Odin və Gunnlöð — Lorenz Frølich, Poeziya balının əldə edilməsi səhnəsi Kvasir (q.skan. [ˈkwɑsez̠]) — Skandinav mifologiyasında Asar və Vanirlər adlı iki allah qrupunun tüpürcəyindən yaranmış bir varlıq. Son dərəcə müdrik olan Kvasir dünyanı gəzərək bilik yaymış və insanlara təlim vermişdir. Bu, Fyalar və Qalar adlı cırtdanların onu öldürüb qanını axıtmasına qədər davam etmişdir. İki cırtdan onun qanını balla qarışdıraraq Poeziya balını yaratmışlar — bu balı içən şəxsə şairlik bacarığı və müdriklik bəxş etmiş, sonda onun yayılması bəşəriyyətə şeirin gətirilməsi ilə nəticələnmişdir. Kvasir, hər ikisi XIII əsrdə Snorri Sturluson tərəfindən yazılmış Kiçik Eddada və Heimskringlada, həmçinin skaldların poeziyasında təsdiqlənir. Kiçik Eddaya görə, Kvasir Lokinin tutulub bağlanmasında həlledici rol oynamışdır. Alimlər Kvasiri qədim xalqlar arasında içki hazırlama üsulları və sülh praktikaları ilə əlaqələndirmişlər. Kiçik Eddada Kiçik Eddada Kvasir Gylfaginning və Skáldskaparmál kitablarında görünür. Kvasirdən Gylfaginningdə yalnız bir dəfə, 50-ci fəsildə, bəhs edilir — burada taxtda oturan "Uca" fiqur Ganqleriyə (qiyafə dəyişmiş Gylfi) Lokinin, allah Balderin qətlinə görə məsuliyyət daşıdıqdan sonra allahlar tərəfindən necə tutulduğunu danışır. Fəsildə "Uca" bildirir ki, Loki allahlardan gizlənərkən tez-tez gündüzləri qızılbalıq surətinə girərək Franangrsfors şəlaləsində üzürmüş. Loki allahların onu orada tutmaq üçün hansı vasitəni yarada biləcəyini düşünmüş və dörd qapılı gözətçi evində oturaraq kətan sapı bir-birinə düyünləyərək, xüsusi tor hazırlamışdır. Loki allahların özündən uzaqda olmadığını və Odinin onu Hliðskjálfdan gördüyünü hiss etmişdir. Loki tonqal qarşısında oturarkən, allahların ona yaxınlaşdığını görəndə toru oda atmış, ayağa sıçrayaraq çaya sürüşmüşdür. Allahlar Lokinin evinə çatmış və içəri ilk girən, "Uca"nın "hamıdan müdrik" adlandırdığı Kvasir olmuşdur. Kvasir tonqalın külündə torun izini görərək onun məqsədini — balıq tutmaq üçün olduğunu — anlamışdır. Beləliklə, Kvasir bunu allahlara bildirmişdir. Allahlar küldə tapılan formanı nümunə kimi istifadə edərək, onunla Lokini çaydan tutub əsir götürmüşlər, sonra isə onu Raqnarökün gəlişinə qədər əzab içində bağlı saxlamışdırlar. Skáldskaparmálda Kvasirdən bir neçə dəfə bəhs edilir. Kitabın 57-ci fəslində Egir, skald allahı Braqidən poeziya sənətinin haradan yarandığını soruşur. Braqi bildirir ki, Asarlar bir zamanlar Vanirlərlə çəkişmiş (bax: Asar-Van müharibəsi), lakin nəhayət sülh bağlamaq üçün bir araya gəlmişdirlər. İki qrup hər tərəfin bir küpə tüpürməsi yolu ilə sülh elan etməyə qərar vermişdir. Onlar ayrıldıqdan sonra, allahlar küpü sülhlərinin rəmzi kimi saxlamış "və onun boşa getməsinə imkan verməmək qərarına gələrək ondan bir insan yaratmışdırlar". Bu insana Kvasir adı verilmiş və o, son dərəcə müdrik olmuşdur — ona verilən istənilən sualın cavabını bilirmiş. Kvasir bütün dünyanı gəzərək bəşəriyyətə təlim vermiş və geniş biliyini yaymışdır. Zaman keçdikcə, Fyalar və Qalar adlı iki cırtdan Kvasiri xüsusi söhbət üçün öz evlərinə dəvət etmişdirlər. Kvasir gələndə, iki cırtdan onu öldürərək qanını üç qaba axıtmışdırlar. Qablardan ikisi Son və Bodn adlı küplər, üçüncüsü isə Ódrerir adlı bir qazan olmuşdur. Fyalar və Qalar qanı balla qarışdıraraq ondan bal şərabı hazırlamışlar. Onu içən hər kəs şair və ya alim olurmuş (Kvasirin qanı Poeziya balına çevrilmişdir). İki cırtdan Asarlara Kvasirin "öz zəkasında boğularaq" öldüyünü izah etmişdirlər, çünki onlar arasında ona sual verə biləcək qədər təhsilli heç kim yox imiş. Sonra Braqi Poeziya balının, allah Odin vasitəsilə, sonda necə bəşəriyyətin əlinə keçdiyini nəql edir. Skáldskaparmálın 2-ci fəslində poeziyaya istinad etmənin poetik yolları sadalanır, o cümlədən "Kvasirin qanı" ifadəsi. Bu münasibətlə, X əsr island skaldı Eynar Skalaqlammın Vellekla əsərindən bir hissə göstərilir, burada "poeziya" mənasında "Kvasirin qanı" termini işlədilir. Bundan əlavə, 3-cü fəsildə bir nəsr rəvayəti Kvasirin qanından Poeziya balının hazırlandığını bildirir. Heimskringlada Kvasir, Heimskringlanın tərkib hissəsi olan Ynglinqa saqanın 4-cü fəslində, allahların mənşəyi haqqında bir cümlədə xatırlanır. Fəsildəki rəvayət izah edir ki, Odin Vanirlərə qarşı müharibəyə başlamış, lakin Vanirlər məğlub edilə bilməmiş, buna görə də iki tərəf sülh sazişi çərçivəsində girov mübadiləsi etmək qərarına gəlmişdirlər. Burada Vanirlərin üzvü olan və "onların arasında ən ağıllısı" kimi təsvir edilən Kvasir girovlar sırasına daxil edilmişdir. Etimologiya Adın etimologiyası dəqiq bilinmir. Kvas-ir sözündəki kvas- kökü, çox güman ki, "sıxmaq, əzmək, tapdalamaq" mənasını verən proto-german kvass- bazasından yaranmışdır. Bu etimologiya ilə bağlı, dilçi Albert Morey Sturtevant qeyd edir ki, "mayelər bir cismin əzilməsi və ya sıxılması nəticəsində yarana bilər (müq. et danimarka dilində kvase — 'şirəsini çıxarmaq üçün bir şeyi əzmək'). Buna görə, kvas-ir sözünün kök hecasının, kvasirin yarandığı maye (tüpürcək) ilə əlaqəli olduğunu, Kvas-ir adının isə bu mayeyə xas keyfiyyətlərə — yəni poetik ilham və müdrikliyə — sahib olan şəxsi bildirdiyini iddia etmək əsaslıdır". Eyni kvas- kökü, slavyan xalqlarının fermentasiya olunmuş içkisi olan kvas sözü ilə də əlaqəli ola bilər. Ümumi slavyan sözü protoslavyan *kvasъ ("maya", "fermentasiya olunmuş içki") sözündən, o isə nəticədə hind-avropa *kwh₂et- bazasından yaranmışdır. Bəzi alimlərin (Aleksandr Afanasyev, Rixard Haynzel, Yoseppi Yulius Mikkola, Jorj Dümezil və başqalarının) nəzərdən keçirdiyi bu etimoloji əlaqə, kvasirin fermentasiya olunmuş içkilərin şəxsləndirilməsi kimi qəbul edilməsi ilə əsaslandırılır. Rudolf Simek qeyd edir ki, kvasir sözü ehtimal olunur ki, əvvəlcə giləmeyvələrdən sıxılıb sonra fermentasiya olunmuş şirəyə istinad etmişdir. Bəzi qədim mədəniyyətlərdə giləmeyvələr birgə çeynənərək bir qaba tüpürülərmiş — bu, Kvasirin mifik yaranışı ilə tam paralellik təşkil edir. Kvasirin qanından hazırlanmış Şeir balını təsvir edən XVIII əsr island əlyazması. Simek bildirir ki, Snorrinin təsviri, yuxarıda qeyd edilən X əsrə aid "Kvasirin qanı" (qədim nors. Kvasis dreyra) skaldik kenninqi ilə də təsdiqlənir. O, həmçinin qədim skandinav rəvayətindəki Poeziya balının Odin tərəfindən (qartal surətində) oğurlanması hekayəsi ilə sanskrit rəvayətindəki Soma içkisinin allah İndra (və ya bir qartal) tərəfindən oğurlanması hekayəsi arasında güclü paralellərin mövcud olduğunu, bu paralellərin isə müştərək bir hind-avropa əsasına işarə etdiyini vurğulayır. Bundan əlavə, iki allah qrupu arasında bir küpə tüpürcək qarışdırılması mifin qədim əsaslara malik olduğuna işarə edir: tüpürcəyin qarışdırılması və qrupun məst edici içkini müştərək içməsi adətləri, müxtəlif qədim xalqlar arasında ənənəvi sülh və qrup birləşdirmə adətlərində dərin köklərə malikdir. Mədəniyyətdə Norveç axtarış sistemi Kvasir adını bu allahdan götürmüşdür. Həmçinin baxın Odin Loki Poeziya balı Asar-Van müharibəsi Kiçik Edda Skandinav mifologiyası İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Kvasir
https://www.britannica.com/topic/Kvasir
https://web.archive.org/web/20260225150759/https://www.britannica.com/topic/Kvasir
https://norse-mythology.org/kvasir/
https://web.archive.org/web/20251112175958/https://norse-mythology.org/kvasir/
https://storage.googleapis.com/rua-sup/files/books/38/ca246666-71c6-49ab-a153-5d9958edd1be.pdf
Tarix : 23 iyul 2026
