Sərfəli və təmiz enerji enerji resurslarından ətraf mühitə mümkün qədər az zərər vurmaqla, eyni zamanda əhali və iqtisadiyyat üçün əlçatan şəkildə istifadəni ifadə edir. Bu istiqamət enerji təminatının genişləndirilməsi ilə yanaşı, bərpa olunan mənbələrin inkişafını, enerjidən qənaətlə istifadəni və müasir texnologiyaların tətbiqini də əhatə edir. Enerji təminatı müasir cəmiyyətin sosial və iqtisadi fəaliyyətinin əsas dayaqlarından biridir. Elektrik enerjisindən sənaye və kənd təsərrüfatında, nəqliyyatda, təhsil və səhiyyə müəssisələrində, rabitə sistemlərində və məişətdə geniş istifadə olunur. Enerjinin davamlı və etibarlı şəkildə əldə edilməsi iqtisadi fəallığın və əhalinin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsində mühüm rol oynayır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 2030-cu ilədək Dayanıqlı İnkişaf Gündəliyində enerji məsələləri ayrıca istiqamət kimi müəyyənləşdirilmişdir. 7-ci Dayanıqlı İnkişaf Məqsədi hamının münasib qiymətə etibarlı, dayanıqlı və müasir enerji xidmətlərindən istifadə imkanının yaradılmasını qarşıya məqsəd qoyur. Əsas istiqamətlər Sərfəli və təmiz enerji siyasətində bir-biri ilə əlaqəli bir neçə əsas istiqamət fərqləndirilir: • enerji xidmətlərinin əhali üçün əlçatanlığının təmin edilməsi; • elektrik enerjisi təchizatının etibarlılığının yüksəldilməsi; • günəş, külək, su və digər bərpa olunan mənbələrdən istifadənin artırılması; • enerji sərfiyyatının daha səmərəli təşkili; • enerji istehsalı zamanı ətraf mühitə düşən yükün azaldılması; • yeni enerji texnologiyalarının tətbiqinin genişləndirilməsi; • elektrik və enerji infrastrukturunun yenilənməsi; • təmiz enerji sahəsinə investisiyaların təşviq edilməsi. Bu tədbirlərin kompleks şəkildə həyata keçirilməsi enerji təhlükəsizliyinin qorunması ilə ekoloji tələblərin uzlaşdırılmasına imkan yaradır. Bərpa olunan enerji mənbələri Təmiz enerji sisteminin formalaşdırılmasında bərpa olunan mənbələr mühüm yer tutur. Günəş və külək enerjisi ilə yanaşı, hidroenerji, geotermal enerji və biokütlə də bu kateqoriyaya aid edilir. Günəş enerjisi günəşdən gələn şüalanmanın müxtəlif texnologiyalar vasitəsilə elektrik və istilik enerjisinə çevrilməsi nəticəsində əldə edilir. Günəş panellərinin texniki imkanlarının genişlənməsi və onların istehsal xərclərinin aşağı düşməsi bu texnologiyanın tətbiq sahəsini genişləndirmişdir. Külək enerjisi hava axınlarının hərəkətindən yaranan kinetik enerjinin turbinlər vasitəsilə elektrik enerjisinə çevrilməsinə əsaslanır. Külək elektrik stansiyalarının səmərəliliyi ərazinin külək xüsusiyyətlərindən və seçilən texnologiyadan asılıdır. Su elektrik enerjisi suyun hərəkəti və hündürlük fərqindən yaranan enerjidən istifadə etməklə elektrik istehsalını təmin edir. Çaylar və su anbarları hidroenergetika üçün əsas təbii resurslar hesab olunur. Geotermal enerji Yer qabığının dərinliklərində mövcud olan istilik ehtiyatlarından istifadə edilməsinə əsaslanır. Bu enerji növündən istifadə imkanları əsasən ərazinin geoloji quruluşu ilə müəyyən edilir. Biokütlə enerjisi bitki və heyvan mənşəli üzvi materiallardan, kənd təsərrüfatı qalıqlarından və bəzi üzvi tullantılardan enerji alınmasını nəzərdə tutur. Enerji səmərəliliyi Enerji keçidinin əsas məsələlərindən biri mövcud resurslardan daha səmərəli istifadə etməkdir. Enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi eyni nəticəni daha az enerji sərfiyyatı hesabına əldə etməyə imkan verir. Binalarda istilik itkilərinin azaldılması, enerjiyə qənaət edən cihazlardan istifadə, sənaye avadanlıqlarının modernləşdirilməsi və nəqliyyat vasitələrinin yanacaq sərfiyyatının aşağı salınması bu sahədə tətbiq edilən tədbirlər sırasındadır. DİM 7 çərçivəsində enerji səmərəliliyinin qlobal miqyasda yaxşılaşdırılması tempinin sürətləndirilməsi 2030-cu il üçün müəyyən edilmiş əsas hədəflərdən biridir. İqtisadi əhəmiyyəti Enerjinin qiyməti və onun əldə olunması üçün çəkilən xərclər iqtisadi fəaliyyətin müxtəlif sahələrinə təsir göstərir. Enerji sərfiyyatının azaldılması müəssisələrin istehsal xərclərinin aşağı düşməsinə və resurslardan daha səmərəli istifadə edilməsinə şərait yarada bilər. Bərpa olunan enerji layihələrinin həyata keçirilməsi yeni investisiya imkanlarının yaranmasına səbəb olmaqla yanaşı, tikinti, mühəndislik, texniki xidmət, nəqliyyat və digər sahələrdə məşğulluğun artmasına təsir göstərə bilər. Təmiz texnologiyaların tətbiqi uzunmüddətli perspektivdə iqtisadi inkişafın enerji resurslarının istifadəsi və emissiyalarla əlaqəsinin zəiflədilməsinə imkan verə bilər. Ekoloji əhəmiyyəti Fosil yanacaqların — kömür, neft və təbii qazın — enerji istehsalında geniş istifadəsi atmosferə müxtəlif çirkləndiricilərin və istixana qazlarının buraxılması ilə nəticələnir. Buna görə enerji istehsalında daha az emissiyalı mənbələrə keçid ekoloji siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri hesab olunur. Bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı və enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi atmosferə atılan emissiyaların azaldılmasına, hava keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına və təbii ehtiyatlardan daha qənaətlə istifadə edilməsinə kömək edə bilər. Sosial əhəmiyyəti Enerji xidmətlərinə çıxışın məhdud olması insanların gündəlik həyatına və müxtəlif sosial xidmətlərdən istifadəsinə təsir göstərə bilər. Elektrik enerjisinin olmadığı və ya qeyri-sabit olduğu ərazilərdə təhsil, səhiyyə, rabitə və iqtisadi fəaliyyət imkanları da məhdudlaşır. Xüsusilə kənd və ucqar yaşayış məntəqələrində enerji infrastrukturunun yaxşılaşdırılması sosial və iqtisadi imkanların genişlənməsinə şərait yarada bilər. BMT-nin məlumatlarına əsasən, 2024-cü ildə dünyada təxminən 655 milyon insanın elektrik enerjisinə çıxışı olmayıb. Təmiz bişirmə texnologiyalarına və yanacaqlarına çıxışın genişləndirilməsi də DİM 7 çərçivəsində qarşıya qoyulan məsələlərdən biridir. Təmiz enerji texnologiyaları Texnoloji yeniliklər enerji sektorunda istehsal və istehlak proseslərinin dəyişməsinə səbəb olur. Günəş panelləri, külək turbinləri, enerji saxlama qurğuları, ağıllı elektrik şəbəkələri və elektriklə işləyən nəqliyyat vasitələri bu sahədə geniş tətbiq olunan texnologiyalar sırasındadır. Enerji saxlama sistemləri günəş və külək enerjisinin istehsalının hava şəraitindən asılı olması ilə əlaqədar yaranan dəyişkənliyin idarə edilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır. Akkumulyatorlar və digər saxlama texnologiyaları istehsal olunan enerjinin sonrakı vaxtda istifadəsinə imkan verir. Ağıllı şəbəkələr isə elektrik enerjisinin istehsalından istehlakçıya çatdırılmasına qədər olan proseslərin daha çevik idarə edilməsinə və enerji itkilərinin azaldılmasına kömək edir. Enerji keçidi və infrastruktur Təmiz enerji mənbələrinə keçid enerji istehsalının dəyişdirilməsi ilə yekunlaşmır. Bu proses həmçinin elektrik ötürücü və paylayıcı şəbəkələrin yenilənməsini, enerji saxlama imkanlarının artırılmasını və rəqəmsal idarəetmə vasitələrinin tətbiqini tələb edir. Bərpa olunan enerji potensialının yüksək olduğu ərazilərdə istehsal olunan elektrik enerjisinin ümumi şəbəkəyə inteqrasiyası üçün əlavə infrastrukturun yaradılması lazım gəlir. Bu istiqamətdə dövlət siyasəti ilə yanaşı, investisiyalar, elmi araşdırmalar və beynəlxalq əməkdaşlıq da əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq məqsədlər DİM 7 çərçivəsində enerji sahəsi üzrə 2030-cu il üçün bir neçə əsas istiqamət müəyyən edilmişdir. Bunlara əhalinin müasir enerji xidmətlərinə çıxışının təmin edilməsi, bərpa olunan enerjinin dünya enerji balansındakı payının artırılması və enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi daxildir. Bundan başqa, təmiz enerji texnologiyalarının inkişafı üçün beynəlxalq elmi və texniki əməkdaşlığın genişləndirilməsi, xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə enerji infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi də məqsədlər sırasında yer alır. Qlobal vəziyyət Bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı son illərdə dünya energetikasında nəzərəçarpan dəyişikliklərdən birinə çevrilmişdir. BMT-nin məlumatlarına görə, bərpa olunan enerjinin ümumi son enerji istehlakındakı payı 2015-ci ildə 15,6 faiz olduğu halda, 2023-cü ildə 18 faizə çatmışdır. Bununla belə, enerji keçidinin müxtəlif ölkə və regionlarda eyni sürətlə getmədiyi müşahidə olunur. İnfrastruktur, maliyyələşmə, texnologiyalara çıxış və enerji tələbatının artması kimi amillər 2030-cu il hədəflərinin həyata keçirilməsinə təsir edən əsas məsələlərdəndir. 2015–2024-cü illər ərzində elektrik enerjisinə çıxışı olan dünya əhalisinin payı 87 faizdən təxminən 92 faizə yüksəlmişdir. Buna baxmayaraq, xüsusilə ucqar və gəlirlərin aşağı olduğu ərazilərdə enerji xidmətlərinə çıxış problemi qalmaqdadır. Azərbaycanda təmiz enerji Azərbaycanın enerji siyasətində bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi istiqamətinə də diqqət yetirilir. Ölkənin müxtəlif ərazilərində günəş və külək enerjisindən istifadə imkanları mövcuddur. Su ehtiyatları da hidroenergetikanın inkişafı üçün müəyyən potensial yaradır. Bərpa olunan enerji layihələrinin artırılması enerji istehsalının mənbələr üzrə şaxələndirilməsinə və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə xidmət edə bilər. Eyni zamanda belə layihələr uzunmüddətli dövrdə enerji sektorunun ekoloji göstəricilərinin yaxşılaşdırılmasına imkan yaradır. Azərbaycan üçün günəş və külək enerjisinin inkişafı, enerji səmərəliliyinin artırılması və enerji şəbəkəsinin müasirləşdirilməsi əsas istiqamətlərdən hesab olunur. Bu məsələlər ölkənin milli enerji siyasəti ilə yanaşı, dayanıqlı inkişaf üzrə beynəlxalq öhdəliklərlə də əlaqəlidir. Qarşıda duran vəzifələr Təmiz enerjiyə keçidin sürətləndirilməsi üçün enerji sistemində bir sıra dəyişikliklərin həyata keçirilməsi tələb olunur. Şəbəkələrin yenilənməsi, bərpa olunan enerji layihələrinə maliyyə vəsaitlərinin yönəldilməsi, enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi və yeni texnologiyaların tətbiqi bu tədbirlər arasındadır. Enerji keçidinin sosial nəticələri də nəzərə alınmalıdır. Müasir texnologiyaların tətbiqi ilə yanaşı, müxtəlif sosial qrupların enerji xidmətlərindən istifadəsinin təmin edilməsi və enerji xərclərinin əhali üçün əlçatan səviyyədə saxlanılması mühüm məsələlərdən biridir. Əhəmiyyəti Sərfəli və təmiz enerji iqtisadi inkişaf, sosial rifah və ətraf mühitin qorunması arasında qarşılıqlı əlaqənin möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş istiqamətlərdən biridir. Enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi, bərpa olunan enerjinin genişləndirilməsi və enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi gələcək enerji sistemlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Enerji keçidi yalnız energetika sahəsində dəyişikliklərlə məhdudlaşmır. Onun nəticələri sənaye, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, tikinti, şəhərsalma və digər iqtisadi fəaliyyət sahələrində də özünü göstərə bilər. Ədəbiyyat 1. United Nations. Goal 7: Affordable and Clean Energy. Sustainable Development Goals. 2. United Nations Department of Economic and Social Affairs. Sustainable Development Goal 7: Affordable, Reliable, Sustainable and Modern Energy for All. 3. United Nations Statistics Division. SDG Indicators: Goal 7 — Affordable and Clean Energy. 4. United Nations. Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. New York, 2015. 5. United Nations. Global Sustainable Development Report. New York. 6. International Energy Agency. World Energy Outlook. Paris: IEA. 7. International Renewable Energy Agency. World Energy Transitions Outlook. Abu Dhabi: IRENA. 8. World Bank. Tracking SDG 7: The Energy Progress Report. Washington, DC. 9. United Nations Development Programme. Affordable and Clean Energy: Sustainable Development Goal 7. 10. International Renewable Energy Agency. Renewable Capacity Statistics. Abu Dhabi: IRENA. 11. United Nations Economic and Social Affairs. Energy and Sustainable Development. 12. United Nations. The Sustainable Development Goals Report. New York. İstinadlar 1. United Nations. Goal 7: Affordable and Clean Energy. Sustainable Development Goals. New York: United Nations. 2. United Nations Department of Economic and Social Affairs. Goal 7: Affordable and Clean Energy — Targets and Indicators. New York: United Nations. 3. World Bank, International Energy Agency, International Renewable Energy Agency, United Nations Statistics Division, World Health Organization. Tracking SDG 7: The Energy Progress Report 2025. Washington, D.C.: World Bank, 2025. 4. International Energy Agency. World Energy Outlook 2025. Paris: IEA, 2025. 5. International Energy Agency. World Energy Outlook 2025: Executive Summary. Paris: IEA, 2025. 6. International Renewable Energy Agency. Renewable Capacity Statistics 2026. Abu Dhabi: IRENA, 2026. 7. International Renewable Energy Agency. Renewable Capacity Statistics 2025. Abu Dhabi: IRENA, 2025. 8. United Nations. The Sustainable Development Goals Report 2025. New York: United Nations, 2025. 9. United Nations in Azerbaijan. Sustainable Development Goal 7: Affordable and Clean Energy. BMT-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyi. 10. United Nations Statistics Division. SDG Country Profile: Azerbaijan — Goal 7. New York: United Nations. Xarici keçidlər • BMT — Dayanıqlı İnkişaf Məqsədi 7: Sərfəli və təmiz enerji • BMT — DİM 7 məqsəd və göstəriciləri • BMT DESA — Goal 7 • BMT-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyi — DİM 7
https://az.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rf%C9%99li_v%C9%99_t%C9%99miz_enerji
https://az.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rf%C9%99li_v%C9%99_t%C9%99miz_enerji
https://az.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rf%C9%99li_v%C9%99_t%C9%99miz_enerji
https://az.wikipedia.org/wiki/S%C9%99rf%C9%99li_v%C9%99_t%C9%99miz_enerji
Tarix : 30 avqust 2026
