Psixro mağarasının daxili. Psixro mağarası (qədim yunan: Σπήλαιο Ψυχρού) — Krit adasının şərqindəki Lasiti yaylasında, Lasiti bölgəsində yerləşən qədim Mino müqəddəs mağarasıdır. Psixro Dikte mağarası (qədim yunan: Δικταῖον Ἄντρον; Diktaion Antron) ilə əlaqələndirilir və Zevsin doğulduğu güman edilən məkanlardan biri hesab olunur. Digər əfsanələrdə isə Zevsin doğulduğu yer kimi İda dağında yerləşən İda mağarası (Ἰδαῖον Ἄντρον) göstərilir. Hesiodun Teoqoniya əsərinə (477–484) görə, Reya Zevsi Liktdə dünyaya gətirmiş və onu Aiqayon dağındakı bir mağarada gizlətmişdir. XIX əsrin sonlarından etibarən müasir Psixro kəndinin üstündə yerləşən mağara Dikte mağarası ilə eyniləşdirilir, baxmayaraq ki, başqa namizədlər də mövcuddur; xüsusilə də Petsofas dağında, Palaikastronun üstündə yerləşən mağara. Coğrafiya Mağara Lasiti prefekturasında yerləşir. Mino dövründə Maliya şəhəri ona ən yaxın metropol mərkəzi idi. Psixro mağarasının girişi. Mif Dikte mağarası Yunan mifologiyasında Amalteyanın körpə Zevsi keçi südü ilə bəslədiyi yer kimi məşhurdur. Arxeoloji tapıntılar bu məkanın uzun müddət ibadət yeri kimi istifadə olunduğunu təsdiq edir. Reya tərəfindən körpə Zevsi burada gizli şəkildə böyütmək və onu atası Krondan (Krónos) qorumaq tapşırılan baxıcı bəzi mənbələrdə nimfa Adrasteya adlandırılır. Bu mağara Zevsin doğulduğu və ya gizlədildiyi hesab edilən bir neçə mağaradan biridir. Mağaranın yerləşdiyi dağlar Kritdə Dikte adı ilə tanınır. Arxeologiya Mağara ilk dəfə 1886-cı ildə Kandiyadakı Silloqosun prezidenti Cozef Xatzidakis və F. Halbherr tərəfindən qazılmışdır. 1896-cı ildə ser Artur Evans ərazidə tədqiqat aparmışdır. 1898-ci ildə Pyer Demarqn qısa müddətli tədqiqatlar aparmış, bunun ardınca isə 1900-cü ildə Afinadakı Britaniya Məktəbindən Devid Corc Hoqart daha geniş qazıntılar həyata keçirmişdir. Hoqartın 1900-cü ildə nəşr olunmuş hesabatlarında ibtidai arxeoloji metodların törətdiyi dağıntılar təsvir olunur: yuxarı mağaranın tavanından düşmüş nəhəng qaya parçaları götürülməzdən əvvəl partladılmış, zəngin qara torpaq isə əvvəllər talan edilmişdi. Yuxarı mağaradakı suvaqlı qurbangah 1900-cü ildə aşkar edilmiş, onun ətrafı kül, saxsı qablar və «digər tullantılar» təbəqələri ilə əhatə olunmuşdu. Bunların arasında bürünc, terrakota, dəmir və sümükdən hazırlanmış nəzirlər, otuzadək maye təqdimetmə masasının fraqmentləri və qida təqdimələri üçün istifadə olunan saysız-hesabsız konusvari keramika fincanları var idi. Kül təbəqəsində aşkar edilmiş sümüklər öküzlərin, qoyunların, keçilərin, maralların və bir qabanın qurban verildiyini göstərir. Psixro mağarası. Yuxarı mağaranın toxunulmamış ən aşağı təbəqələri Son Mino dövrünün Kamares keramikasından ən erkən Miken dövrünə keçidi əks etdirirdi; tapıntılar e.ə. IX əsrin həndəsi üslubunu təmsil edir, lakin bundan sonrakı dövrlərə aid nümunələr çox azdır. Daha yeni qazıntılar mağaranın Erkən Mino dövründən istifadə olunduğunu üzə çıxarmış, nəzirlər isə Orta Mino dövründə (MM IIIA) mağaranın ən çox ziyarət edilən ziyarətgah olduğunu göstərmişdir. Aşağı qrot dik enişlə su hovuzuna doğru uzanır və burada qayaya oyulmuş pilləkənin izləri görünür; hovuzun içindən isə stalaktitlər yüksəlir. Hoqart yazırdı: «Yuxarı qrotu qazanlar tərəfindən xeyli torpaq aşağı atılmışdı və bu torpaq çoxlu kiçik bürünc əşyalarla dolu idi». Ən aşağı stalaktitlərin şaquli yarıqlarında Hoqartın qrupu «oyuncaq ikitilli baltalar, bıçaq tiyələri, iynələr və nəziri gətirənlər tərəfindən nişlərdə olduğu kimi yerləşdirilmiş digər bürünc əşyalar» tapmışdı. Yeraltı hovuzun kənarındakı palçıq da oxşar əşyalarla, həm kişi, həm də qadın tipli heykəlciklərlə və oyma qiymətli daşlarla zəngin idi. 1961-ci ildə incəsənət tarixçisi və arxeoloq Con Bordman bu və digər qazıntılar zamanı aşkar edilmiş tapıntıları nəşr etmişdir. Gil insan fiqurları adətən dağ zirvəsi ziyarətgahlarında aşkar edilsə də, Psixro və İda dağındakı ziyarətgah insan fiqurlarının aşkar edildiyi yeganə müqəddəs mağaralardır. Psixro həmçinin bürüncdən hazırlanmış ayaq formasında nəziri ilə seçilən yeganə müqəddəs mağaradır; bu, müqəddəs mağarada aşkar edilmiş yeganə nəziri bədən hissəsidir. Psixroda daha geniş yayılmış müqəddəs mağara tapıntıları arasında daş və keramika çıraqlar da vardır. Psixrodan karnelian, steatit, ametist, yəşəm və hematit də daxil olmaqla qeyri-adi sayda yarımqiymətli daş tapılmışdır. Psixrodan əldə edilmiş artefaktlar hazırda Heraklion Muzeyində, Oksforddakı Aşmolean Muzeyində, Luvr muzeyində və Britaniya Muzeyində nümayiş etdirilir. İda mağarası İda mağarası (qədim yunan: Ιδαίο άντρο) — Krit adasında İda dağının yamaclarında (35.2082°N 24.8290°E) yerləşən mağaralar sistemidir. Dərin mağaranın bir girişi var və burada stalaqmitlər və stalaktitlər mövcuddur. Qədim dövrdə bura ibadət yeri olmuşdur, çünki titan Reyanın körpə Zevsi onu digər övladları kimi udmaq istəyən atası Krondan qorumaq üçün burada gizlətdiyinə inanılırdı. Bu mağara Zevsin doğulduğu və ya gizlədildiyi hesab edilən bir neçə mağaradan biridir. Bu əfsanənin bir variantına görə, mifik döyüşçülər dəstəsi olan Kuretlər mağaranın qarşısında gurultulu və vəhşi döyüş rəqsləri edirdilər ki, səs-küy Kronun körpə Zevsin ağlama səsini eşitməsinə mane olsun. Qazıntılar zamanı ərazidə çoxlu sayda nəziri kult əşyaları aşkar edilmişdir. Həmçinin bax Vari Mağarası Zevs Qədim Yunanıstan Krit Yunan mifologiyası İstinadlar Ədəbiyyat Jones, Donald W. (1999). Peak Sanctuaries and Sacred Caves in Minoan Crete. ISBN 91-7081-153-9. Rutkowski, B.; Nowicki, Krzysztof (1996). The Psychro Cave and Other Sacred Grottoes in Crete. Warsaw: Polish Academy of Science. Watrous, L. Vance (1996). The Cave Sanctuary of Zeus at Psychro: A Study of Extra-Urban Sanctuaries in Minoan and Early Iron Age Crete. Liège/Austin: Université de Liège / University of Texas at Austin.
https://az.wikipedia.org/wiki/Psixro_ma%C4%9Faras%C4%B1
http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=1628
https://www.easyreserve.com/travel-ideas/2019/greece/tourist-attractions/psychro-cave
https://www.academia.edu/111188307/Psychro_Cave
https://www.hh.gr/en/destinations/dictaean-cave/
Tarix : 24 iyul 2026
