Frida (12 aprel 2009 – 15 noyabr 2022) Meksika Hərbi Dəniz Qüvvələrində (SEMAR) axtarış-xilasetmə iti kimi xidmət etmiş sarı rəngli Labrador retriveri idi. O, təbii fəlakətlərdən sonra xilasetmə işlərinə kömək etmək üçün müxtəlif ərazilərə göndərilirdi. Qoruyucu eynək, xüsusi qoşqu və çəkmələrlə təchiz edilmiş Frida, köməyə ehtiyacı olan şəxsi aşkar etdikdə hürmək üçün təlim keçmişdi. Meksika Hərbi Dəniz Qüvvələrində xidmət etdiyi müddətdə o, 55 xilasetmə əməliyyatında iştirak etmişdir. Frida 2010-cu il Haiti zəlzələsindən sonra Haitiyə göndərilmiş və 12 sağ qalan şəxsin yerini müəyyən etmişdir. O, 2017-ci il Puebla zəlzələsindən sonra Meksikada beynəlxalq səviyyədə tanınmışdır. Karyerası Fridanın ilk əməliyyatı 12 yanvar 2010-cu ildə Haitidə baş vermiş 7 bal gücündə dağıdıcı zəlzələdən sonra həyata keçirilmişdir. Həmin əməliyyat zamanı o, 12 sağ qalan şəxsi və daha 12 ölünün cəsədini aşkar etmişdir. 31 yanvar 2013-cü ildə Mexiko şəhərində yerləşən Pemex İcra Qülləsində baş vermiş və azı 37 nəfərin ölümünə səbəb olmuş qaz sızması nəticəsindəki partlayışdan sonra Frida, səkkiz nəfərin cəsədini aşkar etmişdir. 2017-ci ilin aprelində Frida torpaq sürüşməsindən sonra xilasetmə işlərinə kömək etmək üçün Ekvadorun Quaranda şəhərinə göndərilmiş və burada 20 nəfərin cəsədini aşkar etmişdir. 2017-ci ilin sentyabrında Meksikada iki dağıdıcı zəlzələ baş vermişdir: birincisi, 7 sentyabrda Çiapas sahillərinin yaxınlığında baş vermiş 8,2 bal gücündə Çiapas zəlzələsi, ikincisi isə 19 sentyabrda Puebla ştatında episentri yerləşən 7,1 bal gücündə zəlzələ olmuşdur. Frida hər iki zəlzələdən sonra xilasetmə işlərinə cəlb edilmiş və üç nəfərin cəsədini aşkar etmişdir. Xüsusilə Mexiko şəhərinin ciddi zərər çəkdiyi ikinci zəlzələdən sonra aparılan xilasetmə işləri zamanı Frida medianın və ictimaiyyətin diqqətini cəlb etmişdir. Bəzi xəbərlərdə onun 52-dən çox insanın həyatının xilas edilməsində mühüm rol oynadığı bildirilsə də, Hərbi Dəniz Qüvvələri Fridanın karyerası ərzində 12 nəfərin həyatını xilas etdiyini və 43 ölünün qalıqlarının tapılmasına kömək etdiyini bildirir. 2018-ci ilin oktyabr ayına olan məlumata görə, onun təlimçisi və idarəçisi 2-ci dərəcəli kiçik zabit İsrael Araus Salinas idi. Tanınması və təqaüdə çıxması Mexiko şəhərinin Roma Norte rayonunda Fridanın xatirəsinə çəkilmiş divar rəsmi 19 iyul 2018-ci ildə Frida və onun idarəçisi Puebla şəhərində heykəllə təltif edilmiş və Frida heykəlin açılış mərasimində iştirak etmişdir. Fridanın ikinci heykəli 6 oktyabr 2022-ci ildə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin katibi José Rafael Ojeda Durán tərəfindən Mexiko şəhərinin Koyoakan rayonundakı hərbi-dəniz kompleksində açılmışdır. Heykəllər Fridanın qəhrəmanlıq fəaliyyəti və nailiyyətlərini əks etdirən yeganə sənət əsərləri deyil. Sosial media ulduzu və milli simvol kimi, Frida fan-art əsərlərində, köynəklərdə, komikslərdə və rəssam Seleste Bayersin Mexiko şəhərinin Roma məhəlləsində çəkdiyi böyük, rəngarəng divar rəsmində təsvir edilmişdir. 2018-ci ilin yanvarında onun simvola çevrilmiş çəkmələri və idarəçisinin çəkmələri Mexiko şəhərindəki ayaqqabı muzeyinə bağışlanmışdır. Frida 25 iyun 2019-cu ildə xilasetmə işlərindən təqaüdə çıxmış, lakin 15 noyabr 2022-ci ildə, 13 yaşında ölənədək digər itlərin təliminə kömək edərək xidmətini davam etdirmişdir. Onun şərəfinə keçirilən mərasimdən sonra Fridanın külləri Koyoakandakı heykəlinin postamentinin yanında torpağa basdırılmışdır. Həmçinin bax Layka İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Frida_(it)
https://www.excelsior.com.mx/nacional/murio-frida-la-perrita-rescatista-de-la-marina/1552586
https://www.bbc.com/news/world-latin-america-48753764
https://www.gob.mx/semar/prensa/hasta-siempre-a-nuestra-heroina-frida-buena-mar-y-mejores-vientos
https://www.theguardian.com/world/2017/sep/23/frida-the-mexican-rescue-dog-who-has-saved-more-than-52-lives
https://www.reuters.com/lifestyle/mexicos-frida-beloved-rescue-dog-turned-national-icon-dies-2022-11-16/
http://mentalfloss.com/article/504683/real-story-behind-frida-rescue-dog-mexico-gaining-viral-fame/
Tarix : 4 sentyabr 2026
