Rəngli tısbağa (Chrysemys picta) - Şimali Amerikanın ən geniş yayılmış yerli tısbağa növü. Cənubi Kanadadan şimali Meksikaya qədər və Atlantik okeanından Sakit okeana qədər olan nisbətən yavaş axan şirin sularda yaşayır. Bu növ uzun müddətli su basması və su səthində bitki örtüyü olan böyük sulu əraziləri üstün tutur. Taksonomiya və təkamül Rəngli tısbağa (C. picta) Chrysemys cinsinin yeganə növüdür. Chrysemys-in ana fəsiləsi Emydidae-dir: göl tısbağaları. Emydidae iki alt fəsiləyə bölünür; Chrysemys Deirochelyinae (Qərb yarımkürəsi) qolunun bir hissəsidir. Rəngli tısbağanın dörd yarımnövü var: şərqi (C. p. picta), mərkəzi (C. p. marginata), cənubi (C. p. dorsalis) və qərbi (C. p. bellii). Rəngli tısbağanın cins adı qədim yunan dilindəki "qızıl" (chryso) və "şirin su tısbağası" (emys) sözlərindən götürülüb; növ adı isə latın dilindəki "rəngli" (pictus) sözündən yaranıb. Yarımnöv adları: marginata latın dilində "sərhəd" mənasını verir və üst qabığın kənarındakı qırmızı işarələrə istinad edir; dorsalis latın dilində "arxa" deməkdir və qabıqdakı xüsusi zolağa aiddir; bellii isə Çarlz Darvinin əməkdaşı ingilis zooloq Tomas Bell-in şərəfinə verilib. Rəngli tısbağanın Şərq sahilindəki alternativ adı "skilpot"dur, holland dilində tısbağa (schildpad) deməkdir. Fosillər Rəngli tısbağanın təkamül tarixi (növün əcdadı və yaxın qohumlarının necə ayrıldığı) tam aydın olmasa da, fosil qeydlərində çox rast gəlinir. Ən qədim nümunələr Nebraska-da tapılıb və təxminən 15 milyon il əvvələ aiddir. 15 milyon il əvvəldən 5 milyon il əvvələ qədər olan fosillər Nebraska-Kansas ərazisi ilə məhdudlaşır, lakin daha yeni fosillər tədricən daha geniş yayılıb. 300,000 ildən daha yeni fosillər ABŞ-nin demək olar ki, bütün ərazilərində və Cənubi Kanadada tapılıb. DNA Rəngli tısbağanın kariotipi (nüvə DNA-sı, mitoxondrial DNA deyil) 50 xromosomdan ibarətdir, bu say alt fəsilənin digər növləri və ümumilikdə Emydidae tısbağaları üçün ən çox rast gəlinən saydır. Daha az yaxın qohum tısbağalar 26 ilə 66 xromosoma malikdir. Rəngli tısbağanın kariotipinin populyasiyalar arasında dəyişiklikləri ilə bağlı sistematik tədqiqatlar azdır. (Lakin, 1967-ci ildə Nyu İngiltərədəki adalarda yaşayan populyasiyaların zülal quruluşu ilə bağlı tədqiqatlar göstərdi ki, onlar materik tısbağalarından fərqlənir.) Yarımnövlərin xromosom DNA-sının müqayisəsi Starkeyin təklif etdiyi taksonomiyanı aydınlaşdırmaq üçün müzakirə edilsə də, 2009-cu ilə qədər heç bir nəticə yayımlanmayıb. Rəngli tısbağanın genetik kodunun tam ardıcıllığı 2010-cu ildə "qaralama yığılmış" vəziyyətdə idi. Bu tısbağa genetik kodu ilk dəfə ardıcıllıqla təhlil edilən iki sürünəndən biri idi. Təsvir Yetkin rəngli tısbağalar 13–25 sm (5–10 düym) uzunluğa çata bilər, erkəklər dişilərdən kiçik olur. Qabıq oval, hamar və böyük pulcuqların üst-üstə düşdüyü yerlərdə kiçik qırışlarla örtülüdür. Üst qabıq (karapaks) zeytun rəngindən qaraya qədər dəyişir. Tünd rəngli nümunələr su kütləsinin dibinin tünd olduğu yerlərdə daha çox rast gəlinir. Alt qabıq (plastron) sarı, bəzən qırmızı və bəzən mərkəzdə tünd işarələrlə örtülü olur. Qabıq kimi, tısbağanın dərisi də zeytun rəngindən qaraya qədər dəyişir, lakin boynunda, ayaqlarında və quyruğunda qırmızı və sarı zolaqlar var. Digər göl tısbağaları kimi, rəngli tısbağanın da ayaqları üzməyə kömək etmək üçün pərdəlidir.
http://naturemappingfoundation.org/natmap/facts/painted_turtle_k6.html
https://animalia.bio/painted-turtle
https://www.britannica.com/animal/painted-turtle
https://www.biokids.umich.edu/critters/Chrysemys_picta/
https://ontarionature.org/programs/community-science/reptile-amphibian-atlas/midland-painted-turtle/
https://herpsofnc.org/painted-turtle/
https://en.wikipedia.org/wiki/Painted_turtle
Tarix : 22 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
