Herakl — Farnese Herakl heykəli, Napoli Milli Arxeologiya Muzeyi Yarımtanrı (və ya yarımilahə) — Politeist dinlərdə və mifologiyalarda,bir tanrı ilə bir insandan doğulmuş, yarı-ilahi, yarı-insan bir varlıqdır. Ölümündən sonra ilahi status qazanmış insan və ya insan olmayan bir məxluq, ya da "ilahi qığılcım" (ilahi işıqlanma) əldə etmiş bir şəxsdə yarımtanrı adlana bilir. Ölməz bir yarımtanrı çox vaxt hamilik statusuna və bir dini kultun izləyicilərinə malik olur. Ölümlü bir yarımtanrı isə düşmüş və ya ölmüş, lakin əfsanəvi bir qəhrəman kimi məşhur olan biridir. Məcazi mənada, termin bacarıq və ya qabiliyyətləri elə yüksək olan bir şəxsi təsvir etmək üçün istifadə olunur ki, o, ilahiliyə yaxınlaşmış kimi görünsün. Etimologiya İngilis dilindəki "demi-god" termini, latın dilindəki semideus ("yarı-tanrı") sözünün bir kalkasıdır. Roma şairi Ovidi, çox güman ki, semideus sözünü dryadalar kimi daha az əhəmiyyətli tanrılara istinad etmək üçün icad etmişdir. "Demigod" termini ingilis dilində ilk dəfə XVI əsrin sonu və ya XVII əsrin əvvəlində görünmüşdür. Qədim Yunanıstan və Qədim Romada isə "semideus" və "daemon" anlayışlarını ifadə etmək üçün əsrlər öncədən istifadə olunmuşdur. O vaxtdan bəri, termin tez-tez fövqəladə qabiliyyətə malik insanlara məcazi mənada tətbiq edilmişdir. Klassik dövr Qədim Yunanıstan və Roma Qədim yunan və Roma dünyasında, yarımtanrı anlayışının vahid bir tərifi olmamış və bununla bağlı terminologiya nadir hallarda görünmüşdür. Väinämöisen kantele çalması təsvir olunur — Robert Wilhelm Ekman, 1866. Rəsm, onun sehrli oxuma səsi və musiqi məharətini əks etdirir. Terminin ən erkən qeydə alınmış istifadəsi, arxaik yunan şairləri Homer və Hesioda aid edilən mətnlərdə rast gəlinir. Hər ikisi, ölmüş qəhrəmanları hemitheoi, yəni "yarım tanrılar" adlandırır. Bu hallarda söz, hərfi mənada, bu fiqurların bir valideyninin ilahi, digərinin isə ölümlü olduğunu bildirmirdi. Əvəzində, "güc, qüdrət, yaxşı nəsil və yaxşı davranış" nümayiş etdirənlər qəhrəman adlandırılır, ölümdən sonra isə onlara hemitheoi deyilə bilərdi — bu proses "qəhrəmanlaşdırma" adlandırılmışdır. Pindar da bu termini tez-tez "qəhrəman" sözünün sinonimi kimi istifadə etmişdir. Roma müəllifi Kassius Dioya görə, Roma Senatı, Yuli Sezarı, onun eramızdan əvvəl 46-cı ildə Tapsus döyüşündəki qələbəsindən sonra, yarımtanrı elan etmişdir. Bununla belə, müasir tənqidçilər Senatın bunu həqiqətən edib-etmədiyinə şübhə ilə yanaşırlar. "Yarımtanrı" terminini istifadə edən ilk Roma müəllifi, çox güman ki, kiçik tanrılara istinad edərkən latın dilindəki semideus sözünü bir neçə dəfə işlətmiş şair Ovidi (e.ə. 17 və ya 18) olmuşdur. Şair Lukan (e.ə. 39 – e.ə. 65) da bu termini, Pompeyin eramızdan əvvəl 48-ci ildəki ölümündən sonra ilahilik qazanmasından bəhs edərkən istifadə etmişdir. Daha gec antik dövrdə, Roma yazıçısı Martianus Kapella (təx. 410–420) tanrıların bir iyerarxiyasını təklif etmişdir. Kelt mifologiyası Kelt döyüşçüsü Ku Xulin — İrland milli dastanı Tain Bo Kuailngenin əsas qəhrəmanı — bir qəhrəman və ya yarımtanrı kimi qiymətləndirilir. O, irland tanrısı Lug ilə ölümlü şahzadə Deyxtinenin oğludur. Roma dövründən dərhal əvvəlki dövrdə, Portuqaliyadakı Kelt Qallaykiya tayfası, indiki Şimali Portuqaliya və İspaniyanın dağlıq bölgələrindəki təpə istehkamlarında dayanan, ilahiləşdirilmiş yerli qəhrəmanların böyük daş heykəllərini yaratmışdır. Hinduizm Hinduizmdə yarımtanrı termini, əvvəllər insan olmuş, sonradan devalara (tanrılara) çevrilmiş ilahələrə istinad etmək üçün istifadə olunur. Vedalarda iki diqqətəlayiq yarımtanrı mövcuddur: Nandi (Şivanın ilahi vasitəsi) və Qaruda (Vişnunun ilahi vasitəsi). Cənubi Hindistanda sitayiş olunan yarımtanrılara nümunə olaraq Madurai Veeran və Karuppu Sami göstərilə bilər. Hindu dastanı Mahabharatanın qəhrəmanları olan beş qardaş və onların ögey qardaşı Karna yarımtanrı adlandırılmışlar. Kral Pandunun həyat yoldaşı kraliça Kuntiyə, tanrılardan birinin ona öz övladını bəxş edəcəyi bir mantra verilmişdir. Əri, cinsi əlaqəyə girərsə öləcəyinə görə lənətləndikdə, Kunti bu mantradan istifadə edərək ərinə müxtəlif tanrılardan uşaqlar bəxş etmişdir. Bu uşaqlar Yudhişthira (Dharmarajın övladı), Bhima (Vayunun övladı) və Arcuna (İndranın övladı) olmuşdur. Kunti bu mantranı Pandunun digər həyat yoldaşı Madriyə də öyrətmiş, o isə Naküla və Sahadeva (Aşvinlərin övladları) adlı əkiz oğlanlara həyat vermişdir. Kraliça Kunti daha əvvəl, mantranı sınadığı zaman, başqa bir oğul — Karna — dünyaya gətirmişdir. Onun etirazlarına baxmayaraq, günəş tanrısı Surya mantra tərəfindən onu xeyir-dua verməyə məcbur edilmişdir. Bhişma da Qərb tərifinə uyğun gələn digər bir fiqurdur, belə ki, o, kral Şantanu və ilahə Ganqanın oğlu olmuşdur. Devanı çox vaxt "yarımtanrı" kimi tərcümə edən Vaişnavlar, devaların tabe statusundan bəhs edən müxtəlif bəndlərə istinad edirlər. Məsələn, Riqvedada (1.22.20) bildirilir ki, bütün suralar (yəni devalar) daim Vişnunun ayaqlarına baxırlar. Bənzər şəkildə, Vişnu Sahasranamanın yekun bəndlərində bildirilir ki, rişilər (böyük müdriklər), əcdadlar, devalar, böyük ünsürlər — əslində bu kainatı təşkil edən bütün hərəkət edən və hərəkət etməyən şeylər — Narayanadan (yəni Vişnudan) yaranmışdır. Beləliklə, devaların Vişnuya, yəni Tanrıya, tabe olduğu bildirilir. Beynəlxalq Krişna Şüuru Cəmiyyətinin (ISKCON) qurucusu A. C. Bxaktivedanta Svami Prabhupada, sanskrit dilindəki "deva" sözünü, Ali Rəbbdən başqa bir tanrıya istinad edildikdə, öz ədəbiyyatında "yarımtanrı" kimi tərcümə edir. Bunun səbəbi, Vaişnav ənənəsinin yalnız bir Ali Rəbbin mövcud olduğunu və digərlərinin Onun xidmətçiləri olduğunu öyrətməsidir. Tabeliyi vurğulamaq üçün Prabhupada "yarımtanrı" sözünü devanın tərcüməsi kimi istifadə edir. Bununla belə, Bhagavad-Gitanın on birinci fəslində, deva sözünün Rəbb Krişnaya istinad edildiyi ən azı üç halda, söz "Rəbb" kimi tərcümə olunur. Deva sözü, kontekstdən asılı olaraq, Ali Rəbbə, səmavi varlıqlara və müqəddəs ruhlara istinad etmək üçün istifadə oluna bilər — bu, müxtəlif kontekstlərə görə tərcümə olunan Bhaqavan sözünə bənzəyir. Çin mifologiyası Çin mifologiyasındakı yarımtanrılar arasında ən diqqətəlayiqləri Erlan Şen və Çen Syandır. Qərbə səyahətdə, Yeşim İmperatorun kiçik bacısı Yaotszinin ölümlü aləmə enərək Yan Tszian adlı bir uşaq dünyaya gətirdiyi bildirilir. O, sonradan böyüyərək özü Erlan Şen adlı bir tanrıya çevrilmişdir. Çen Syan, Erlan Şenin qardaşı oğludur — ölümlü bir alimlə evlənmiş kiçik bacısı Huaiue Sanniyandan doğulmuşdur. Heyan dövrünün məşhur onmyojisi Abe no Seymey də bir yarımtanrı olduğu düşünülür. Atası Abe no Yasuna insan olsa da, anası Kuzunoha ilahi bir tülkü olan Kitsune olmuşdur — bu, Abe no Seymeyin magik məharətinin mənbəyi hesab edilir. Filippin mifologiyası Filippin mənşəli yerli dinlərdə, kollektiv şəkildə Anitizm adlandırılan inanc sistemində, yarımtanrılar müxtəlif etnik hekayələrdə geniş yayılmışdır. Bu yarımtanrıların bir çoxu, gücdə və nüfuzda böyük tanrı və ilahələrlə bərabərdir. Diqqətəlayiq nümunələr sırasına daxildir: hər gecə dünyaya hökmranlıq edən taqaloq ay ilahəsi Mayari; taqaloq ulduz ilahəsi Tala; taqaloq səhər ilahəsi Hanan; Kankanay yarımtanrı-qəhrəman Apo Anno; bütün canavarları məğlub edərək İbalona sülh gətirən, yarı-ilan bikolano yarımilahə Oryol; heyvanlarla danışa bilən və Kanlaon dağındakı dəli əjdahanı məğlub edən hiligaynon yarımtanrı Laon; həm yuxarı, həm də yer dünyasında ayrı canlanmaları olan ifugao ildırım və şimşək yarımtanrısı Ovuq; ulduz ilahəsi Qaqayomanın oğlu, tinquian yarımtanrısı Takyaien; və Alunsinanın üç suludnon yarımtanrı oğlu — Labau Donqon, Humadapnon və Dumalapdap. Həmçinin baxın Qəhrəman Yunan mifologiyası Roma mifologiyası Dinlər Buddizm İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Yar%C4%B1mtanr%C4%B1
https://az.wikipedia.org/wiki/Yar%C4%B1mtanr%C4%B1
https://az.wikipedia.org/wiki/Yar%C4%B1mtanr%C4%B1
https://az.wikipedia.org/wiki/Yar%C4%B1mtanr%C4%B1
Tarix : 23 iyul 2026
