Kurşlar Kurşlar** (lat. *Curones*, alm. *Kuren*, lit. *kuršiai*, latış. *kurši*) — Baltik dənizinin şərq sahillərində yaşamış qədim Balt tayfası. Kurşların əsas məskunlaşma ərazisi müasir Latviyanın qərb hissəsi və Litvanın şimal-qərb əraziləri olmuşdur. Orta əsrlərdə onlar Baltik dənizinin şərq hissəsində mühüm hərbi və dənizçilik ənənələri ilə tanınmışlar. Kurşların yaşadığı tarixi ərazi Kuroniya adlandırılırdı. Kurş dili Balt dilləri qrupuna daxil olmuş və sonrakı dövrlərdə artıq ayrıca danışıq dili kimi mövcudluğunu itirmişdir. Tarixi Kurşlar haqqında ən qədim yazılı məlumatlar erkən orta əsrlərə aiddir. Onların adı Skandinaviya salnamələrində və digər orta əsr mənbələrində çəkilir. Arxeoloji məlumatlar Kurşların Baltik dənizinin şərq sahillərində uzun müddət məskunlaşdığını göstərir. VIII–XI əsrlərdə Kurşlar Baltik dənizində fəal dənizçiliklə məşğul olmuş və Skandinaviya əraziləri ilə əlaqələr saxlamışlar. Skandinav mənbələrində onların bəzən dəniz yürüşləri həyata keçirdikləri qeyd edilir. Bu səbəbdən Kurşlar orta əsr mənbələrində Baltik dənizinin dənizçi xalqlarından biri kimi təqdim olunur. XI əsrdə Danimarka və İsveçlə əlaqələri və qarşıdurmaları artmışdır. Kurşların Skandinaviya sahillərinə yürüşlər təşkil etdikləri barədə salnamələr mövcuddur. Eyni zamanda Skandinaviya vikinqlərinin də Kurşların yaşadığı ərazilərə yürüşlər etdiyi məlumdur. Kurşların ərazisi Kurşların əsas məskunlaşma ərazisi Baltik dənizinin şərq sahilində yerləşirdi. Bu ərazi müasir Litvanın qərb hissəsindən başlayaraq Latviyanın qərbinə qədər uzanırdı. Kurş torpaqları bir sıra kiçik siyasi və inzibati vahidlərə bölünmüşdü. Orta əsr mənbələrində onların müxtəlif ərazi birlikləri haqqında məlumat verilir. Kurşların vahid mərkəzləşdirilmiş dövləti formalaşdırdığına dair etibarlı sübut yoxdur. Kurşların mühüm yaşayış məntəqələri və müdafiə istehkamları əsasən sahilyanı və çay vadilərində yerləşirdi. Arxeoloji qazıntılar bu ərazilərdə yaşayış məntəqələrinin, qalaların və qəbiristanlıqların mövcudluğunu göstərmişdir. Dənizçilik və hərbi fəaliyyət Kurşların tarixində dənizçilik mühüm yer tuturdu. Baltik dənizinin sahilində yerləşmələri onlara dəniz ticarəti və hərbi yürüşlər üçün əlverişli imkanlar yaradırdı. VIII–XI əsrlərdə Kurş döyüşçüləri Baltik dənizində həyata keçirilən hərbi yürüşlərdə iştirak etmişlər. Onların gəmilərindən həm ticarət, həm də hərbi məqsədlərlə istifadə olunurdu. Skandinav mənbələrində Kurşlarla vikinqlər arasında bir sıra qarşıdurmaların baş verdiyi qeyd edilir. Bu əlaqələr yalnız müharibələrlə məhdudlaşmırdı; ticarət və mədəni mübadilə də mövcud idi. Xristianlaşma XII əsrin sonlarından etibarən Baltikyanı ərazilərdə xristianlığın yayılması Kurşların siyasi və dini həyatına təsir göstərməyə başladı. XIII əsrdə Şimal səlib yürüşləri çərçivəsində alman cəngavərləri və xristian missionerləri Kurşların yaşadığı ərazilərə daxil oldular. Kurşların xristianlaşdırılması hərbi yürüşlərlə müşayiət olunurdu. 1230-cu illərdən başlayaraq Livoniya ordeni və digər xristian siyasi qüvvələri Kuroniya üzərində nəzarəti genişləndirməyə başladılar. 1260-cı ildə Kurşlar Livoniya ordeninə qarşı Durbe döyüşündə iştirak etdilər. Ordenin ağır məğlubiyyətindən sonra Kurş torpaqlarında üsyanlar genişləndi. XIII əsrin sonlarında Kurş müqaviməti tədricən zəiflədi və onların yaşadığı ərazilərin böyük hissəsi Livoniya ordeni və Tevton ordeninin siyasi hakimiyyəti altına keçdi. Kurşların sonrakı taleyi XIII əsrin sonu və XIV əsrdə Kurşların böyük hissəsi xristianlaşdırıldı və bölgədəki digər Balt icmaları ilə siyasi və mədəni baxımdan inteqrasiya olundu. Kurşların bir hissəsi müasir Litvanın qərb ərazilərində və Latviyanın qərbində məskunlaşmağa davam etmişdir. Zaman keçdikcə onların dili və fərqli etnik kimliyi zəifləmiş, Kurşlar əsasən litva və latışdilli əhali ilə assimilyasiya olmuşdur. Kurş dilinin sonrakı əsrlərdə tədricən istifadədən çıxması nəticəsində ayrıca Kurşdilli icma formalaşmamışdır. Buna baxmayaraq, Kurşların tarixi və mədəni irsi müasir Litva və Latviyanın qərb bölgələrinin tarixində mühüm yer tutur. Dil Kurş dili** Balt dillərinin Qərbi Balt qrupuna aid edilmişdir. Dil haqqında məlumatlar əsasən tarixi yer adları, şəxsi adlar və digər dil qalıqları vasitəsilə əldə edilmişdir. Kurş dilinin yazılı ədəbiyyatı və geniş yazılı mənbə korpusu formalaşmamışdır. Dil orta əsrlərin sonlarına doğru tədricən yox olmuş və onun daşıyıcıları ətrafdakı litva və latışdilli icmalarla assimilyasiya olmuşlar. Kurş dilindən qalan bəzi toponimlər və digər dil xüsusiyyətləri müasir Litva və Latviyanın qərb hissələrində müşahidə edilir. Mədəniyyət və arxeologiya Kurşların mədəniyyəti əsasən arxeoloji materiallar əsasında öyrənilir. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində kurqanlar, qəbiristanlıqlar, silahlar, zinət əşyaları, keramika və müxtəlif məişət əşyaları aşkar edilmişdir. Kurş qəbirlərində silahların və digər hərbi əşyaların aşkar edilməsi onların cəmiyyətində döyüşçü təbəqəsinin mühüm rol oynadığını göstərir. Baltik dənizi və Skandinaviya ilə əlaqələr nəticəsində Kurş mədəniyyətində Skandinaviya mənşəli bəzi əşyalar və təsirlər də müşahidə olunur. İrsi Kurşlar Baltikyanı regionun orta əsr tarixində mühüm rol oynamış Balt tayfalarından biri olmuşdur. Onların dənizçilik fəaliyyəti, Skandinaviya ilə əlaqələri və Livoniya ordeninin yürüşlərinə qarşı müqaviməti regionun siyasi tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Kurşların etnik kimliyi orta əsrlərin sonlarında tədricən yox olsa da, onların tarixi irsi Litva və Latviyanın qərb bölgələrində qorunub saxlanılmışdır. Kurşların adı müasir Kuroniya regionunun tarixi və coğrafi adlarında da öz əksini tapır. Həmçinin bax Baltlar Balt dilləri Kuroniya Livoniya ordeni Tevton ordeni Şimal səlib yürüşləri Durbe döyüşü Vikinqlər Latviya Litva İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Kur%C5%9Flar
https://az.wikipedia.org/wiki/Kur%C5%9Flar
https://az.wikipedia.org/wiki/Kur%C5%9Flar
https://az.wikipedia.org/wiki/Kur%C5%9Flar
Tarix : 18 avqust 2026
