Banyan—açıq köklərdən əlavə gövdələr inkişaf etdirən bir əncir növüdür ki, bu da ağaca sonsuz şəkildə ətrafa yayılmağa imkan verir."Banyan" tez-tez Ficus benghalensisi ("Hindistan banyanı") bildirir ki, bu da Hindistanın milli ağacıdır, baxmayaraq ki, ad ümumi həyat dövrünü paylaşan bütün əncirləri bildirmək üçün ümumiləşdirilmiş və taksonomiyada sistematik şəkildə Urostigma alt cinsini bildirmək üçün istifadə olunur. Xüsusiyyətləri Digər əncir növləri kimi, banyanlar da meyvələrini "sikonium" adlanan struktur şəklində daşıyır. Ficus növlərinin sikoniumu əncir arıları üçün sığınacaq və qida təmin edir və ağaclar tozlanması əncir arılarından asılıdır. Meyvəyeyən quşlar banyanların toxumlarını yayır. Toxumlar kiçikdir və əksər banyanlar meşələrdə böyüdüyü üçün, torpaqda cücərən bir cücərtinin sağ qalması ehtimalı azdır. Bununla belə, bir çox toxum digər ağacların budaqları və gövdələrinə və ya insan tikililərinə düşür və cücərəndə köklərini yerə doğru aşağı böyüdür, nəticədə konak ağacın və ya tikilinin bir hissəsini əhatə edə bilir. Bu, danışıq dilində "boğucu" (strangler) vərdiş kimi tanınır ki, baniyalar bunu bir sıra digər tropik Ficus növləri, həmçinin Clusia və Metrosideros kimi qohum olmayan bəzi digər cinslərlə paylaşır. Banyan ağacının yarpaqları iridir, dəri kimi, parlaq, yaşıl və ellips formasındadır. Əksər əncirlər kimi, yarpaq tumurcuğu iki iri qişa ilə örtülüdür. Yarpaq inkişaf etdikcə qişalar tökülür. Cavan yarpaqların cəlbedici qırmızımtıl çaları var. Yaşlı banyan ağacları, vaxt keçdikcə yoğun, oduncaqlı gövdələrə çevrilən hava kökləri ilə xarakterizə olunur ki, bunlar yaşlandıqca əsas gövdədən fərqləndirilməz ola bilər. Bu hava kökləri çox saylı ola bilər. Kalkuttanın Böyük Baniyası, illər boyu diqqətlə izlənilib, hazırda 2,880 əlavə gövdəyə malikdir. Belə dayaq kökləri altmış fut (on səkkiz metr) hündürlüyə çata bilər. Köhnə ağaclar bu dayaq köklərindən istifadə edərək geniş bir sahə üzərində böyüyərək üfüqi şəkildə yayıla bilər. Bəzi növlərdə dayaq kökləri, hər gövdənin birbaşa və ya dolayısı ilə əsas gövdəyə bağlı olduğu bir ağac meşəsini xatırladan xeyli geniş bir sahə üzərində inkişaf edir. Bu nəhəng kök sisteminin topologiyası "Banyan VINES" adlı iyerarxik kompüter şəbəkəsi əməliyyat sisteminin adına ilham vermişdir. Konak ağacını əhatə edən bir banyanda, sonuncunun ətrafında böyüyən köklərin toru nəticədə ona xeyli təzyiq göstərir və adətən onu öldürür. Belə əhatə olunmuş, ölmüş ağac nəticədə çürüyür, beləliklə baniya boş, mərkəzi nüvəsi olan bir "sütunvari ağac"a çevrilir. Cəngəlliklərdə belə boşluqlar bir çox heyvanlar üçün çox arzuolunan sığınacaqlardır. Araşdırmalardan məlum olur ki, banyan ağacının uzunömürlülüyü genlərin adaptiv təkamülünün çoxsaylı əlamətlərinə (MSA) görədir. Etimologiya Ad ilkin olaraq F. benghalensisə verilmişdir və Hindistandan gəlir, burada erkən Avropalı səyahətçilər ağacın kölgəsinin Banyanlar (Hindistan tacirlər icması olan Banyanların pozulmuş forması) tərəfindən tez-tez ziyarət edildiyini müşahidə etmişlər. Növlər F. benghalensis və ya Hindistan banyanı cinsin adına səbəb olan növdür. Vaxt keçdikcə, ad Urostigma alt cinsinin bütün boğucu əncirlərinə ümumiləşdirilmişdir. Ficus microcarpa, Hindistan, Nepal, Pakistan, Banqladeş, Butan, Şri-Lanka, Çin, Tayvan, Cənub-Şərqi Asiya, Yeni Qvineya, Avstraliya, Ryukyu adaları və Yeni Kaledoniyada yerlidir, digər yerlərdə əhəmiyyətli invaziv növdür. Mərkəzi Amerika banyanı (Ficus pertusa) Mərkəzi Amerika və Cənubi Amerikanın şimalında yerlidir, cənubi Meksikadan cənubda Paraqvaya qədər. Qısayarpaq əncir (Ficus citrifolia) Cənubi Florida, Karib adaları, Mərkəzi Amerika və cənubda Paraqvaya qədər Cənubi Amerikada yerlidir. Florida boğucu əncir (Ficus aurea) də Cənubi Florida və Karib adalarında yerlidir və daha kobud yarpaq damarlanması ilə yuxarıdakılardan fərqləndirilir. Moreton Bay ənciri (Ficus macrophylla) və Port Jackson ənciri (Ficus rubiginosa) digər qohum növlərdir. İstifadə və mədəniyyət Köklərin mürəkkəb strukturu və geniş budaqlanması səbəbindən banyan penjing və bonsai sənətində nümunə kimi istifadə olunur. Tayvanda ən qədim yaşayan bonsai Tainanda saxlanılan 240 illik banyan ağacıdır. Banyan ağacları bir sıra Asiya və Sakit okean dinləri və miflərində əhəmiyyətli yer tutur: Vat Purnima banyan ağacı ilə bağlı hindu bayramıdır. Vat Purnima Şimali Hindistanda və Qərbi Hindistanın Maharaştra, Qoa, Qucarat ştatlarında evli qadınlar tərəfindən qeyd olunur. Hindu təqvimində (Qriqorian təqviminə görə may-iyun aylarına düşən) Cyeştha ayının üç günü ərzində evli qadınlar oruc tutur və banyan ağacının ətrafına ip bağlayaraq ərlərinin xoşbəxtliyi üçün dua edirlər. Buddizmin Pali kanonunda banyan (pali: nigrodha) dəfələrlə xatırlanır. Tipik metaforalar banyanın epifit təbiətinə eyham vuraraq, banyanın konak ağacı əvəz etməsini duyğusal arzunun (kama) insanları necə üstələməsi ilə müqayisə edir. Quamda, Çamorro xalqı taotaomona, duende və digər ruhlar haqqında əfsanələrə inanır. Taotaomonalar banyan ağaclarının qoruyucusu kimi fəaliyyət göstərən qədim çamorroların ruhlarıdır. Vyetnam mifologiyasında Payız Ortası Bayramı ilə bağlı, Ayın üzərindəki tünd ləkələr Cuoi adlı bir kişi tərəfindən Yer üzərində əkilmiş sehrli bir ağac olan banyandır. Onun arvadı onu murdar su ilə suladıqda, ağac özünü kökündən qopardı, kişi ondan asılı halda Aya uçdu, orada əbədi olaraq Ay Xanımı və Yeşim Dovşanı müşayiət etdi. Filippində onlar adətən müəyyən ilahlar və ruhların yaşadığı balete ağacları adlandırılır. Okinavada ağac gajumaru adlandırılır ki, ənənəvi folklora görə bu, əfsanəvi Kijimunanın evidir. Məşhur banyan ağacları Bodhi ağacı, Bodh Qayada, Buddanın maarifləndiyi yer Jaya Sri Maha Bodhi, orijinal Bodhi ağacının bir şitili/kəsiyi, e.ə. 288-ci ildə Şri-Lankada əkilmişdir Thimmamma Marrimanu, dünyanın ən böyük banyan ağacı kimi tanınır, örtüyü 21,000 m² (2,1 ha) əhatə edir, 550 ildən çox yaşı olan bu ağac Hindistanın Andhra-Pradeş ştatındakı Kadiri şəhərindən 35 kilometr aralıda, Anantapurdakı Hindistan Botanika Bağlarında yerləşir. Kolkatada, Hindistanda yerləşən Böyük Baniya, ən böyük ağaclardan biridir. Onun örtüyü 4,67 akr (1,89 ha) əhatə edir. Başqa belə bir ağac, "Böyük Baniya Ağacı" mənasını verən Dodda Aalada Mara, Hindistanın Banqalor ətrafındakı Ramohalli kəndində yerləşir; onun yayılması təxminən 2,5 akrdır. Honolulu, Havaydakı İolani Sarayı banyanları. 1880-ci illərdə Kraliça Kapiolani İolani Sarayı ərazisində iki banyan ağacı əkmişdir. Havaynın Mauy adasında, Uilyam Ouen Smit tərəfindən 24 aprel 1873-cü ildə ilk Amerika Protestant missiyasının gəlişinin 50-ci ildönümünü qeyd etmək üçün Lahaynanın Məhkəmə Meydanında əkilmiş Lahayna banyan ağacı yerləşir. 2023-cü ildə o, bir akrın üçdə iki hissəsini əhatə edəcək qədər böyümüşdü, lakin ağac 8–9 avqust tarixindəki 2023 Havay meşə yanğınlarından zərər çəkdi ki, bu da Lahayna şəhərinə də ciddi ziyan vurdu, əvvəlki örtüyünün təxminən yarısı yanğından sağ çıxdı. Bir böyük banyan ağacı, Kalpabata, Puridəki Cagannat məbədinin ərazisindədir. İbadətçilər tərəfindən müqəddəs sayılır və 500 ildən çox yaşı olduğu güman edilir. Simvolika Banyan ağacı, Pançasilanın üçüncü prinsipini (bütün Indoneziyanın birliyi) təzahür etdirən Indoneziyanın gerbində təsvir olunur. O, həmçinin Qolkar partiyasının emblemində istifadə olunur. Qalereya Hindistanın Qərbi Qatlarında bir konak ağac üzərində boğucu əncirin erkən mərhələləri Vat Purnima bayramı zamanı, evli qadınlar baniya ağacının ətrafına ip bağlayır Hindistanın Kolkatadakı Böyük Baniyası Indoneziyanın gerbində təsvir olunan baniya ağacı İstinadlar ↑ banian // Dictionary.com Unabridged (Online). n.d. İstifadə tarixi: 15 mart 2016. ↑ 1 2 Armstrong, Wayne. "Stranglers & Banyans". Wayne's Word. oktyabr 1999. 4 oktyabr 2021 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 26 avqust 2022. ↑ "National Tree". Know India. Government of India. 13 fevral 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 yanvar 2012. ↑ Note the use of "Banyan" versus "banyan" in Athreya, Vidya R. "Nature Watch: Trees with a Difference: The Strangler Figs". Resonance. 2 (7). iyul 1997: 67–74. doi:10.1007/BF02838593.; also "Aerial-Rooting Banyan Trees". Natural History Guide To American Samoa. University of Washington. 4 sentyabr 2007 tarixində arxivləşdirilib. ↑ Laman, Timothy G. "The Ecology of Strangler Fig Seedling Establishment". Selbyana. 16 (2). 1995: 223–9. JSTOR 41759910. ↑ Zhang, Xingtan; Wang, Gang; Zhang, Shengcheng; Chen, Shuai; Wang, Yibin; Wen, Ping; Ma, Xiaokai; Shi, Yan; Qi, Rui; Yang, Yang; Liao, Zhenyang; Lin, Jing; Lin, Jishan; Xu, Xiuming; Chen, Xuequn. "Genomes of the Banyan Tree and Pollinator Wasp Provide Insights into Fig-Wasp Coevolution". Cell. 183 (4). 12 noyabr 2020: 875–889.e17. doi:10.1016/j.cell.2020.09.043. ISSN 1097-4172. PMID 33035453 (#bad_pmid). ↑ Zhou Zhekun; Gilbert, Michael G. Moraceae (PDF) // Zhengyi Wu; Raven, Peter H.; Deyuan Hong (redaktorlar ). Flora of China. 5. Science Press. 2003. 21–73. ISBN 978-1-930723-27-6. 1 sentyabr 2006 tarixində arxivləşdirilib (PDF). ↑ Serventy, Vincent. Australian Native Plants. Frenchs Forest, NSW: Reed. 1984. ISBN 978-0-7301-0020-1. ↑ "Light in the Rainforest" (PDF). Tropical Topics. 1 cild no. 5. Queensland Department of Environment and Heritage. 1992. səh. 1. 29 may 2009 tarixində arxivləşdirilib (PDF). ↑ "The Banyan Tree". The Lovely Plants. 14 sentyabr 2010. 16 mart 2019 tarixində arxivləşdirilib. ↑ Allen, Richard; Baker, Kimbal. Australia's Remarkable Trees. Melbourne: Miegunyah Press. 2009. səh. 100. ↑ Florist and Pomologist, (February 1867) page 37 ↑ The Garden (London), Volume 3 (8 February 1873) page 115 ↑ West, David; Hobbs, Kevin. Banyan: Home to the Lac // The Story of Trees: And How They Changed the Way We Live. Laurence King Publishing. 2020. ISBN 978-1-78627-789-3. İstifadə tarixi: 16 may 2024. ↑ Yule, Henry; Burnell, Arthur Coke. Crooke, William (redaktor). Hobson-Jobson: A glossary of colloquial Anglo-Indian words and phrases, and of kindred terms, etymological, historical, geographical and discursive (New). London: J. Murray. 1903. səh. 65. ↑ "Ficus microcarpa L.f. | Plants of the World Online | Kew Science". Plants of the World Online (ingilis). İstifadə tarixi: 9 sentyabr 2020. ↑ "Small Is the Old Big". Taipei Times. 22 sentyabr 2005. ↑ Kerkar, Rajendra P. "Vat-Pournima: Worship of the banyan tree". The Times of India. 7 iyun 2009. İstifadə tarixi: 18 iyul 2021. ↑ "Mumbai: Women celebrate Vat Purnima at Jogeshwari station". Mid Day. 2 iyun 2015. İstifadə tarixi: 18 iyul 2021. ↑ Rhys Davids, T. W.; Stede, William, redaktorlar The Pali Text Society's Pali-English dictionary. Chipstead: Pali Text Society. 1921–1925. səh. 355, entry "Nigrodha,". İstifadə tarixi: 22 noyabr 2008. ↑ See, for instance, the automated search of the SLTP ed. of the Pali Canon for the root "nigrodh" which results in 243 matches "Search term 'Nigrodh' found in 243 pages in all documents". Bodhgayanews.net. 2 dekabr 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 22 noyabr 2008. ↑ "Ghost stories: Taotaomona, duendes and other spirits inhabit Guam". Pacific Daily News. Guam. 28 oktyabr 2007. ↑ "Chú Cuội or The Man in the Moon". VIETNAM.COM. ↑ "Vietnam's magical Mid-autumn Festival". Vietnam Tourism. ↑ Mellie Leandicho Lopez (2006). A Handbook of Philippine Folklore. University of the Philippines Press. ↑ "The World's Largest Banyan Tree". Atlas Obscura (ingilis). İstifadə tarixi: 2 avqust 2019. ↑ बिहार में दुनिया का सबसे पुराना पेड़, 3 साल की मेहनत ने खोला 700 साल पुराने बरगद का राज, MSN News, accessed 4 Jun2 026. ↑ Friday Frights: The Ghosts Who Haunt Hawai'i's Historic 'Iolani Palace Honolulu Magazine. By Diane Lee. 6 October 2017. Downloaded 22 September 2018.
https://az.wikipedia.org/wiki/Banyan_(a%C4%9Fac)
https://www.dictionary.com/browse/banian
https://web.archive.org/web/20211004090146/https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ploct99.htm
https://www2.palomar.edu/users/warmstrong/ploct99.htm
http://www.archive.india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=5
https://web.archive.org/web/20160213035748/http://www.archive.india.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=5
http://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/002/07/0067-0074
Tarix : 12 avqust 2026
