Svalbard müqaviləsinə qoşulmuş dövlətlər. Svalbard müqaviləsi (ilkin adı ilə Şpitsbergen müqaviləsi; Traité relatif au Spitsberg) — Arktika arxipelaqı olan Svalbard (Şpitsbergen) üzərində Norveçin suverenliyini tanıyan beynəlxalq saziş. Müqavilə 9 fevral 1920-ci ildə Paris sülh konfransı çərçivəsində imzalanmış və 14 avqust 1925-ci ildə rəsmi olaraq qüvvəyə minmişdir. Saziş Norveçə tam suverenlik versə də, sənədi imzalayan digər dövlətlərin vətəndaşlarına adada bərabər hüquqlar tanıyır və unikal hüquqi status (sui generis) yaradır. Tarixi zəmin XVII və XVIII əsrlərdə Svalbard adaları balıqçılıq və balina ovu mərkəzi olmuşdur. Həmin dövrdə heç bir dövlət adalar üzərində rəsmi mülkiyyət iddia etmədiyi üçün bura beynəlxalq hüquqda "terra nullius" (sahibsiz torpaq) statusunda idi. XX əsrin əvvəllərində adalarda zəngin kömür yataqlarının kəşf edilməsi hüquqi nizamlama ehtiyacını doğurdu. Birinci Dünya müharibəsindən sonra Versal danışıqları çərçivəsində adanın idarəçiliyini Norveçə vermək barədə razılıq əldə olundu. Müqavilənin əsas maddələri Müqavilə 10 maddədən ibarətdir: Norveç suverenliyi: 1-ci maddə Norveçin arxipelaq üzərində tam suverenliyini tanıyır. İqtisadi bərabərlik: Müqaviləyə tərəf ölkələrin vətəndaşları və şirkətləri adada Norveç vətəndaşları ilə bərabər hüquqlara malikdir. Hərbi məhdudiyyətlər: Adada hərbi baza və istehkamların qurulması qadağandır. Vergi şərtləri: Adada yığılan vergilər yalnız Svalbardın öz ehtiyaclarına sərf olunmalıdır. Vizasız rejim: Müqaviləyə tərəf ölkələrin vətəndaşları adaya vizasız gələ, yaşaya və işləyə bilər. İştirakçı dövlətlər 2026-cı ilə qədər müqaviləyə 49 ölkə qoşulmuşdur. Hazırda adalarda Norveçdən başqa ən aktiv ölkə Rusiyadır (Barentsburq qəsəbəsi). Müasir geosiyasi mübahisələr Norveç müqavilənin iqtisadi hüquqlarını yalnız 12 dəniz mili ərazi sularına aid olduğunu bildirir. Rusiya və bəzi digər ölkələr isə bu hüquqların 200 millik iqtisadi zonaya da şamil edilməli olduğunu iddia edir. Elmi əhəmiyyəti Müqavilə adanı dinc zona elan etdiyi üçün burada elmi fəaliyyət geniş inkişaf etmişdir. Nyu-Olesund dünyanın ən şimal elmi stansiyalarından biridir. Həmçinin Svalbard Qlobal Toxum Anbarı da burada yerləşir. İstinadlar

İstinadlar

https://az.wikipedia.org/wiki/Svalbard_m%C3%BCqavil%C9%99si

https://www.jus.uio.no/english/services/library/treaties/01/1-11/svalbard-treaty.html

https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/historical-highlights/the-svalbard-treaty

https://polarjournal.net/the-svalbard-treaty-a-brief-overview/

https://www.cnn.com/2026/07/10/climate/svalbard-greenland-geopolitics-russia-china-melting-ice

https://seedvault.no/

Tarix : 17 iyul 2026