Kipunji meymunu (Rungwecebus kipunji) - Həmçinin yayla manqabeyi kimi tanınan, Tanzaniyanın yayla meşələrində yaşayan Köhnə Dünya meymunu növü. Bu növ 2003-cü ilin dekabrında və 2004-cü ilin iyulunda Mühafizə Cəmiyyəti, Corciya Universiteti və Conservation International tərəfindən müstəqil şəkildə kəşf edilmişdir və 1984-cü ildən bəri kəşf edilən ilk yeni Afrika meymun növüdür. Əvvəlcə Lophocebus cinsinə aid edilsə də, genetik və morfoloji məlumatlar göstərdi ki, bu növ Lophocebus cinsindəki digər manqabeylərdən daha çox babuinlərə (Papio cinsi) yaxındır. Alimlər daha sonra onu Rungwecebus adlı yeni bir cinsə aid etdilər, bu ad Rungwe dağının şərəfinə verilmişdir. Kipunji, 1923-cü ildə Allenin bataqlıq meymunundan bəri kəşf edilən ilk yeni meymun cinsidir. Təsvir Kipunji nisbətən uzun tüklərə malikdir, tükləri açıq və ya orta qəhvəyi rəngdədir, quyruğunun ucunda və qarın hissəsində ağ ləkələr var. Əllər və ayaqların yaxınlığındakı tüklər orta və ya tünd qəhvəyi rəngdədir. Əlləri, ayaqları və üzləri qaradır. Bu primatlar cinsi dimorfizm göstərmir (erkək və dişilər arasında tük rəngi fərqi yoxdur). Yetkin erkək kipunjilərin uzunluğu 85-90 sm (33-35 düym), çəkisi isə 10-16 kq (22-35 funt) arasında dəyişir. Kipunjiləri Cercocebus və Lophocebus növlərindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri başlarının üstündəki geniş tük kəkili və tük rəngidir. Yayılması Təxminən 1.100 heyvan Udzungwa Dağları Milli Parkına bitişik yayla Ndundulu Meşə Qoruğunda və 250 mil uzaqlıqda Rungwe dağı ilə ona bitişik Kitulo Milli Parkında yaşayır. Rungwe meşəsi çox zədələnmişdir və qalan meşənin parçalanması bu populyasiyanı üç kiçik populyasiyaya bölmək təhlükəsi yaradır. Ndundulu meşəsi daha yaxşı vəziyyətdədir, lakin buradakı populyasiya daha kiçikdir. Qorunma Kipunji, IUCN Qırmızı Siyahısında təhlükə altında olan növ kimi təsnif edilmişdir. 2006 və 2008-ci illərdə "Dünyanın 25 Ən Təhlükəli Primatı" siyahısına daxil edilmişdir. Onun yayılma sahəsi iki təcrid olunmuş regionda (Ndundulu meşəsi və Rungwe-Livingstone meşəsi) cəmi 17,7 km² meşə ilə məhdudlaşır. Təhlükələr Kipunji müxtəlif təhlükələrlə üzləşir, əsasən insan fəaliyyətləri səbəbindən. Meşə qırılması, kömür istehsalı, qanunsuz ov və qeyri-nizamlı resurs çıxarılması Rungwe-Kitulo meşələrində geniş yayılmışdır, bu da məskənin parçalanmasına və zədələnməsinə səbəb olur. Fərqli meşə hissələrini birləşdirən dar keçidlər fermerlər tərəfindən işğal olunur, bu da populyasiya vahidlərinin parçalanmasını daha da artırır. Kipunjilər əsasən yanvar-aprel aylarında əkinlərə zərər verdikləri üçün qəzəbləndirilərək log tələləri və itlərlə ovlanır. Həm Kilombero Təbiət Meşə Qoruğu, həm də Rungwe dağı Təbiət Qoruğu bu təhlükələrə qarşı mübarizə aparmaq üçün kifayət qədər resursa malik deyil.
https://neprimateconservancy.org/kipunji/
https://www.britannica.com/animal/kipunji
https://tanzania.wcs.org/species/kipunji.aspx
https://news.mongabay.com/2023/07/meet-the-kipunji-a-rare-primate-success-story-in-tanzania/
https://animaldiversity.org/accounts/Rungwecebus_kipunji/
https://animalia.bio/kipunji
https://en.wikipedia.org/wiki/Kipunji
Tarix : 19 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
