Qu quşunun nəğməsi (q.yun. κύκνειον ᾆσμα — kýkneion ásma; lat. carmen cygni) — ölüm və ya təqaüdə çıxma ərəfəsində göstərilən son jest, səy və ya çıxış üçün işlədilən metaforik ifadədir. İfadə qədim bir inanca əsaslanır — guya qu quşuları həyatlarının çoxunda səssiz (yaxud çox da musiqili olmayaraq) qaldıqdan sonra ölümlərindən əvvəl gözəl bir mahnı oxuyurlar. Əsası uzun müddət mübahisə mövzusu olan bu inanc e.ə. III əsrə qədər qədim Yunanıstanda atalar sözünə çevrilmişdi və sonrakı Qərb poeziyası və incəsənətində dəfələrlə təkrarlanmışdır. Əslində qu quşları həyatları boyu müxtəlif səslər öyrənirlər; onların səsləri daha çox cütləşmə ritualları zamanı fərqlənir və ölümlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Yunan mifologiyasında Yunan mifologiyasında qu quşu Apollona həsr olunmuş quş idi, ona görə də harmoniya və gözəllik rəmzi sayılırdı, məhdud oxuma qabiliyyəti isə mahnı quşlarının səviyyəsinə ucaldılırdı. Ezopun "Qu quşu və qaz" təmsilində qu quşunun nəğməsi əfsanəsi işlənir — səhvən qaz əvəzinə tutulan qu quşu öz mahnısı ilə tanınaraq canını qurtarır. Bundan sonrakı istinad e.ə. 458-ci ildə yazılmış Esxilin "Aqamemnon" əsərində rast gəlinir. Bu pyesdə Klitemnestra ölmüş Kassandranı "son mərsiyəsini oxumuş" qu quşuna bənzədir. Platonun "Fedon" əsərində Sokrat surəti bildirir ki, qu quşları erkən yaşlarında da oxusalar da, ölümlərindən əvvəlki qədər gözəl oxumurlar. O əlavə edir ki, xalq arasında qu quşlarının mahnısının kədərli olduğuna dair inanc mövcuddur, lakin Sokrat onların "digər dünyadakı nemətləri əvvəlcədən bilərək" sevincdən oxuduqlarını düşünməyi üstün tutur. Aristotel "Heyvanlar tarixi" əsərində qeyd edir ki, qu quşları "musiqilidir və əsasən ölümün yaxınlaşdığı zaman oxuyurlar". E.ə. III əsrə qədər bu inanc artıq atalar sözünə çevrilmişdi. Ovidi "Pikus və Kanensin hekayəti"ndə bu əfsanəni xatırladır: ölməkdə olan qu quşunun mərsiyə oxuduğu kimi, Kanens də zəif səslə kədərini ağlayaraq danışır. Qu quşunun nəğməsinin, sevgilisi Faetonun (Helios və Klimenanın hərisli və inadkar oğlu) ölümünə görə yas tutan Liqurialı Kiknosun fəryadı ilə əlaqəli ola biləcəyi də ehtimal olunur. Kiknos adı yunanca "qu quşu" mənasını verən sözün latınlaşdırılmış formasıdır. Higinus "Fabulae" əsərində irəli sürür ki, tanrılar tərəfindən qu quşuna çevrilən kədərli Kiknos, ölmüş Faetonun ögey bacıları olan və Faetonun ölümü zamanı özləri də çevrilmə keçirmiş kəhrəba göz yaşlı Heliadların (qovaq ağaclarına çevrilmiş) mərsiyəsinə qoşulur. Elmi əsaslandırma Ən tanınmış Avropa qu quşu növü olan lal qu (Cygnus olor) əslində tam lal olmasa da, nə musiqililiyi, nə də ölüm zamanı səs çıxarması ilə tanınır. Bu, qədim dövrlərdən bəri bəzi tənqidçilərin qu quşunun nəğməsi inancını şübhə altına almasına səbəb olmuşdur — bunlardan ən erkəni Böyük Pliniy olmuşdur: b.e. 77-ci ildə "Təbiət tarixi" əsərində (kitab 10, fəsil xxxii) o bildirir ki, müşahidələr göstərir ki, ölməkdə olan qu quşunun oxuduğu hekayəsi yalandır. Bununla belə, Şərqi Aralıq dənizinin bəzi hissələrinə qışda gələn fışqıran qu (Cygnus cygnus) "fışqırma" səsi çıxarır və ölüm anında ağciyərləri sönərkən uzun səs seriyası buraxdığı qeyd edilmişdir — hər ikisi onun döş sümüyündəki əlavə traxeya ilgəyinin nəticəsidir. Bunu təbiətşünas Peter Pallas əfsanənin əsası kimi irəli sürmüşdür. Həm lal, həm də fışqıran qu quşları qədim yunan və misir incəsənətində təsvir olunmuşdur. Fışqıran qunun ən yaxın qohumları olan trubaçı qu və tundra qusu da eyni musiqili traxeya ilgəyinə malikdir. Zooloq D.G. Elliot 1898-ci ildə bildirmişdir ki, vurub yaraladığı bir tundra qu quşu uçarkən uzun bir enişə keçmiş və bu zaman "kədərli və musiqili", "bəzən oktavanın notlarının yumşaq axını kimi səslənən" bir sıra səslər buraxmışdır. Qərb mədəniyyətində Qu quşlarının ölümdən əvvəl son mahnı oxuduğu təsəvvürü erkən müasir dövrə qədər Qərb mədəniyyətinə təsir etməyə davam etmişdir. Məsələn, Cefri Çoserin "Parlement of Foules" əsərində "ölümü qarşısında oxuyan qısqanc qu quşu"ndan bəhs edilir. Leonardo da Vinçi də öz dəftərlərində bu əfsanəni xatırlamışdır: "Qu quşu ləkəsiz ağdır və ölərkən şirin oxuyur, bu mahnı onun həyatını sona çatdırır." Leonardo da Vinci also mentioned the legend in his notebooks: "The swan is white without spot, and it sings sweetly as it dies, that song ending its life." Şekspirin "Venesiya taciri" əsərində Porsiya belə deyir: "O seçim edərkən musiqi çalınsın; əgər uduzsa, qu quşu kimi son tapsın, musiqi içində sönərək." Eynilə, "Otello"da ölməkdə olan Emiliya haykırır: "Mən qu quşunu canlandıracağam, musiqi içində öləcəyəm."" Orlando Gibbonsın məşhur madriqalı "The Silver Swan" ("Gümüş qu quşu") əfsanəni belə ifadə edir: Gümüş qu quşu ki, sağ ikən səsi yox idi, Ölüm yaxınlaşanda, susan boğazını açdı. Sinəsini qamışlı sahilə söykəyərək, Belə oxudu ilk və son dəfə, bir daha oxumadı: "Əlvida, bütün sevinclər! Ey ölüm, gözlərimi yum!" "İndi qazlar qulardan, axmaqlar müdriklərdən çoxdur." Əfsanədən ilham alan digər şairlər arasında "The Dying Swan" ("Ölməkdə olan qu quşu") şeirində "vəhşi qu quşunun ölüm ilahisi"ni poetik şəkildə əks etdirən Alfred Tennison; eyniadlı şeirin müəllifi Tomas Sterc Mur; və "Qu quşları ölmədən əvvəl oxuyur — bəzi şəxslərin oxumazdan əvvəl ölməsi pis olmazdı" deyə zarafat edən Samuel Teylor Kolric var idi. Metaforik istifadə "Qu quşunun nəğməsi" ifadəsi həmçinin metaforik məna qazanmışdır — bu, xüsusilə ölümündən qısa müddət əvvəl yaradılmış olduqda, yaradıcı sənətkarın son əsərinə, daha geniş mənada isə istənilən son çıxış və ya nailiyyətə istinad edir. Məsələn, "Schwanengesang" ("Qu quşunun nəğməsi") — Frans Şubertin həyatının sonunda yazılmış, ölümündən sonra nəşr edilmiş mahnılar toplusunun adıdır. Bu ad adətən Haynrix Şütsün ölümündən bir il əvvəl, 1671-ci ildə yazılmış 13-cü opusuna da verilir. Termin müasir musiqiçilərin əsərlərinə də bənzər şəkildə tətbiq edilir — məsələn, Devid Bouinin "Blackstar" albomu, Conni Keşin "Hurt" ifası, J Dillanın "Donuts"u, Queen qrupunun "Innuendo"su və Nirvananın "Where Did You Sleep Last Night?" ifası. İdmançının təqaüdə çıxmazdan qısa müddət əvvəl göstərdiyi diqqətəlayiq nailiyyət də — məsələn, beysbolçu Derek Ceterin Yankee Stadiumundakı son oyununda vurduğu qələbə zərbəsi — onun "qu quşu nəğməsi" adlandırıla bilər. Film sənayesindən bir nümunə isə "The Last Movie Star" filmidir — Rolling Stone jurnalı bu filmi Bert Reynoldsun "qu quşu nəğməsi" adlandırmışdır. Film Reynoldsun son film layihələrindən biri olmuş, o, filmin çıxışından bir neçə ay sonra vəfat etmişdir. Qalereya Qu quşu təsviri olan Attik kasa, e.ə. 600-cü il, Staatliche Antikensammlungen Orlando Gibbonsun "The Silver Swan" madriqalının əl yazması, 1612 "Təhdid edilmiş qu quşu", Yan Asselein, təqr. 1650, Rijksmuzey, Amsterdam Həmçinin bax Qu quşu Apollon Yunan mifologiyası İstinadlar ↑ Aesop. The Complete Fables. Penguin Classics. 1998. səh. 127. ISBN 0-14-044649-4. ↑ Aeschylus. "Agamemnon". Perseus Digital Library. Lines 1444–5. 9 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2021. ↑ Plato. "Phaedo". Perseus Digital Library. 84e–85b. 9 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2021. ↑ Aristotle. Historia Animalium. Thompson, D'Arcy W. tərəfindən tərcümə olunub. Oxford: Clarendon Press. 1910. 615b. ↑ Brazil, Mark. The Whooper Swan. T & A D Poyser. 2003. 64–65. ISBN 978-0-7136-6570-3. 23 iyun 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyun 2015. ↑ Ovid. "Metamorphoses XIV". Perseus Digital Library. Lines 428–430. 9 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2021. ↑ Hyginus. Fabulae // Marshall, Peter K (redaktor). Mythographus. 31 dekabr 2002. doi:10.1515/9783110975512. ISBN 9783110975512. 22 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2021. ↑ Arnott, W. Geoffrey. Birds in the Ancient World from A to Z. Routledge. 2007. 182–184. ISBN 978-0-203-94662-6. 22 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 noyabr 2021. ↑ Peterson, R. T.; Mountfort, G.; Hollum, P. A. D. A Field Guide to the Birds of Britain and Europe. Houghton Mifflin Field Guides. 2001. səh. 49. ISBN 0-618-16675-0. ↑ Johnsgard, Paul A. "The Swans of Nebraska". Prairie Fire. USA. yanvar 2013. 2 aprel 2015 tarixində arxivləşdirilib. ↑ Skeat, Walter W. Chaucer: the Minor Poems. Clarendon Press. 1896. səh. 86. ↑ da Vinci, Leonardo. Richter, J. P. (redaktor). The Notebooks of Leonardo da Vinci, Complete. Library of Alexandria. 2020. ISBN 9781465514141. 22 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 noyabr 2021. ↑ The Merchant of Venice, Act 3 Scene 2 Arxivləşdirilib 7 avqust 2017 at the Wayback Machine. Hosted at Open Source Shakespeare. ↑ Othello, Act 5 Scene 2 Arxivləşdirilib 7 avqust 2017 at the Wayback Machine. Hosted at Open Source Shakespeare. ↑ Tennyson, Alfred. The Dying Swan // The Early Poems of Alfred Lord Tennyson. 9 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2021 – Project Gutenberg vasitəsilə. ↑ Coleridge, Samuel Taylor. The Poems of S. T. Coleridge. London: William Pickering. 1848. səh. 350. 22 sentyabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2021. ↑ Denham, Jess. "David Bowie dead: Swansong 'Lazarus' takes on poignant new meaning in lyrics and music video". Independent. 11 yanvar 2016. 26 may 2022 tarixində arxivləşdirilib. ↑ Blumczynski, Piotr. Experiencing Translationality: Material and Metaphorical Journeys. Taylor & Francis. 2023. ↑ Senich, Eric. "Remembering Freddie Mercury's hauntingly epic swan song: Queen's Innuendo". i95. 26 yanvar 2019. 8 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2021. ↑ Hoch, Bryan. "Jeter's swan song one for the ages". MLB.com. 3 yanvar 2015. 8 sentyabr 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 8 sentyabr 2021. ↑ Travers, Peter. "'The Last Movie Star' Review: Burt Reynolds Shines in His Swan Song". Rolling Stone (ingilis). 30 mart 2018. 12 mart 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 mart 2022. ↑ "Burt Reynolds Dies at 82". Us Weekly (ingilis). 6 sentyabr 2018. 12 mart 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 mart 2022.
https://az.wikipedia.org/wiki/Qu_qu%C5%9Funun_n%C9%99%C4%9Fm%C9%99si
https://archive.org/details/completefables00aeso/page/126/mode/2up
http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0004:card%3D1431
https://web.archive.org/web/20210909205311/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0004:card%3D1431
http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0170:text%3DPhaedo:section%3D84e
https://web.archive.org/web/20210909205313/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0170:text%3DPhaedo:section%3D84e
https://archive.org/details/historiaanimaliu00aris_0/page/n421/mode/2up
Tarix : 18 avqust 2026
