Sangay vulkanı (həmçinin Makas, Sanagay və ya Sangai kimi də tanınır) - Ekvadorun mərkəzində yerləşən fəaliyyətdə olan stratovolkan. Əsasən strombolian fəaliyyəti nümayiş etdirir. Geoloji cəhətdən Sangay, Şimali Vulkan Zonasının cənub sərhədini qeyd edir və iki böyük qabıq parçasının üzərində yerləşməsi onun yüksək fəaliyyət səviyyəsini izah edir. Tarix Bölgədəki yerli xalqın folklorunda Sangay, sıx cəngəlliklə əhatə olunmuş bir dəniz fənəri ilə müqayisə edilir. Cəngəlliyin sıxlığı insanların yolunu itirməsinə səbəb olsa da, vulkanın tüstü və kül püskürmələrini görmək səyyahlara yol göstərirdi. Alimlər bu kimi folklor nümunələrini Sangay'da tez-tez və uzun müddətli püskürmə fəaliyyətinin sübutu kimi şərh edirlər. 2024-cü ilin yanvarında arxeoloqlar vulkanın şərq tərəfində Upano Vadisi sahələri kimi tanınan arxeoloji sahələrin kəşfini elan etdilər. Təxmin edilir ki, bu şəhər yaşayış məntəqələri qrupu təxminən e.ə. 500-cü ildən e.ə. 300-600-cü illərə qədər məskunlaşmışdır. Ümumilikdə şəhərlərin əhalisi 15,000 ilə 100,000 nəfər arasında ola bilərdi. Onlar əkin sahələri ilə əhatə olunmuşdu və arxeoloq Stephen Rostain, Sangaya yaxınlığı səbəbilə bu sahələrin xüsusilə məhsuldar ola biləcəyini ehtimal edir. Coğrafiya Sangay, Ekvadorun mərkəzində, And dağlarının şərq kənarında, Kito şəhərindən təxminən 160 km cənubda və Riobamba şəhərindən 20 km şərqdə yerləşir. Sangay Milli Parkı daxilindədir. Yaxınlıqdakı iki vulkan, Tungurahua və El Altar da milli park ərazisində yerləşir. Bu üç vulkan dəniz səviyyəsindən 5,000 metr (16,000 fut) hündürlüyə qədər ucalır, ən hündürü isə El Altardır. Sangayın əsas çayları Llushin, Palora və Upanodur və hər birinin orta və yuxarı yamaclarında çoxsaylı kiçik qolları var. İntensiv yağışlardan sonra tez-tez daşqınlar baş verir və sıx meşələrə baxmayaraq eroziya problem yaradır. Çaylar şərqə doğru axaraq Amazon hövzəsinə tökülür. Relyef əsasən vulkanik və buzlaq mənşəli xüsusiyyətlərlə zəngindir. Əvvəlki buzlaşmadan qalan asılı vadilər çoxsaylı şəlalələr və göllərlə zəngindir. İqlim Sangay, Ekvatora yaxın olmasına baxmayaraq, kifayət qədər yüksəkliyə malik olduğu üçün yuxarı yamaclarında qar örtüyü mövcuddur. Vulkanın buzlaq olub-olmadığı mübahisəlidir, lakin buz və qar sahələri mövcuddur. Cənubi Amerikanın bu hissəsində qar xətti təxminən dəniz səviyyəsindən 4,800 metr (15,700 fut) yüksəklikdə yerləşir. Geologiya And dağ silsiləsinin şərq kənarında yerləşən Sangay, Nazca Plitəsinin Cənubi Amerika Plitəsi altına Peru-Çili xəndəyində subdüksiya olunması ilə əlaqədar vulkanik proseslər nəticəsində yaranmışdır. O, Şimali Vulkan zonasının ən cənub vulkanıdır ki, bu zonanın şimal sərhədi Kolumbiyadakı Nevado del Ruizdir.
https://volcano.oregonstate.edu/sangay
https://whc.unesco.org/en/list/260/
https://storymaps.arcgis.com/stories/7e60dbdb34074b1abdef73c03e155624
https://www.volcanodiscovery.com/sangay.html
http://volcanolive.com/sangay.html
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0377027399000219
https://en.wikipedia.org/wiki/Sangay
Tarix : 18 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
