Tunupa vulkanı - Boliviyanın cənub-qərbindəki Potosi departamentində yerləşən sönmüş bir vulkan. Boliviya Altiplano üzərində, Salar de Uyuni duzluğunun şimal tərəfində, 5,321 metr (17,457 fut) yüksəklikdə yerləşir. Tunupa Pleistosen dövründə fəal olmuşdur və vulkanın böyük bir hissəsi 1,36 ilə 1,56 milyon il əvvəl püskürən lava axınları ilə formalaşmışdır. Daha sonra dağda qlyasilər inkişaf etmişdir. Dağın təxminən yarısında bir neçə mumiyanın olduğu bir mağara və ətəyində müəyyən bir "duz oteli" olan qədim bir kənd var. Coğrafiya və geomorfologiya Tunupa, Boliviyada, Altiplano mərkəzində, əsas vulkan qövsündən təxminən 115 kilometr (71 mil) şərqdə yerləşir. Vulkan, Salar de Uyuni duzluğunda bir yarımada əmələ gətirir və cənub tərəfdən duzluqla əhatə olunur. Vulkan, Salinas de Garci-Mendoza bələdiyyəsi daxilində yerləşir və Ayque, Coquesa və Jirira kəndləri onun cənub yamaclarında yerləşir. Geologiya Cənubi Amerikanın qərb kənarında son 200 milyon il ərzində subdüksiya baş vermişdir. Hazırda Nazca plitəsi Cənubi Amerika plitəsinin altına şərqə doğru subdüksiya edir. Bu subdüksiya, Altiplano yüksək yaylasının formalaşmasına səbəb olmuşdur; Tibet yaylası dünyada okean subdüksiyasının yüksək yayla yaratdığı yeganə digər yerdir. Tərkib Tunupa əsasən andezit, traxiandezit və traxidasitdən ibarətdir və kaliumla zəngin kalk-alkali seriyasını təşkil edir. Süxurlar amfibol, biotit, klinopiroksen, nadir olivin, nadir ortopiroksen, oksidlər və plagioklaz fenokristallarını ehtiva edir. Lava günbəzləri əsas vulkan quruluşundan daha silisiumdur. İqlim Oruroda orta temperatur 9,5 °C (49,1 °F) təşkil edir. Təxminən 4,800 metr (15,700 fut) yüksəklikdə temperatur 0 °C (32 °F) qədər azalır, lakin bölgənin quraq iqlimi qlyasilərin inkişafını məhdudlaşdırır; cənub-qərb Altiplanoda orta yağıntı ildə 200 millimetrdən (7,9 düym/il) azdır. Püskürmə tarixi İlkin Kalium-argon tarixləndirməsi Tunupa nümunələrində 2,5 ± 0,5 və 1,8 ± 0,2 milyon il əvvəl yaşlarını göstərmişdir. Daha sonra aparılan argon-argon tarixləndirməsi isə 1,55 ± 0,01 ilə 1,40 ± 0,04 milyon il əvvəl arasında yaşlar vermişdir, hətta 440,000 ± 40,000 il əvvələ aid daha gənc tarixlər də qeydə alınmışdır. Əsas quruluş əvvəlcə inkişaf etmiş, lava günbəzləri daha sonra yaranmışdır. Vulkan sönmüş hesab edilir. Mifologiya Aymara əfsanələrində Tunupa müxtəlif atributlarla təsvir edilən bir tanrı kimi şəxsiyyətləndirilir və tez-tez Salar de Uyuni duzluğunun mənşəyi ilə bağlı əfsanələrlə əlaqələndirilir.
https://www.andeanascents.com/tunupa-5421m
https://read.dukeupress.edu/books/book/2464/chapter-abstract/1181966/The-Myth-of-Tunupa
https://www.summitpost.org/tunupa/997803
https://earthobservatory.nasa.gov/images/150047/tunupa-volcano-bolivia
https://www.marionandalfred.de/index.php?option=com_content&view=article&id=73:volcano-tunupa-and-salar-de-uyuni&catid=46&Itemid=86
https://boliviatravelsite.com/tourist-attractions/potosi/tunupa-volcano
https://en.wikipedia.org/wiki/Tunupa
Tarix : 18 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
