Chatham Kaka Çatam kākāsı (Nestor chathamensis) — Yeni Zelandiyanın Çatam adalarında yaşamış və nəsli kəsilmiş tutuquşu növüdür. Növ yalnız Çatam adalarında aşkar edilmiş subfosil sümük qalıqlarından məlumdur. Uzun müddət bu qalıqların Yeni Zelandiya kākāsına (Nestor meridionalis) və ya digər tutuquşulara aid olduğu düşünülmüşdür. Ətraflı morfoloji və genetik araşdırmalardan sonra onun ayrıca, adaya endemik növ olduğu müəyyən edilmiş və 2014-cü ildə Nestor chathamensis adı ilə təsvir edilmişdir. Növün taksonomik mövqeyi Nestor cinsində, Strigopidae fəsiləsindədir. Molekulyar və osteoloji məlumatlar onun müasir Yeni Zelandiya kākāsına yaxın qohum olduğunu göstərir. Araşdırmalara görə Çatam kākāsı Nestor meridionalis ilə yaxın qohum qrup təşkil edir və nəsli kəsilmiş Norfolk kākāsı (Nestor productus) ilə də əlaqəlidir. Növün elmi adı onun yayıldığı Çatam adalarının adından götürülmüşdür. Çatam kākāsı meşəlik ərazilərdə yaşayan quş olmuşdur. Skelet quruluşunun bəzi xüsusiyyətləri onun müasir kākā ilə müqayisədə daha çox yerüstü həyat tərzinə uyğunlaşdığını göstərir. Onun çanağı daha geniş, ayaqları daha iri olmuş, dimdiyi isə quruluş baxımından kākā ilə kea (Nestor notabilis) arasında aralıq xüsusiyyətlər göstərmişdir. Tədqiqatçılar bu xüsusiyyətlərin adalarda uzunmüddətli təcrid nəticəsində formalaşmış uyğunlaşmalarla əlaqəli ola biləcəyini qeyd edirlər. Növün bərpa edilmiş görünüşü Növün qidalanması barədə məlumatlar əsasən sümük qalıqlarının sabit izotop analizindən əldə edilmişdir. Bu analizlər Çatam kākāsının əsasən bitki mənşəli qida ilə qidalanmış ola biləcəyini göstərir. Bununla belə, tədqiqatçılar bu nəticənin əlavə materiallarla təsdiqlənməsinə ehtiyac olduğunu bildirirlər. Çatam adalarının meşə ekosistemində yaşayan digər quşlarla birlikdə bu növ də adanın yerli fauna kompleksinin bir hissəsi olmuşdur. Çatam kākāsının qalıqları adalarda bir neçə yüz ildən bir neçə min il əvvələ aid sümük yataqlarında aşkar edilmişdir. Qalıqların ilk nümunələri XIX əsrin sonlarında toplanmışdır. Lakin həmin materialların hansı tutuquşu növünə aid olması uzun müddət aydın deyildi. 1990-cı illərdə onların ayrıca, əvvəllər elmə məlum olmayan bir növə aid ola biləcəyi irəli sürülmüşdür. 2014-cü ildə aparılan morfoloji və mitoxondrial DNT araşdırmaları bu fərziyyəni təsdiqləmişdir. Növün nəsli Polineziyalıların Çatam adalarına məskunlaşmasından sonra kəsilmişdir. Qalıqların erkən yaşayış məskənlərində yerləşən mətbəx tullantıları arasında tapılması insanların bu quşu ovladığını göstərir. Tədqiqatçılar ovlanma ilə yanaşı yaşayış mühitinin dəyişdirilməsi və adalara gətirilmiş siçovulların təsirinin də nəsli kəsilmədə rol oynamış ola biləcəyini bildirirlər. Növün təxminən 1500–1650-ci illər arasında yoxa çıxdığı qəbul edilir. Çatam kākāsı üçün hazırlanmış elmi-bədii rekonstruksiya Çatam kākāsı haqqında müasir məlumatların əsas hissəsi subfosil materiallardan əldə edilir. Dəri nümunələri və canlı quşun fotoşəkilləri mövcud deyil. Bu səbəbdən növün xarici görünüşü və davranışı əsasən yaxın qohum tutuquşularla müqayisə və sümük quruluşunun təhlili əsasında bərpa edilir. Muzey kolleksiyalarında saxlanılan sümük nümunələri növün öyrənilməsində əsas materiallardan biridir. Yeni Zelandiya orqanizmlərinin rəsmi məlumat bazasında Nestor chathamensis üstünlük verilən elmi ad kimi göstərilir. Növ Çatam adalarına endemik olmuş və hazırda nəsli kəsilmiş hesab edilir. Bu quşun kəşfi Çatam adalarının insan məskunlaşmasından əvvəlki və sonrakı ekoloji tarixinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyətli hesab olunur. İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/%C3%87atam_kaka
//doi.org/10.1111%2Fzoj.12164
https://www.nzbirdsonline.org.nz/species/chatham-island-kaka
https://www.gbif.org/species/8928963
https://collections.tepapa.govt.nz/object/346240
https://www.nzor.org.nz/names/af2b1a36-e7a6-4fc7-9789-4fa468684666
Tarix : 30 sentyabr 2026
