Burlenqe — Dalarna qraflığında, İsveçdə yerləşən şəhər tipli yaşayış məntəqəsidir. 2020-ci ildə əhalisi 44.898 nəfər idi. Şəhər Burlenqe bələdiyyəsinin inzibati mərkəzi və Dalarna əyalətinin ən böyük şəhər mərkəzidir. 2017-ci ildə əhalisinin ümumi sayı 51.604 nəfər idi. Coğrafiya Burlenqe Dalelven çayı boyunca, Esterdalelven və Vesterdalelven çaylarının Dyurasda qovuşduğu yerdən aşağıda yerləşir. Qovuşmadan sonra Dalelven Burlenqenin yanından şərqə doğru axır. Aşağı Dalelvenin daha geniş landşaftı körfəzlər, göllər, qollar və su yolları, astanalar, yarğanlar, çay çəmənlikləri və sahilyanı otlaqlarla səciyyələnir. Ərazi şimaldakı iynəyarpaqlı meşə regionu ilə, cənubdakı enliyarpaqlı meşə regionu arasında keçid təşkil edir və 2011-ci ildə UNESCO tərəfindən Aşağı Dalelven çay landşaftı biosfer qoruğu elan edilmişdir. Tarixi Stora Tuna kilsəsi, 1469-cu ilə qədər Dalarna kafedralı kimi fəaliyyət göstərirdi. Onun kilsə icması və qəbiristanlığı XIII əsrdə yaradılmışdır. Əvvəllər Burlenqe adı kiçik bir kəndə aid idi və bu ad ən azı 1390-cı illərdən məlumdur. Kənd təxminən 1870-ci ilə qədər əhəmiyyətsiz yaşayış məntəqəsi olaraq qaldı. 1872-ci ildə qonşu Domnarvet kəndindəki dəmir zavodu olan Domnarfvets Jernverkin tikintisinə başlanıldı. 1875-ci ildə Burlenqe üzərindən Falun ilə Ludvika arasında dəmir yolu açıldı. Dəmir yolu stansiyası Burlenqeni dəmir zavoduna xidmət göstərən strateji əhəmiyyətli qovşağa çevirdi. 1898-ci ildə Burlenqeyə İsveç milli hökuməti tərəfindən təxminən 1.300 sakini olan ticarət şəhəri (isveçcə: köping) statusu verildi. Buna baxmayaraq, Burlenqe bu gün də İsveç kilsəsinin tarixən bölgədə dominant olan Stora Tuna kilsə icmasına daxildir. İcmanın mərkəzi “böyük qapalı təsərrüfat həyətləri” mənasını verən bu adda böyük orta əsr kilsəsinin yerləşdiyi ərazidir və hazırda şəhərin şərqindəki kənd ərazisində yerləşir. 1898-ci ildə həmin dövrdə Domnarvetdəki dəmir zavodunun sahibi olan Stora Kopparbergs Bergslag Burlenqeyə bitişik Kvarnsveden kəndində, Domnarvetdən çayın yuxarı axarında kağız fabriki tikdi. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində bölgənin bir çox sakini ABŞ-a mühacirət etdi. 1944-cü ildə ticarət şəhərinin Domnarvet və Kvarnsveden sənaye şəhərləri ilə birləşdirilməsindən sonra Burlenqe şəhəri yaradıldı. 1971-ci ildə Stora Tuna bələdiyyəsinin Burlenqe şəhəri ilə birləşdirilməsi nəticəsində Burlenqe bələdiyyəsi yaradıldı. 1940-cı illərdən etibarən bələdiyyədə siyasət İsveç Sosial Demokrat Partiyasının üstünlüyü ilə səciyyələnmişdir. 1970-ci illərin əvvəllərində Kvarnsvedens Pappersbruk kağız fabriki və Domnarvets Jernverk polad zavodunda işçi qüvvəsinə tələbat yüksək idi. Burlenqedə SSAB-nin qərb qapısı yaxınlığında nümayiş etdirilən Kaldo konvertoru 1970-ci illərin polad böhranı zamanı dövlətləşdirilmiş Domnarvet zavodu SSAB-nin tərkibinə daxil edildi. 1981-ci ildə polad istehsalının yayma əməliyyatları ətrafında yenidən qurulması çərçivəsində zavodun dörd domnası və qalan iki Kaldo konvertoru dayandırıldı. Daha sonra Domnarvet ərazisi isti zolaqlı yayma zavodunun ətrafında inkişaf etdi. 1970–1974-cü illər arasında Tyarna Enqar "Million Programme" yaşayış massivi salındı. 1990-cı illərdə Burlenqedə hər 1.000 nəfərə düşən cinayətlərin sayı İsveçdə ən yüksək göstərici idi. Cinayətlərin əsas hissəsini zorakılıq və oğurluq təşkil edirdi. İqlim Burlenqe üçün iqlim məlumatları (1991–2020) Ay Yanvar Fevral Mart Aprel May İyun İyul Avqust Sentyabr Oktyabr Noyabr Dekabr İl Orta yüksək °C -1.0 -0.2 4.1 10.1 15.8 19.6 22.1 20.5 15.4 8.7 3.3 0.2 9.9 Orta °C -3.9 -3.5 0.0 4.9 10.2 14.2 16.7 15.4 11.0 5.4 0.8 -2.7 5.7 Orta aşağı °C -6.9 -6.8 -4.1 -0.3 4.5 8.8 11.3 10.2 6.5 2.1 -1.7 -5.5 1.5 Yağıntı, mm 38.1 29.9 30.9 36.0 54.8 73.1 83.7 81.6 49.9 62.5 48.4 43.3 632.2 Yağıntılı günlərin sayı 15.9 13.9 12.0 11.3 13.5 14.9 15.6 16.0 13.6 15.2 17.2 17.2 176.3 Mənbə Demoqrafiya Burlenqe Xalq Evinin (Folkets hus) interyeri. Burlenqe bələdiyyəsinin məlumatına görə, 2017-ci ildə Burlenqenin əhalisi 51.604 nəfər idi. Şəhərin 11.693 sakini xarici mənşəli idi və bu, ümumi əhalinin 22,7%-ni təşkil edirdi. Onlardan 8.837 nəfər xaricdə, 2.856 nəfər isə İsveçdə anadan olmuşdu. Xarici mənşəli sakinlərin əksəriyyəti Asiya, Afrika, digər Skandinaviya ölkələri və Avropanın digər hissələrindən gəlirdi. Burlenqe bələdiyyəsinin məlumatına görə, 1990-cı illərdə Burlenqedə xaricdə doğulmuş sakinlərin əksəriyyəti Cənubi Avropadan gəlmişdi. Buna səbəb Yuqoslaviyadakı vətəndaş müharibələri idi. 2000-ci illərdə şəhərə gələn mühacirlər əsasən Somali, İraq və Türkiyədən idi. Somaliyalı mühacirlər əsasən ailə birləşməsi yolu ilə gəlmişdilər. Növbəti onillikdə bu miqrasiya azaldı və Burlenqeyə gələnlərin əksəriyyətini Suriya və Eritreyadan olan sığınacaq axtaran mühacirlər təşkil etməyə başladı. 2016-cı ildə bələdiyyədə 472 qaçqın var idi. Onların əksəriyyəti Suriya (218), Eritreya (121) və Somali (56) mənşəli idi. Şəhərə daha sonralar gələn sığınacaq axtaran mühacirlər əsasən Suriya və Eritreyadan köçmüşdülər. 2017-ci ildə Burlenqedə yaşayan xaricdə doğulmuş şəxslər arasında ən çox yayılmış mənşə ölkələri bunlar idi: Somali (3.114) Finlandiya (1.570) Suriya (1.032) İraq (1.028) Türkiyə (926) Eritreya (350) Tailand (322) İran (240) Keçmiş Yuqoslaviya (197) Norveç (174). Rayonlar Burlenqenin 1975–2010-cu illər üzrə rəsmi rayonları və onların əhalisi: Rayon 1975 1990 2010 Bullermyren 4.000 2.700 2.800 Centrum, Ostermalm 3.900 3.300 3.800 Domnarvet, Medveqa, Barkarqerdet 2.900 3.300 3.600 Gyulle, Aselbi, Hyttinq, Bro 5.200 4.200 4.100 Hagalund 4.700 3.800 4.100 Idkerberget, Tuna Hestberq 750 650 550 Yakoobsgordarna 1.300 1.900 Ornes, Dalsyo, Kyna və b. 900 1.300 1.400 Romme və b. 2.500 2.200 2.300 Skraddarbacken 3.100 2.700 Tyarna Enqar 3.200 1.900 2.900 Torsanq və b. 500 1.200 1.300 Vester Tuna 1.400 1.700 1.800 Tyarna Enqar Tyarna Enqardakı tipik yaşayış binaları. Burlenqe bələdiyyəsinin məlumatına görə, şəhərin xarici mənşəli sakinlərinin çoxu Yakoobsgordarna və Tyarna Enqar məhəllələrində yaşayır. Tyarna Enqar çoxlu sayda Somalidə doğulmuş sakinin yaşaması səbəbindən “Kiçik Moqadişo” ləqəbi ilə tanınır. Burlenqe bələdiyyəsi ilə İsveç Miqrasiya Agentliyi arasında ildə 30 qaçqının qəbul edilməsi barədə razılaşma əhalinin artmasına kömək etmişdir. Onların çoxu ailə birləşməsi yolu ilə gəlmişdir. Bundan başqa, insanlar şəhərə ölkənin digər bölgələrindən də köçmüşlər. Onların əksəriyyəti gənclərdir və 60 yaşdan yuxarı insanların sayı azdır. Beş il ərzində Tyarna Enqarda yaşayanların sayı əhəmiyyətli dərəcədə artmış və 1.000 gənc məhəlləyə köçmüşdür. Yeni gələnlər əsasən iki və ya üç xarici mənşəli qrupdan idilər. Onların arasında universitet tələbələri və xaricdən köçmüş şəxslər də vardı. İsveç Polis İdarəsi 2015-ci ilin dekabrında dərc etdiyi hesabatda Burlenqenin Tyarna Enqar rayonunu cinayət səviyyəsinin yüksək olduğu şəhər ərazilərinin ikinci ən yüksək kateqoriyasına daxil etmişdi. 2016-cı ilin yayında genişmiqyaslı vandalizm hadisələri baş verdi, avtomobillər yandırıldı və yanğınsöndürənlər hadisə yerinə gəldikdə onlara daş atıldı. Onlar işlərini başa çatdırmaq üçün polis əməkdaşlarının müşayiətini gözləməli oldular. Dalarna Universitetinin ərazidə tələbə yataqxanaları var. Mənbələrə görə, burada qadın tələbələr yerli gənc kişilər tərəfindən mütəmadi olaraq cinsi təcavüzə məruz qalır və gün batdıqdan sonra çölə çıxmaqdan çəkinirlər. İqtisadiyyat İşəgötürənlər Burlenqe uzun müddət Domnarvetdəki (SSAB) dəmir zavodu və Kvarnsvedendəki (Stora Enso) kağız fabriki ətrafında formalaşmış sənaye şəhəri olmuşdur. Dəmir yolları və avtomobil yolları ilə bölünən, müasir şəhər mərkəzinə malik Burlenqe eyni zamanda dövlət qurumlarından biri olan Milli İsveç Nəqliyyat İdarəsinin, Trafikverketin baş ofisinə ev sahibliyi edir. Burlenqe uzun müddət Domnarvetdəki (SSAB) dəmir zavodu və Kvarnsvedendəki (Stora Enso) kağız fabriki ətrafında formalaşmış sənaye şəhəri olmuşdur. Dəmir yolları və avtomobil yolları ilə bölünən, müasir şəhər mərkəzinə malik Burlenqe eyni zamanda dövlət qurumlarından biri olan Milli İsveç Nəqliyyat İdarəsinin, Trafikverketin baş ofisinə ev sahibliyi edir. Dalarna Universiteti (Högskolan Dalarna) 1977-ci ildə Högskolan i Falun/Borlänge adı ilə yaradılmış, 1996-cı ildə isə Högskolan Dalarna adını almışdır. Universitetin həm Burlenqedə, həm də Falunda kampusları var. 2024-cü ilin iyununda tamamlanan hazırkı Burlenqe kampusunda texnologiya, mühəndislik, biznes, iqtisadiyyat, turizm, məlumat elmləri və biznes analitikası daxil olmaqla müxtəlif sahələrdə təhsil və tədqiqat aparılır. Universitetdə 2025-ci ildə 17.430 qeydiyyatdan keçmiş tələbə var idi və onların 81%-i məsafədən təhsil alırdı. Nəqliyyat Burlenqe Mərkəzi dəmir yolu stansiyası Falun, Mora, və Ludvika istiqamətlərinə gedən xətləri birləşdirən dəmir yolu qovşağıdır. O, Burlenqeni Yevle və Stokholm ilə birləşdirən regional dəmir yolu şəbəkəsinin də bir hissəsidir. Burlenqeyə şəhərdən təxminən 8 km cənub-şərqdə yerləşən Dala hava limanı xidmət göstərir. Ən yaxın böyük hava limanı Burlenqe şəhər mərkəzindən 214 km cənub-şərqdə yerləşən Stokholm-Arlanda hava limanıdır. İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Burlenqe
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Burlenqe¶ms=60_29_17.898_N_15_25_38.395_E_scale:100000_type:city
https://maps.google.com/maps?ll=60.48830500,15.42733194&q=60.48830500,15.42733194&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az
https://yandex.ru/maps/?ll=15.42733194,60.48830500&pt=15.42733194,60.48830500&spn=0.1,0.1&l=sat,skl
https://www.openstreetmap.org/?mlat=60.48830500&mlon=15.42733194&zoom=12
https://www.borlange.se/contentassets/f19cceefc317428babb73e195cb2af73/befolkningsprognos-2017-2027-for-borlange-kommun.pdf
https://web.archive.org/web/20171210232037/https://www.borlange.se/contentassets/f19cceefc317428babb73e195cb2af73/befolkningsprognos-2017-2027-for-borlange-kommun.pdf
Tarix : 1 oktyabr 2026
