İno (qədim yunanca: Ἰνώ) — yunan mifologiyasında Fiv şahzadəsi, sonradan Beotiyanın kraliçası olmuş mifik qadın obrazıdır. Ölümündən və başqa varlığa çevrilməsindən sonra o, "ağ ilahə" mənasını verən Levkoteya ləqəbi ilə ilahə kimi ibadət edilmişdir. Alkman onu "Dənizlərin Kraliçası" (yun. θαλασσομέδουσα — thalassomédousa) adlandırmışdır; əgər bu, mübaliğə deyildisə, onu Amfitrita ilə bərabər tutmaq olar. Mənşəyi və ailəsi İno, Fiv hökmdarı Kadmos ilə Harmoniyanın ikinci qızı idi. O, Zevsdən Dionisi dünyaya gətirən ölümlü qadın Semelanın üç bacısından biri idi. Onun yeganə qardaşı, Fivanın digər hökmdarı Polidor idi. İno bacıları Aqava və Avtonoya ilə birlikdə Dionisin himayədarları və ilahi dayələri sayılırdı. İno, Mini kralı Atamantın ikinci arvadı, Learx və Melikertin anası, həmçinin Friks və Hellenin ögey anası idi. Friks və Helle əfsanəsi Yason və Qızıl Runo əfsanəsinin ilkin hissəsində Atamant ilə Nefelanın əkiz övladları olan Friks və Helle ögey anaları İno tərəfindən sevilmirdi. İno əkizlərdən qurtulmaq üçün hiyləgər bir plan qurdu — Beotiyanın bütün toxum ehtiyatını qovurdu ki, əkin cücərməsin. Aclıqdan qorxan yerli əkinçilər yaxınlıqdakı bir kahindən kömək istədilər. İno kahinə göndərilən adamları rüşvətlə yalan danışmağa məcbur etdi — guya kahin Friksin qurban verilməsini tələb edirmiş. Atamant könülsüz də olsa razılaşdı. Lakin Friks öldürülməzdən əvvəl, onların doğma anası Nefelanın göndərdiyi uçan qızıl qoç Friks və Helleni xilas etdi. Helle qoçdan onun adını daşıyan Hellesponta (yəni "Helle dənizi") düşərək boğuldu, Friks isə Kolxidaya qədər sağ-salamat çatdı. Orada kral Ayet onu qəbul edib mehribanlıqla qarşıladı və qızı Xalkiopanı ona ərə verdi. Minnətdarlıq əlaməti olaraq Friks qoçun Qızıl Runosunu krala bağışladı, Ayet isə onu öz krallığında bir ağacdan asdı. Dəlilik və dənizə atılma Sonralar İno, bacısı Semelanın Zevsdən olan oğlu, öz qardaşı oğlu Dionisi böyütdü, bu da Heranın qısqanclığını qızışdırdı. Qisas almaq üçün Hera Atamantı dəliliklə cəzalandırdı. Atamant ağlını itirərək oğlu Learksı bir maral kimi ovlayıb öldürdü və çılğınlıqla İnonun da arxasınca düşdü. Ondan qaçmaq üçün İno oğlu Melikertlə birlikdə özünü dənizə atdı. Hər ikisi sonradan dəniz ilahələri kimi ibadət edilməyə başladı — İno Levkoteya ("ağ ilahə"), Melikert isə Palemon adı ilə. Başqa bir rəvayətə görə, İno da dəliliyə tutulmuş, oğlu Melikerti qazanda qaynadaraq öldürmüş, sonra ölü oğlu ilə birlikdə dənizə atılmışdır. Mərhəmətli Zevs İnonun ölümünü istəmədiyi üçün onu və Melikerti Levkoteya və Palemona çevirmişdir. Nadir rəvayətlərdə isə İnonun Melikerti öldürməsinin səbəbi, Atamantın kölə qadınlardan biri olan Antifera ilə əlaqədə olduğunu öyrənməsi kimi göstərilir. Mifoloji kontekst İno, Atamant və Melikert əfsanəsi iki böyük mövzu baxımından da əhəmiyyətlidir. Kadmos və Harmoniyanın qızı olan İnonun sonu bacı-qardaşlarının taleyi qədər faciəli olmuşdur: Semela Zevsin uşağına hamilə ikən öz qüruru və ilahi sevgilisinə etimadsızlığı üzündən həlak olmuşdur; Aqava dionisçi dəlilik içindəykən öz oğlu, kral Penfeyi öldürmüşdür; üçüncü bacı Avtonoyanın oğlu Aktaion isə öz ov itləri tərəfindən parçalanmışdır. Həmçinin, oğlu Learksı maral kimi ovlayıb öldürən Atamantın və İnonun dəliliyi, onların Dionislə təmasının nəticəsi kimi izah edilə bilər, belə ki, onun varlığı dəliliyə səbəb ola bilirdi. Şərab tanrısı Dionisin gücündən heç kim qaça bilməzdi. Evripid bu mövzunu "Bakxalar" əsərində işləmiş, onların dəliliyini tanrının ilahiliyinə əvvəlcə inanmamalarının nəticəsi kimi izah etmişdir. İnonun yoxa çıxmasından sonra onun bəzi yoldaşları Heranı təhqir etməyə başladılar, buna görə də ilahə Ovidiyə görə onları quşlara çevirdi — bəlkə də "aithuia" adlanan quşlara (dəniz qaranquşlarına). Atamas İnonun oğlunu öldürür, Qaetano Qandolfi, 1801. Atamant ikinci arvadı İnonun yanına qayıtdıqda, üçüncü arvadı Femisto intiqam almaq üçün öz uşaqlarını ağ, İnonun uşaqlarını isə qara geyimdə geyindirərək qara geyimli uşaqların öldürülməsini əmr etdi. Lakin İno geyimləri gizlicə dəyişdirdi, nəticədə Femisto özü öz uşaqlarının öldürülməsinə səbəb oldu. İno və Femisto əfsanəsi Evripidin itmiş "İno" pyesinin mövzusu olmuşdur. Evripidin "İno" əsərindən əvvəllər naməlum olan fraqmentlər 2022-ci ildə tapılmış və 2024-cü ildə elan edilmişdir. Odisseydə İno İlahə Levkoteyaya çevrildikdən sonra İno, "Odisseya"da (5:333 və sonrası) Odisseyə ilahi yardım göstərən mənbələrdən biri kimi görünür — bu, onun ədəbiyyatdakı ilk təsviridir. Homer onu belə təsvir edir: "Gözəl topuqlu İno-Levkoteya, Kadmosun qızı, bir zamanlar insan dili ilə danışan ölümlü idi, indi isə duzlu dəniz sularında tanrılardan hörmət qazanmışdır". O, Odisseyə bir örtük verir və ona paltarını və salını atmağı, dalğalara necə etibar edib sağ-salamat sahilə, Skeriya adasına (Korkira), feaklıların vətəninə çatmağı öyrədir. Kult və pərəstiş Tarixi dövrlərdə Fivdə Dionisə xidmət edən menadalar birliyi öz mənşəyini qadın xətti ilə İnodan izləyirdi. Bunu Meandr çayı üzərində Maqnesiyada tapılan bir kitabədən bilirik — orada Fivdən, İno nəslindən üç menadanın Maqnesiyada Dionisin yeni müqəddəs ayinlərini idarə etmək üçün çağırıldığı yazılıb. "İnoa" (yun. Ἰνῶα) adlı bayramlar İno şərəfinə bir çox müxtəlif yerlərdə qeyd olunurdu. Qalereya Dəlirmiş Atamant Learksı öldürür, İno və Melikert dənizə atılır — LACMA Ovidinin "Metamorfozlar" əsərinə çəkilmiş naxış — İno səhnəsi Levkoteya körpə Bakxus (Dionis) ilə — barelyef Godfried Maes, Ovidinin "Metamorfozlar"ına illüstrasiya İstinadlar Ədəbiyyat Burkert, Walter (1992). The Orientalizing Revolution: Near Eastern influence on Greek culture in the early Archaic Age. Cambridge, MA: Harvard University Press. Campbell, David A. (1988). "Volume II: Anacreon, Anacreontea, choral lyric from Olympus to Alcman". Greek Lyric. Loeb Classical Library. Vol. 143. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-99158-3. Dalby, Andrew (2005). The Story of Bacchus. London: British Museum Press. s. 36–42, 151. ISBN 0-7141-2255-6. Hesiod (1914). "Theogony". The Homeric Hymns and Homerica. Tərc. Evelyn-White, H. G. Cambridge, MA / London: Harvard University Press / William Heinemann Ltd. Kerenyi, K. (1976). Dionysus: Archetypal image of indestructible life. Princeton, NJ: Bollingen. Kerenyi, K. (1951). The Gods of the Greeks. London: Thames and Hudson.

İstinadlar

https://az.wikipedia.org/wiki/%C4%B0no_%28mifologiya%29

https://web.archive.org/web/20230321225437/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry%3D*)inw/

https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry%3D*)inw/

https://www.loebclassics.com/view/alcman-fragments/1988/pb_LCL143.429.xml

https://web.archive.org/web/20251229154819/https://www.loebclassics.com/view/alcman-fragments/1988/pb_LCL143.429.xml

https://books.google.com/books?id=Gf5QEAAAQBAJ&pg=PA93

https://books.google.com/books?id=FwAN_Z5iwaAC&pg=PA293

Tarix : 7 sentyabr 2026