Talariyanın XIX əsrə aid qravürası. Merkurinin talariyası və ya Hermesin qanadlı sandalları yunan tanrısı Hermesin (Roma mifologiyasındakı qarşılığı Merkuri) simvoludur. Rəvayətə görə, onları tanrı Hefest ölməz qızıldan düzəltmiş və bu sandallar tanrını istənilən quş qədər sürətlə uçurmuşdur. Etimologiya Latın dilindəki tālāria isim forması, tālāris sözünün orta cəmidir və “topuqa aid” mənasını verir. Romalıların buradan “qanadlı sandallar” mənasına necə gəldiyi tam aydın deyil. Ehtimal olunur ki, qanadlar topuqlara bərkidildiyi və ya sandallar topuqların ətrafına bağlandığı üçün belə adlandırılmışdır. Təsdiqlənmiş nümunələr Məlum olan ən qədim təsvirlərdən biri: Persey talariya geyinmiş və kibisisi çiynindən asmış halda başını çevirərək Meduzanı öldürür. Təxminən e.ə. 660-cı ilə aid bu Şərqləşmə dövrü relyefi üzərindəki pithos Luvrda saxlanılır. Qədim yunan ədəbiyyatında Hermesin sandallarından ilk dəfə Homer bəhs edir (ἀμβρόσια χρύσεια; ambrósia khrýseia, “ölməz/ilahi və qızıldan”), lakin onları “qanadlı” kimi təsvir etmir. Sandalların qanadlı olması ilk dəfə Heraklın qalxanı poemasında (e.ə. təxminən 600–550-ci illər) təsvir edilir. Burada "πτερόεντα πέδιλα (pteróenta pédila)", hərfi mənada “qanadlı sandallar” ifadəsi işlədilir. Bir qədər sonrakı dövrə (e.ə. 520-ci il) aid Hermesə həsr olunmuş Homer himnində sandalların qanadlı olduğu açıq şəkildə bildirilmir. Lakin onlar Hermesə Apollonun mal-qarasını oğurlayarkən arxasında heç bir ayaq izi qoymadan hərəkət etməyə imkan verirdi. Bir ehtimala görə, qanadlı sandallar təxminən e.ə. V əsrdə tanrı Hermesin adi, lakin zəruri olmayan atributu hesab edilməyə başlamışdır. Sandalların qanadlı olduğuna istinad edən daha sonrakı nümunələrdən biri Hermesə həsr olunmuş Orfik himn XXVIII-dir (e. I–II əsrləri). Persey Meduzanı öldürmək üçün Hermesin sandallarından istifadə edir. Esxilin yazdığına görə, Hermes sandalları birbaşa ona verir. Daha geniş yayılmış versiyaya görə isə Persey onları Qreyalardan, görünməzlik papağı və kibisis (kisə) ilə birlikdə əldə etməlidir. İlk yunan vaza təsvirlərində, Hermes hər bir çəkmənin üst kənarına bərkidilmiş əyri çıxıntısı olan çəkmələr geyinmiş şəkildə göstərilir. Bu detal sadə və ya kobud şəkildə təsvir edilmiş qanaddansa, çəkmələri geyinərkən dartmaq üçün nəzərdə tutulmuş qayışa bənzəyir. Ellinizm və Roma dövrlərində Hermes bəzən qanadları birbaşa çılpaq topuqlarına bərkidilmiş vəziyyətdə təsvir edilirdi. Latın mənbələri Talaria termini I əsrdə Ovid tərəfindən işlədilmiş, ondan əvvəl isə müxtəlif latın müəlliflərinin (Siseron, Vergili və başqaları) əsərlərində təxminən səkkiz dəfə işlənmişdir. Termin adətən “qanadlı sandallar” kimi başa düşülür və demək olar ki, yalnız Hermes/Merkurinin və ya qəhrəman Perseyin geyindiyi ayaqqabılara aid edilir. Orta əsr yozumu Çevik qaçışçı Atalantanın geyindiyi talariya ilə bağlı (Ovid, Metamorfozlar X.591) bəzi tərcüməçilər onları ayaqqabı kimi qəbul etməkdən çəkinmiş və XIV əsrdə Maksim Planuddan başlayaraq bu sözü “ topuğa qədər uzanan uzun paltarlar” kimi şərh etmişlər. XVII əsrdə bu şərh Nikolaas Heynsiusun izahında da qəbul edilmiş və XIX əsrdə Lewis və Short lüğətində həmin parçaya dair məqalədə öz əksini tapmışdır. Lakin bu “paltar” yozumunun əleyhinə “aradan qaldırılması mümkün olmayan” səbəblər mövcuddur. Çünki Ovid əvvəlki hissələrdə açıq şəkildə bildirir ki, Atalanta qaçış yarışında iştirak etmək üçün paltarını çıxarmışdı.[a][b] Orta əsr İrlandiyasının Eneida (Imtheachta Aeniasa) və Troya dağıntısı (Togail Troí) versiyalarında da Merkuri Vergilinin təsvir etdiyi talariadan irəli gələn “quş örtüyü” və ya “lələkdən hazırlanmış örtük” geyinir.[c] Bu XIII əsrə aid miniatürdə Merkuri (sağda) əsasən çılpaqdır və başında, eləcə də ayaqlarında lələyə bənzər qanadlar vardır. Bəzən Hermesin ayaqlarının qanadlı olduğu, qanadların onun sandallarının bir hissəsi olmadığı da şərh edilmişdir. Həmçinin bax Mifologiya İzah qeydləri İstinadlar Sitatlar Biblioqrafiya Anderson, William S. "Talaria and Ovid Met. 10.591". Transactions and Proceedings of the American Philological Association. 97. 1966: 1–13. doi:10.2307/2935997. JSTOR 2935997. Freedman, Luba, "'Argicida Mercurius' from Homer to Giraldi and from Greek Vases to Sansovino", Memoirs of the American Academy in Rome 2014/2015, University of Michigan Press for the American Academy in Rome, 59/60, 2014–2015, 181–254, JSTOR 44981977 Qants, Timoti (2004). Mythes de la Grèce archaïque, Berlin. səh. 541–543.
https://az.wikipedia.org/wiki/Talariya
https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0063:alphabetic+letter%3DT:entry+group%3D1:entry%3Dtalaria-cn
https://books.google.com/books?id=ShymTTEkH2sC&pg=PA75
//www.worldcat.org/issn/0261-9865
http://dil.ie/20064
https://www.worldhistory.org/Mercury_(Deity)/
//doi.org/10.2307%2F2935997
Tarix : 7 sentyabr 2026
