Old Tjikko[qeyd 1] , İsveçin Dalarna vilayətində yerləşən, təxminən 9.568 il yaşında olan küknardır (Picea abies). Old Tjikko ilkin olaraq "dünyanın ən qədim ağacı" kimi məşhurlaşmışdır. Bununla belə, Old Tjikko minilliklər boyu yeni gövdələr, budaqlar və köklər bərpa etmiş bir klonal ağacdır. Old Tjikko yaşayan ən qədim Picea abies kimi tanınır və məlum klonal ağaclar arasında yaş baxımından dördüncü yerdədir. Ağacın yaşı, dendroxronologiyanın klonal ağaclar üçün işləmədiyi üçün, ağacın altından toplanmış genetik cəhətdən uyğunlaşdırılmış bitki materialının karbon analizi ilə müəyyən edilmişdir. Gövdənin özünün yalnız bir neçə əsrlik olduğu təxmin edilir, lakin bitki, "layerinq" adlanan proses (bir budaq torpağa toxunduqda yeni kök buraxması) və ya vegetativ klonlaşdırma (gövdə ölərkən kök sistemi hələ də canlı olduqda yeni gövdə bura bilməsi) sayəsində çox daha uzun müddət sağ qalmışdır. Kəşfi və xüsusiyyətləri Old Tjikkonun kök sisteminin 9.568 il yaşında olduğu təxmin edilir, bu da onu dünyanın məlum ən qədim küknarı edir. O, 5 metr (16 fut) hündürlükdədir və İsveçin Dalarna vilayətindəki Fulufjället dağında yerləşir. Minilliklər boyu, ağacın yaşadığı mühitin sərt ekstremallıqları səbəbindən ağac köhnəlmiş kol formasında (həmçinin krummholz forması kimi tanınır) görünmüşdür. XX əsrin istiləşməsi zamanı ağac normal ağac formasına keçmişdir. Ağacı kəşf edən ər-arvad, Umeo Universitetində fiziki coğrafiya professoru Leyf Kullman və Orta İsveç Universitetindən biologiya və ekologiya üzrə doktorluq dərəcəsinə malik ağac alimi Lisa Öberq, bu böyümə sıçrayışını qlobal istiləşməyə bağlamış və ağaca öz mərhum itlərinin adı ilə "Old Tjikko" adını vermişlər. Ağac bu qədər uzun müddət vegetativ klonlaşdırma sayəsində sağ qalmışdır. Görünən ağac nisbətən cavandır, lakin o, minilliklərə gedib çıxan daha qədim bir kök sisteminin bir hissəsidir. Ağacın gövdəsi bir neçə dəfə ölüb yenidən böyüyə bilər, lakin ağacın kök sistemi bütöv qalır və öz növbəsində başqa bir gövdə cücərdir. Gövdə yalnız təxminən altı yüz il yaşaya bilər, bir gövdə öldükdə isə nəticədə onun yerində başqa biri yenidən böyüyür. Həmçinin, hər qış ağır qar ağacın alçaq budaqlarını torpaq səviyyəsinə qədər əyə bilər, orada onlar kök salır və növbəti il yenidən böyümək üçün sağ qalır — bu, layerinq adlanan bir prosesdir. Layerinq, bir ağacın budağı torpağa toxunduqda baş verir və təmas nöqtəsindən yeni köklər cücərir. Sahil sekvoyası və qərb qırmızı sedri kimi digər ağacların da layerinq yolu ilə çoxaldığı məlumdur. Ağacın yaşı, 2008-ci ilə qədər 375, 5.660, 9.000 və 9.550 il yaşında olduğu müəyyən edilmiş kök sisteminin karbon-14 analizi ilə təyin edilmişdir. Karbon analizi ağacın toxumdan cücərdiyi dəqiq ili müəyyənləşdirmək üçün kifayət qədər dəqiq deyil; bununla belə, təxmin edilən yaşa görə ağacın təxminən e.ə. 7550-ci ildə cücərdiyi güman edilir. Müqayisə üçün, yazının icadı (və beləliklə, yazılı tarixin başlanğıcı) təxminən e.ə. 4000-ci ilə qədər baş verməmişdir. Tədqiqatçılar eyni ərazidə, hamısı səkkiz minillikdən çox yaşda olan təxminən iyirmi küknar ağacından ibarət bir dəstə tapmışlar. Old Tjikkonun təxmin edilən yaşı bu ərazi üçün mümkün maksimuma yaxındır, çünki son buzlaşma dövrünün geri çəkilən Fenno-Skandiya buz örtüyü Fulufjället dağını ancaq təxminən on min il əvvəl azad etmişdir. Təbiəti qoruma orqanları ağacı mümkün vandallardan və ya trofey ovçularından qorumaq üçün onun ətrafına hasar çəkməyi nəzərdən keçirmişlər. 1 iyul 2024-cü ildə bildirildi ki, Stokholm əsaslı incəsənət studiyası Goldin+Senneby İsveçin Malmö şəhərindəki yeni bir xəstəxana kampusunda iqlimə nəzarət edilən bir abidə tikir. Abidə Old Tjikkonun bir klonunu saxlayır və Old Tjikkonun üst budaqlarından kəsilmiş kiçik budaqların digər küknar ağaclarının gövdələrinə calaqlanması yolu ilə yaradılmışdır. Bu proses nəticədə Old Tjikko ilə eyni DNT-yə malik fidanlar yaradacaq. Həmçinin bax Tenere ağacı Qeydlər ↑ Ad isveç dilində eynidir: adın isveç dilində ayrıca versiyası yoxdur. İstinadlar ↑ 1 2 3 ["Swedes find 'world's oldest tree'"]. BBC News. 17 aprel 2008. 6 may 2008 tarixində əldə edilib. ↑ ["The world's oldest tree"]. National Parks of Sweden. 3 dekabr 2022 tarixində arxivləşdirilib. 2 mart 2017 tarixində əldə edilib. ↑ 1 2 Landau, Elizabeth. ["World's oldest tree points to global warming impact"]. CNN. 22 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. 6 may 2008 tarixində əldə edilib. ↑ ["Världens äldsta träd"]. 11 may 2022 tarixində əldə edilib. ↑ Owen, James. ["Oldest Living Tree Found in Sweden"]. National Geographic. 24 dekabr 2008 tarixində arxivləşdirilib. 6 may 2008 tarixində əldə edilib. ↑ ["World's Oldest Tree Discovered?"]. Western Institute for Study of the Environment. 20 aprel 2008. 22 aprel 2009 tarixində arxivləşdirilib. 12 aprel 2009 tarixində əldə edilib. ↑ 1 2 ["World's oldest living tree discovered in Sweden"]. Umeå University. 20 aprel 2008 tarixində arxivləşdirilib. 6 may 2008 tarixində əldə edilib. ↑ Kirkebøen, Stein Erik (24 aprel 2010). ["Verdens eldste tre"] (norveç.). Aftenposten. səh. 14. 27 aprel 2010 tarixində arxivləşdirilib. 30 aprel 2010 tarixində əldə edilib. ↑ Stroeven, Arjen P; Hättestrand, Clas; Kleman, Johan; Heyman, Jakob; Fabel, Derek; Fredin, Ola; Goodfellow, Bradley W; Harbor, Jonathan M; Jansen, John D; Olsen, Lars; Caffee, Marc W; Fink, David; Lundqvist, Jan; Rosqvist, Gunhild C; Strömberg, Bo; Jansson, Krister N (2016). "Deglaciation of Fennoscandia". Quaternary Science Reviews. 147: 91–121. doi:10.1016/j.quascirev.2015.09.016. ↑ Highfield, Roger (17 aprel 2008). ["World's oldest tree discovered in Sweden"]. Telegraph. London. 6 may 2008 tarixində əldə edilib. ↑ Charles, Starr (1 iyul 2024). ["Goldin+Senneby designs climate-controlled chamber for "oldest spruce in the world""]. Dezeen. 1 avqust 2024 tarixində əldə edilib. ↑ ["Konst på sjukhusområdet i Malmö"] (isveç.). skane.se. 4 avqust 2024 tarixində arxivləşdirilib. 1 avqust 2024 tarixində əldə edilib.
https://az.wikipedia.org/wiki/Old_Tjikko
https://doi.org/10.1016%2Fj.quascirev.2015.09.016
https://az.wikipedia.org/wiki/Old_Tjikko
https://az.wikipedia.org/wiki/Old_Tjikko
Tarix : 13 avqust 2026
