Şərq çit kərtənkələsi (Sceloporus undulatus) - Phrynosomatidae fəsiləsinə aid olan orta ölçülü bir kərtənkələ növü. Bu növ ABŞ-nin şərq hissəsində meşə kənarlarında, qaya yığınlarında və çürümüş ağac gövdələrində və ya kütüklərində tapılır. Bəzən çöl kərtənkələsi, çit sürətlisi, boz kərtənkələ, boğazlı kərtənkələ, şimal çit kərtənkələsi və ya şam kərtənkələsi kimi də adlandırılır. Həmçinin, qeyri-rəsmi olaraq "buynuzlu kərtənkələ" kimi də tanınır. Ən diqqətçəkən davranışlarından biri odlu qarışqalarla qarşılaşdıqda qaçma davranışıdır, çünki odlu qarışqalar onların bir çox populyasiyalarını işğal edərək mənfi təsir göstərir. Taksonomiya Cins adı olan Sceloporus, yunan sözü olan skelos (ayaq) və latın sözü olan porus (deşik) sözlərindən götürülmüşdür və bu cinsin kərtənkələlərində genişlənmiş femoral deşiklərə istinad edir. Növün xüsusi adı olan undulatus isə latınca "dalğa" deməkdir və bu kərtənkələlərin belindəki enli tünd zolaqlara istinad edir. Təsvir Şərq çit kərtənkələsinin ümumi uzunluğu (quyruq daxil olmaqla) 4,0 ilə 7,5 düym (10 ilə 19 sm) arasında dəyişir. Adətən boz və ya qəhvəyi rəngdə olur və dişli pulcuqlara malikdir. Budun arxa hissəsində tünd bir xətt var. Dişilər adətən boz rəngdədir və belində bir sıra tünd, dalğalı xətlər var. Qarın hissəsi ağ rəngdədir və qara ləkələr var, boğaz və qarın hissəsində açıq mavi rəng olur. Erkəklər adətən qəhvəyi rəngdədir və yay aylarında qarın və boğaz tərəflərində dişilərdən daha çox yaşıl-mavi və qara rənglərə malikdir. Cavan fərdlər dişilərə bənzəyir, lakin daha tünd və solğun olur. Hər iki cinsin dişli pulcuqları var. Yaşayış yeri və yayılma Şərq çit kərtənkələsi Alabama, Luiziana, Arkansas, Kolorado, Corciya, Şimali Karolina, Cənubi Karolina, Qərbi Virciniya, Virciniya, Indiana, Kentukki, Cənubi İllinoys, Cənubi Indiana, Tennessi, Ohayo, Pensilvaniya, Merilend, Missuri, Missisipi, Delaver, şimali Florida, cənubi Vayominq, şimal-şərqi Pensilvaniya, cənubi Nyu Cersi, cənub-şərqi Nyu York və cənubi Konnektikut ərazilərində tapılır. Bu növ açıq meşəlikləri və meşə kənarlarını üstün tutur. Bu növ şam ağaclarını xoşladığı üçün tez-tez "şam kərtənkələsi" adlandırılır. Yetkinlər və cavan fərdlər çoxlu qaya və qaba odun tullantıları olan əraziləri üstün tutur, balalar isə yüksək temperatur (23 dərəcə Selsi) və az tullantı olan yerləri seçir. Davranış və ekologiya İqlim şəraitləri sabit olduqda, çit kərtənkələləri qısa müddət ərzində eyni yerdə yatmağı üstün tutur. Seçilən yer kərtənkələnin yaşayış sahəsi və ya ərazisi daxilindədir. İqlim şəraitləri sabit olmadıqda, bəzi şərq çit kərtənkələlərinin kiçik donma dövrlərindən sağ çıxaraq normal vəziyyətinə qayıda bildiyi müşahidə edilmişdir. Hərəkət Bu kərtənkələlərin qaçış sürəti mexaniki güc çıxışı ilə məhdudlaşmır. Ərazinin meyili artdıqca, kərtənkələlərin qaçış sürəti və dözümlülüyü azalır. Şərq çit kərtənkələləri yuxarı yamacda aşağı yamacdan daha sürətli qaçır. Daha yüksək qaçış sürətinə malik kərtənkələlər zaman və məsafə baxımından daha yüksək dözümlülüyə malikdir.
https://www.nwf.org/Educational-Resources/Wildlife-Guide/Reptiles/Eastern-Fence-Lizard
https://www.ncwildlife.org/species/eastern-fence-lizard
https://www.webmd.com/pets/what-to-know-about-eastern-fence-lizards
https://www.tn.gov/twra/wildlife/reptiles/lizards/eastern-fence-lizard.html
https://animaldiversity.org/accounts/Sceloporus_undulatus/
https://www.tn.gov/twra/wildlife/reptiles/lizards/eastern-fence-lizard.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_fence_lizard
Tarix : 22 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
