əhəmiyyəti Eniqmakursorun kəşfinin əsas əhəmiyyətlərindən biri Morrison formasiyasının kiçik ornitiskilərinin əvvəlki təsnifatına aydınlıq gətirməsidir. XIX əsrdən başlayaraq bu bölgədə tapılan bəzi kiçik dinozavr qalıqları Nanosaurus, Laosaurus və Drinker kimi müxtəlif adlarla əlaqələndirilmişdi. Lakin həmin erkən nümunələrin bir hissəsinin natamam və zəif qorunmuş olması onların etibarlı şəkildə müqayisəsini çətinləşdirirdi. Eniqmakursorun daha yaxşı qorunmuş skeleti bu qrupun anatomiyasını öyrənmək üçün yeni məlumat mənbəyi yaratmışdır. Muzeydə nümayişi Eniqmakursorun məlum fosil nümunəsi Londonun Təbiət Tarixi Muzeyində qorunur və 26 iyun 2025-ci ildən muzeyin Earth Hall bölməsində ictimaiyyət üçün nümayiş etdirilir. Skeletin üçölçülü skanları da hazırlanmışdır ki, bu da nümunənin gələcək elmi tədqiqatlarda daha geniş istifadə edilməsinə imkan verir. Həmçinin bax Dinozavr Ornitiskilər Neornithischia Yura dövrü Morrison formasiyası Allosaurus Stegosaurus Diplodocus Yandusaurus Nanosaurus Teropodlar Sauropodlar Paleontologiya İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Enigmacursor
https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsos.242195
//doi.org/10.1098%2Frsos.242195
//www.worldcat.org/issn/2054-5703
https://web.archive.org/web/20250703075503/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsos.242195
https://doi.org/10.17602/m2/m867030
https://doi.org/10.3374/014.066.0105
Tarix : 20 oktyabr 2026
