Lyuksele (sv) (Cənubi Sami dilində Liksjoe, Ume Sami dilində Likssjuo) — İsveçin Vesterbotten qraflığında, Laplandiya əyalətində yerləşən şəhər və Lyuksele bələdiyyəsinin inzibati mərkəzidir. 2010-cu ildə şəhərin əhalisi 8.513 nəfər olmuşdur. Tarix XVII əsrə qədər Laplandiyanın cənubunda daimi yaşayış məntəqələri yox idi. Ərazi Sami xalqı tərəfindən otlaq kimi istifadə olunurdu, lakin burada daimi əhali yaşamırdı. İsveç hökuməti bölgədə mövqeyini gücləndirməyə çalışdıqca daimi görüş yerlərinə ehtiyac yarandı. Bu məqsədlə Sami xalqının, tacirlərin və köçkünlərin görüşə bildiyi kilsələr və bazar meydanları yaradıldı. Həmin yerlərdə vergilər də toplanırdı. Bu məqsədlə Ume çayının sahilində, indiki şəhər mərkəzindən yuxarıda yerləşən yarımadadan istifadə edildi. Hazırda Qamplatsen adlanan Öhn yarımadası əvvəllər bölgədəki Sami xalqının əsas qış məskənlərindən biri olmuşdur. 1607-ci ildə İsveç kralı IX Karl tərəfindən Öhn Laplandiyanın cənubunda kilsə və bazar yeri elan edildi. Buna görə də Lyuksele 2007-ci ildə özünün 400 illiyini qeyd etmişdir. Yaşayış məntəqəsi kilsənin ətrafında böyüdükcə nisbətən kiçik olan yarımadanın daha da genişlənmək üçün əlverişli olmadığı məlum oldu. 1785-ci ildə kilsə icmasının yığıncağı yeni kilsənin tikilməsinə qərar verdi və bazar yeri çayın bir qədər aşağısında yerləşən Heden adlı əraziyə köçürüldü. 1926-cı ildə Lyukseleyə bələdiyyə şəhəri statusu verildi. Bu, Hellenes ilə Storuman arasındakı dəmir yolu xəttinin tamamlanmasından iki il sonra baş vermişdi. Storumana qədər qalan hissə 1930-cu ildə tamamlandı. 1946-cı ildə Lyukseleyə şəhər hüquqları verildi və şəhər Laplandiyanın ilk şəhərinə çevrildi. Şəhər tez-tez “Laplandiyanın Stokholmu” adlandırılır və özünü “Laplandiyadakı şəhər” kimi təqdim edir. Bu ifadələr onun Laplandiyanın ilk şəhəri olmasını və erkən dövrlərdən mühüm görüş yeri kimi fəaliyyət göstərməsini vurğulayır. Dəmir yolunun gəlməsindən sonra Lyuksele kiçik sənaye müəssisələri və xəstəxana, orta məktəb və rayon məhkəməsi kimi mühüm dövlət müəssisələri olan tipik kiçik şəhərə çevrildi. İlk İsveç Sami məktəbi olan Skytteanska skolan hələ 1634-cü ildə burada yaradılmışdı. 1970-ci illərdə əhalinin ən yüksək həddə çatmasından sonra şəhərin əhalisi azalmağa başladı. Son dövrlərdə mədən sənayesinin genişlənməsi nəticəsində bu tendensiya zəifləyib. Bununla belə, şəhər hələ də əhali azalması ilə üzləşir, baxmayaraq ki, bu azalma Norrlandın daxili hissəsindəki oxşar şəhərlərlə müqayisədə bir qədər zəifdir. 2000-ci ildə Lyuksele 8.692 sakinə malik idi. Beş il sonra bu rəqəm 8.597 nəfərə düşmüşdü. İqlim Lyuksele qısa və mülayim yayı, uzun, soyuq və qarlı qışı ilə subarktik iqlimə malikdir (Dfc). Son dərəcə şimal enliyində yerləşməsinə baxmayaraq, Körfəz axını səbəbindən iqlimi eyni enlikdə yerləşən digər ərazilərlə müqayisədə nisbətən mülayimdir. Lyuksele üçün iqlim məlumatları (2002–2020; ekstremal göstəricilər 1945-ci ildən bu günədək) Ay Yanvar Fevral Mart Aprel May İyun İyul Avqust Sentyabr Oktyabr Noyabr Dekabr İl Rekord yüksək °C 9,5 9,9 14,7 20,4 29,0 31,9 33,2 30,9 26,2 21,6 13,0 9,2 33,2 Orta rekord yüksək °C 3,9 5,1 8,9 15,2 23,9 26,8 28,4 26,4 20,5 13,1 7,2 4,9 29,5 Orta yüksək °C -5,7 -4,0 1,2 7,2 14,0 18,8 21,6 19,4 13,7 5,7 -0,4 -3,1 Orta °C -10,7 -9,5 -4,6 1,7 7,6 12,6 15,5 14,6 8,7 1,9 -3,9 -7,6 Orta aşağı °C -15,7 -15,0 -10,4 -3,9 1,1 6,4 9,4 7,7 3,6 -1,9 -7,4 -12,0 Orta rekord aşağı °C -31,5 -30,7 -25,7 -13,3 -5,7 -1,0 1,9 -0,2 -3,8 -13,2 -20,1 -26,7 -34,5 Rekord aşağı °C -43,0 -41,0 -37,2 -25,6 -12,3 -4,2 -1,1 -4,6 -8,9 -25,0 -33,2 -39,1 -43,0 Yağıntı, mm 29,3 21,8 19,4 23,3 39,1 53,3 76,6 71,2 53,6 43,5 32,7 38,9 Mənbə İstinadlar Vikisəyahətdə Lyuksele haqqında səyahət məlumatları var.
https://az.wikipedia.org/wiki/Lyuksele
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Lyuksele¶ms=64_35_47_N_18_40_31_E_scale:100000_type:city
https://maps.google.com/maps?ll=64.59639,18.67528&q=64.59639,18.67528&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az
https://yandex.ru/maps/?ll=18.67528,64.59639&pt=18.67528,64.59639&spn=0.1,0.1&l=sat,skl
https://www.openstreetmap.org/?mlat=64.59639&mlon=18.67528&zoom=12
https://runeberg.org/ortnamn/0020.html
http://www.scb.se/Statistik/MI/MI0810/2010A01/Tatorternami0810tab1_4.xls
Tarix : 6 oktyabr 2026
