Rukan — Telemark əyalətində yerləşən Tinn bələdiyyəsinin şəhəridir. Həmçinin bələdiyyənin inzibati mərkəzidir. Şəhər Vestfyordalen vadisində, Mös suyu və Tinnşo gölləri arasında yerləşir. Tinn bələdiyyə şurası 1996-cı ildə Rukana şəhər statusu verib. Şəhər Miland kəndindən təxminən 10 km qərbdə, Hjartdal bələdiyyəsində yerləşən Tuddal kəndindən isə təxminən 20 km şimal-qərbdə yerləşir. Şəhərin sahəsi 2,58 km², əhalisi 2025-ci ildə 3.012 nəfər, əhalinin sıxlığı isə 1 km²-ə 1.167 nəfərdir. Şəhər 1910-cu və 1920-ci illərdə Norsk Hydro şirkətinin həyata keçirdiyi sənaye layihələri nəticəsində, demək olar ki, "sıfırdan" salınıb. Adını şəhərin qərbində yerləşən Rukan şəlaləsindən götürüb. Rukan özünün çiçəklənmə dövründə Telemarkın mühüm sənaye mərkəzi olub. 5 iyul 2015-ci ildə Rukan–Notodden sənaye irsi obyekti adı ilə Ümumdünya irsi elan edilib. Şəhər ən çox İkinci Dünya müharibəsi zamanı yerli Vemork su elektrik stansiyasında həyata keçirilən ağır su təxribatı əməliyyatları ilə tanınır. Rukan sentyabrdan mart ayınadək birbaşa günəş işığı almır, çünki şəhərin cənubunda yerləşən hündür Qausatoppen dağı alçaq günəşin qarşısını kəsir. 2013-cü ildə 5 milyon Norveç kronuna başa gələn "Günəş güzgüsü" adlı incəsənət layihəsi çərçivəsində şəhərin üzərindəki şimal dağ yamacında bir neçə böyük güzgü quraşdırılıb. Bu güzgülər qaranlıq aylarda günəş işığını şəhərə əks etdirir. Güzgülər hər gün şəhər meydanının kiçik bir hissəsini işıqlandırır. Tarixi Norsk Hydro və Rukanın qurucularından biri Sam Eydenin heykəli 1906-cı ildə sonradan Rukan şəhərinə çevriləcək ərazidə Saaheim adlanan cəmi bir neçə ferma var idi. Həmin il Norsk Hydro yeni hazırlanmış Birkeland–Eyde prosesindən istifadə etməklə ərazidə kalsium nitrat gübrəsinin istehsalını planlaşdırmağa başladı. Rukanın seçilməsinin səbəbi Rukan şəlaləsinin 104 metr hündürlüyündəki ən uzun tək şəlaləsinin böyük miqdarda tələb olunan elektrik enerjisinin istehsalını asanlaşdırması idi. Vemork su elektrik stansiyası 1907–1911-ci illərdə tikildi və həmin dövrdə dünyanın ən böyük su elektrik stansiyası idi. 1915-ci ildə Saheim su elektrik stansiyasında da oxşar stansiya tamamlandı. Elektrik stansiyalarının ümumi tikinti xərci 200 milyon Norveç kronundan çox idi ki, bu da həmin dövrdə iki illik dövlət büdcəsinə bərabər idi. Zavodlarla yanaşı, işçilər üçün çoxsaylı evlər, həmçinin dəmir yolu stansiyası və bələdiyyə binası tikilməli oldu. Şəhərin adı rəsmi olaraq Rukan olaraq dəyişdirildi və 1920-ci ildə əhalisi 8.350 nəfərə çatdı. 1934-cü ildə Norsk Hydro Vemork stansiyasının yanında hidrogen zavodu tikdi. Suyun elektroliz yolu ilə hidrogen istehsalı zamanı yaranan əlavə məhsullardan biri ağır su idi. Sonralar Nobel mükafatı laureatı olan Odd Hassel, Norsk Hydro şirkətinə Avropada müntəzəm ağır su istehsalının yeganə mənbəyinə sahib olduqlarını bildirdi. Həmin dövrdə ağır suyun atom bombası üçün zəruri komponent olduğu düşünülürdü. Norveç, Almaniyanın işğalına məruz qaldıqda, bu istehsalın məhv edilməsi müttəfiqlər üçün mühüm prioritetə çevrildi. Zavodlara Norveç müqavimət hərəkatı tərəfindən iki dəfə təxribat edildi və müttəfiq qüvvələr tərəfindən bombalandı. 1960-cı ildən sonra Norsk Hydro şirkətinin Rukandakı ammonium nitrat istehsalının böyük hissəsi Porsgrunndakı Heröya zavodlarına köçürüldü. İdarəetmə Norveçdə bələdiyyələr yerli idarəetmənin əsas vahidləridir. Bu o deməkdir ki, şəhər və qəsəbələr sadəcə şəhər əraziləri üçün istifadə olunan adlandırmalardır və mövcud Norveç qanunvericiliyinə əsasən onların ayrıca idarəetmə səlahiyyətləri yoxdur. Rukan şəhəri Tinn bələdiyyəsinin ərazisində yerləşdiyinə görə Tinn bələdiyyəsinin bələdiyyə şurası tərəfindən idarə olunur. Turizm Rukanın XIX əsrdən başlayan uzun turizm tarixi var və həmin dövrdə turizmin əsas diqqət mərkəzində Rukan şəlaləsi dayanırdı. Sonralar yerli müqavimət döyüşçüsü və dağ bələdçisi Klaus Helberq Rukanı "Norveçdə turizmin beşiyi" adlandırıb. 1811-ci ildə kral geoloqu Yens Esmark Rukan şəlaləsini "kəşf etdi" və Danimarka-Norveç kralı Kral VI Frederikə həvəslə bildirdi ki, o, "təkcə Avropada deyil, bütün dünyada məlum olan ən hündür şəlaləni" tapıb. Bu, tamamilə yanlış idi. Görünür, onun köməkçisi şəlalənin ümumi hündürlüyünü səhv ölçərək 271 metr hesablamışdı. Əslində, şəlalənin ümumi hündürlüyü 238 metr, ən uzun tək şəlaləsinin hündürlüyü isə 104 metrdir. Norveçin ən hündür və dünyanın altıncı ən hündür şəlaləsi olan Skorqanın ümumi hündürlüyü 875 metrdir. Buna baxmayaraq, vadi Avropanın yuxarı təbəqələri arasında məşhur turizm məkanına çevrildi. XIX əsrdə iki mehmanxana norveçli və xarici qonaqlara xidmət göstərirdi. Bu qonaqlardan biri 1861-ci ildə Norveçə səyahəti zamanı Rukanda qalan fransız yazıçısı Jül Vern idi. O, həmin dövrdə Telemarkda cərəyan edən macəra romanı Lotereya biletini yazdı. Romanda Rukan şəlaləsini "Avropanın ən möhtəşəm şəlalələrindən biri" kimi təsvir edir. Şəlalədən əlavə, Rukanda xizək sürmək üçün əlverişli ərazi var idi. Şəhər həmçinin Hardanqervidda yaylasına və Qausatoppen dağına yürüşlər üçün əlverişli başlanğıc nöqtəsi idi. 1968-ci ildə Rukan şəlaləsinin yaxınlığındakı Krokan Norveç Dağ Turizmi Assosiasiyasının (DNT) ilk dağ daxması oldu. Şəlalənin hidroenerji istehsalı üçün istifadəyə verilməsindən sonra daxma satıldı. Bu gün daxma yenidən fəaliyyət göstərir və Rukandan Vinje bələdiyyəsinə gedən əsas yolun kənarında yerləşən UNESCO Ümumdünya irsi obyektinin bir hissəsidir. Bu gün Rukanda turizm əsasən yürüş imkanlarına, yerli Gaustablikk xizək kurortuna və Vemorkdakı Norveç Sənaye İşçiləri Muzeyinə yönəlib. Şəlalələrin çoxluğu və günəş işığının olmaması buzun davamlı qalmasına şərait yaratdığı üçün Rukan Şimali Avropada buz dırmanması üçün əlverişli ərazilərdən biri hesab olunur. Rukan kilsəsi Rukan kilsəsi Rukan kilsəsi təbii daşdan tikilib və giriş hissəsinin cənub-qərb tərəfində qülləsi var. Kilsə 21 dekabr 1915-ci ildə təqdis edilib. Kilsənin layihəsini Karl və Yorgen Berner adlı memarlar hazırlayıb və bina xaçşəkilli plana malikdir. Qurbangah təsviri 1917-ci ilin aprelində yerinə qoyulub və Bernhard Folkestad tərəfindən çəkilib. Bünövrə divarındakı yeddi tağlı pəncərədə Torvald Moseidin vitraj əsərləri var. 1965-ci ilin fevralında Telemark qəhrəmanları filminin çəkilişləri zamanı qalereyada yanğın baş verdi və kilsədəki bütün yanar materiallar məhv oldu; yalnız divarlar salamat qaldı. Yenidənqurma işlərinin layihəsini memar Asbyörn Şteyn hazırladı. Qüllə güclü istilik nəticəsində ciddi zədələndiyindən böyük ölçüdə yenidən tikilməli oldu. Divarların əksəriyyəti yenidən istifadə edildi və kilsənin xarici görünüşü əsasən əvvəlki kimi saxlanıldı, lakin interyer tamamilə dəyişdirildi. Kilsə 1968-ci ildə hazır oldu və 28 apreldə yenidən təqdis edildi. Qalereya Rukan şəhər mərkəzi, hündür və dik yamacların arasında dar bir zolaqda yerləşir Rukanın qərbdə yerləşən Mös suyu ilə şərqdə yerləşən Tinn gölü arasındakı mövqeyini göstərən xəritə Norsk Hydro inzibati binası Rukan qışda daim kölgədə qalır. Şəkil Qausta xizək mərkəzindən çəkilib. Tinn kitabxanası və bələdiyyə binası Həmçinin bax Norveç şəhərləri Esheym Honninqsvöq Holmestrand Kolverayd Kragerö Lanqesun Larvik Leknes Leyrvik Okrehamn Ondalsnes Vinstra Yerpelan İstinadlar Xarici keçidlər Rukan Norveç axtarış-xilasetmə itləri birliyi Rukanda buz dırmanması Tinnin açıqcası Tinnin poçt markaları Rukanda dırmanma, dağ velosipedi və xizək sürmə Arxivləşdirilib 24 iyul 2011 at the Wayback Machine
https://az.wikipedia.org/wiki/Rukan
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Rukan¶ms=59_52_52_N_8_34_59_E_scale:100000_type:city
https://maps.google.com/maps?ll=59.88111,8.58306&q=59.88111,8.58306&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az
https://yandex.ru/maps/?ll=8.58306,59.88111&pt=8.58306,59.88111&spn=0.1,0.1&l=sat,skl
https://www.openstreetmap.org/?mlat=59.88111&mlon=8.58306&zoom=12
https://stadnamn.kartverket.no/fakta/367147
https://snl.no/Rjukan
Tarix : 30 sentyabr 2026
