2017-ci ildə Kral Bhumibol Adulyadecin kral krematoriyasında sevimli heyvanları Se-Sao (solda) və Tonqdaenqin (sağda) heykəlləri. Tonqdaenq (hərfi mənası "mis"; 7 noyabr 1998 – 26 dekabr 2015) Tayland kralı Bhumibol Adulyadecin sahib olduğu ev heyvanlarından biri olan mis rəngli, qarışıq cinsli dişi it idi. Həyatı Kral Tonqdaenqi 1998-ci ilin sonlarında sahiblənmişdi. Tonqdaenq bu yaxınlarda onun adını verdiyi tibb mərkəzinə gətirilmiş sahibsiz itin balalarından biri idi. Onu əvvəllər kralın sahibləndiyi keçmiş sahibsiz it Mae Mali (hərfi mənası "Ana yasəmən") bəsləyirdi. Kral Bhumibol onu "adi, lakin qeyri-adi it" adlandırırdı. 2002-ci ildə onun haqqında "The Story of Tongdaeng (เรื่อง ทองแดง)" adlı səmimi bioqrafiya yazdı. Tay və ingilis dillərində nəşr olunan 84 səhifəlik kitabın ilk 100 000 nüsxəsi Taylandda qısa müddətdə satıldı. Tələbatın yüksək olması səbəbindən kitab hörmətli hədiyyəyə çevrildi və dəfələrlə yenidən nəşr edildi. Kitab həmçinin bir çox sosial mövzuya dair məsəl kimi qəbul edilir. Kral kitabda yazırdı: "Tonqdaenq düzgün davranış qaydalarına malik, hörmətcil itdir. O, təvazökardır və protokolu bilir. O, həmişə Kraldan aşağıda oturardı. Kral onu qucaqlamaq üçün yuxarı qaldırsa belə, Tonqdaenq özünü yerə doğru aşağı salardı. Qulaqlarını hörmət əlaməti olaraq sallayardı. Sanki 'Mən buna cəsarət etmirəm' deyərdi". 2006-cı ildə Thailand Post tərəfindən Tonqdaenqin təsviri olan dörd poçt markasından ibarət xatirə bloku buraxıldı. Tonqdaenq 26 dekabr 2015-ci ildə öldü. Onun heykəli Kral Bhumibol Adulyadecin Kral Krematoriyası üçün hazırlandı. "Lèse-majesté" qanunu ilə qorunması 27 yaşlı fabrik işçisi Tanakorn Siripaibun, 2015-ci ildə lèse-majesté qanunu əsasında Bhumibol Adulyadec haqqında Tonqdaenqlə bağlı "kinayəli" paylaşımına görə kralı təhqir etməkdə ittiham edildi. Onun vəkili Anon Nampa New York Times qəzetinə bildirib ki, ittihamda "heyvana qarşı konkret təhqirin nədən ibarət olduğu göstərilməyib". New York Times qəzetinin Banqkokdakı çapçısı xəbəri qəzetin 14 dekabr 2015-ci il tarixli çap buraxılışından çıxardı. Bu, Tonqdaenqin ölümündən cəmi 12 gün əvvəl baş vermişdi. O, 90 gün həbsdə qaldıqdan sonra girov müqabilində azad edildi. Təqsirli bilinsəydi, Tanakorn 37 ilədək həbs cəzası ilə üzləşə bilərdi. 2018-ci ilin iyununa olan məlumata görə, onun harada olduğu və işinin vəziyyəti məlum deyildi. BBC-nin məlumatına görə, prokuror Tanakornun Facebook-da itlə bağlı kralı ələ salırmış kimi görünən bir neçə fotoşəkil paylaşdığını bildirib. Bundan əlavə, o, başqa bir Facebook istifadəçisinin paylaşdığı Tayland monarxının dəyişdirilmiş fotoşəklinin yanında "bəyən" düyməsini yerləşdirməkdə də ittiham olunmuşdu. İş sonda bağlandı. Mediada Tonqdaenqin bioqrafiyası əsasında çəkilmiş Khun Tongdaeng: The Inspirations (คุณทองแดงดิอินสไปเรชันส์) filmi 2015-ci ilin noyabrında nümayiş etdirildi. Həmçinin bax Haçiko Layka Bu (it) Blu (it) İstinadlar Əlavə ədəbiyyat Bhumibol Adulyadej. The Story of Tongdaeng. Amarin, Bangkok. 2004. ISBN 974-272-917-4

İstinadlar

https://az.wikipedia.org/wiki/Tonqdaenq

http://www.corkscrew-balloon.com/02/12/1bkk/26a.html

https://time.com/4068781/thailand-king-bhumibol/

https://www.economist.com/news/asia/21684177-dissing-kings-dog-crime-thailand-who-are-you-calling-bitch

http://mashable.com/2015/12/29/royal-thai-dog-passes-away/#01nyaBB.DEqO

https://www.bbc.com/news/world-asia-35099322

http://www.ibtimes.co.uk/thai-man-could-be-jailed-37-years-insulting-king-bhumibol-adulyadejs-dog-1533382

Tarix : 15 sentyabr 2026