Yoxsulluğa son Yoxsulluğa son və ya Yoxsulluğun aradan qaldırılması insanların əsas ehtiyaclarını ödəmək, layiqli həyat şəraitinə malik olmaq və iqtisadi imkanlardan bərabər şəkildə yararlanmaq üçün zəruri şəraitin yaradılmasını nəzərdə tutan sosial-iqtisadi məqsəddir. Yoxsulluq yalnız gəlirin aşağı olması ilə məhdudlaşmır. Təhsil, səhiyyə, mənzil, qida, içməli su, sosial müdafiə və məşğulluq imkanlarının məhdudluğu da yoxsulluğun müxtəlif formaları ilə əlaqələndirilir. Yoxsulluğun səviyyəsinin azaldılması sosial siyasətin, iqtisadi inkişafın və əhalinin rifahının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur. Bu məqsədlə müxtəlif ölkələrdə məşğulluğun artırılması, sosial müdafiə proqramlarının genişləndirilməsi, təhsilə çıxış imkanlarının yaxşılaşdırılması və həssas əhali qruplarının dəstəklənməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir. Yoxsulluğun əsas səbəbləri Yoxsulluğun yaranmasına bir sıra iqtisadi, sosial və demoqrafik amillər təsir göstərə bilər. İşsizlik və aşağı əməkhaqqı, təhsil imkanlarının məhdudluğu, iqtisadi böhranlar, sosial bərabərsizliyin yüksək olması və regionlar üzrə inkişaf fərqləri yoxsulluğun geniş yayılmasına səbəb olan amillər sırasında göstərilir. Təbii fəlakətlər, müharibələr, məcburi köçkünlük və uzunmüddətli iqtisadi qeyri-sabitlik də insanların gəlir mənbələrinə və yaşayış imkanlarına mənfi təsir göstərə bilər. Kənd yerlərində infrastrukturun zəif inkişaf etməsi, nəqliyyat və xidmətlərə çıxışın məhdud olması da yoxsulluq riskini artıra bilər. Yoxsulluğun ölçülməsi Yoxsulluğun qiymətləndirilməsi üçün müxtəlif göstəricilərdən istifadə olunur. Ən çox tətbiq edilən yanaşmalardan biri insanların gəlir və ya istehlak səviyyəsinin müəyyən edilmiş yoxsulluq həddi ilə müqayisə edilməsidir. Beynəlxalq müqayisələrdə Dünya Bankının müəyyən etdiyi qlobal yoxsulluq həddindən də istifadə olunur. Bununla yanaşı, hər bir ölkənin yaşayış səviyyəsi və iqtisadi şəraiti nəzərə alınmaqla milli yoxsulluq hədləri müəyyən edilə bilər. Yoxsulluğun yalnız maddi gəlirlə ölçülmədiyini nəzərə alan çoxölçülü yoxsulluq yanaşması da mövcuddur. Bu yanaşmada təhsil, səhiyyə, yaşayış şəraiti, sanitariya, elektrik enerjisinə çıxış və digər sosial göstəricilər birlikdə qiymətləndirilir. Yoxsulluğun azaldılması yolları Yoxsulluğun davamlı şəkildə azaldılması üçün yalnız sosial yardımın göstərilməsi kifayət etmir. İnsanların gəlir əldə etmək və iqtisadi fəaliyyətə qoşulmaq imkanlarının genişləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əsas istiqamətlərə aşağıdakılar aid edilir: • yeni iş yerlərinin yaradılması və məşğulluğun artırılması; • əmək bazarında peşə və bacarıqların inkişaf etdirilməsi; • keyfiyyətli və əlçatan təhsilin təmin olunması; • səhiyyə xidmətlərinə çıxışın yaxşılaşdırılması; • sosial müdafiə və sosial yardım sistemlərinin gücləndirilməsi; • kiçik və orta sahibkarlığın inkişafının dəstəklənməsi; • kənd və regionların infrastrukturunun yaxşılaşdırılması; • qadınların və digər həssas qrupların iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi; • ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi; • sosial və iqtisadi bərabərsizliyin azaldılması. Davamlı inkişaf və yoxsulluğun aradan qaldırılması Yoxsulluğun aradan qaldırılması Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Davamlı İnkişaf Məqsədləri çərçivəsində əsas prioritetlərdən biridir. 2015-ci ildə qəbul edilmiş 2030-cu ilədək Dayanıqlı İnkişaf Gündəliyində birinci məqsəd bütün dünyada yoxsulluğun bütün formalarının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Bu məqsəd yalnız insanların gəlirlərinin artırılmasını deyil, həm də sosial müdafiənin genişləndirilməsini, iqtisadi resurslara və əsas xidmətlərə çıxışın yaxşılaşdırılmasını və yoxsulluğa qarşı davamlı siyasətin formalaşdırılmasını əhatə edir. Yoxsulluğun aradan qaldırılmasında sosial müdafiənin rolu Sosial müdafiə mexanizmləri gəlirləri aşağı olan və müxtəlif səbəblərdən iqtisadi çətinliklərlə üzləşən insanların həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasında mühüm rol oynayır. Pensiyalar, sosial müavinətlər, ünvanlı sosial yardım, işsizlikdən müdafiə və digər proqramlar insanların gəlirlərində yaranan itkilərin müəyyən hissəsinin kompensasiya edilməsinə kömək edir. Lakin sosial müdafiə tədbirlərinin uzunmüddətli nəticə verməsi üçün onların məşğulluq, təhsil və iqtisadi inkişaf siyasəti ilə əlaqələndirilməsi vacibdir. İnsanların yalnız yardım alan tərəf kimi deyil, iqtisadi fəaliyyətə qoşula bilən fərdlər kimi dəstəklənməsi yoxsulluğun davamlı şəkildə azaldılmasına şərait yarada bilər. Azərbaycanda yoxsulluğun azaldılması Azərbaycanda yoxsulluğun azaldılması dövlət sosial-iqtisadi siyasətinin istiqamətlərindən biridir. Ölkədə məşğulluğun artırılması, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, regionların inkişaf etdirilməsi və aztəminatlı ailələrin dəstəklənməsi məqsədilə müxtəlif proqramlar həyata keçirilir. Regionların sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı dövlət proqramları çərçivəsində yol, su, enerji, təhsil və səhiyyə infrastrukturlarının yenilənməsi də əhalinin yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılmasına yönəlib. Məşğulluq proqramları və özünüməşğulluğun dəstəklənməsi isə insanların gəlir əldə etmək imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycanda yoxsulluq səviyyəsinin qiymətləndirilməsi dövlət statistikasında milli yoxsulluq həddi əsasında aparılır. Bununla yanaşı, beynəlxalq təşkilatlar ölkənin sosial-iqtisadi vəziyyətini müxtəlif göstəricilər vasitəsilə qiymətləndirirlər. Qlobal əməkdaşlıq Yoxsulluğun aradan qaldırılması beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edən məsələlərdən biridir. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə iqtisadi imkanların genişləndirilməsi, təhsil və səhiyyə sistemlərinin gücləndirilməsi, infrastrukturun inkişafı və sosial müdafiə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi beynəlxalq təşkilatların fəaliyyət istiqamətləri arasında yer alır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu və digər beynəlxalq qurumlar yoxsulluğun səbəblərinin araşdırılması, sosial-iqtisadi proqramların hazırlanması və inkişaf layihələrinin maliyyələşdirilməsi sahəsində müxtəlif fəaliyyətlər həyata keçirirlər. Yoxsulluğun davamlı şəkildə aradan qaldırılması iqtisadi artımla yanaşı, əldə olunan imkanların əhali arasında daha ədalətli bölüşdürülməsindən, insan kapitalının inkişafından və sosial müdafiə mexanizmlərinin səmərəli fəaliyyətindən asılıdır. İstinadlar 1. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı. Sustainable Development Goal 1: No Poverty. 2. World Bank. Poverty and Inequality Platform. 3. United Nations Development Programme (UNDP). Human Development Reports. 4. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Əhalinin gəlirləri və yoxsulluq göstəriciləri. 5. Azərbaycan Respublikası. Əhalinin sosial müdafiəsi və məşğulluq siyasəti üzrə dövlət proqramları. 6. World Bank. Poverty, Prosperity, and Planet Report.
https://az.wikipedia.org/wiki/Yoxsullu%C4%9Fa_son
https://az.wikipedia.org/wiki/Yoxsullu%C4%9Fa_son
https://az.wikipedia.org/wiki/Yoxsullu%C4%9Fa_son
https://az.wikipedia.org/wiki/Yoxsullu%C4%9Fa_son
Tarix : 2 sentyabr 2026
