Arendal Norveçin Agder vilayətindəki bir şəhərdir. Şəhər Arendal bələdiyyəsinin inzibati mərkəzi və Agder Vilayət Qubernatorunun iqamətgahıdır. Şəhərin bir hissəsi qonşu Grimstad bələdiyyəsinin kiçik bir ərazisini də əhatə edir. Norveçdə Arendal bir "by" sayılır, bu, ingilis dilinə həm "town", həm də "city" kimi tərcümə oluna bilər. Sahəsi 32,07 km² olan şəhərin əhalisi (2025) 45.601 nəfər, əhali sıxlığı isə 1422 nəfər/km²-dir. İllər ərzində baş verən böyümə və konurbasiya səbəbindən şəhərin şəhər ərazisi bələdiyyə sərhədlərini aşır. 2025-ci ildə şəhərin 4,41 km²-lik bir hissəsi, 6.376 sakini ilə birgə, qonşu Grimstad bələdiyyəsi ərazisində yerləşirdi. Bu ərazi əsasən Grimstaddakı Fevik bölgəsinin şimalında, şəhər mərkəzinin cənubunda idi. UNEP/GRID-Arendalin ofisləri Arendal şəhərində yerləşir. Arendal şəhərində bir neçə kilsə var, o cümlədən Üçlük Kilsəsi, Byorbekk Kilsəsi, Barbu Kilsəsi və Stokken Kilsəsi. Tarixi Arendal kəndi XVI əsrin ortalarında yaradılmış və o dövrdə "Den Galeste Uggu" adlanırdı. İlkin olaraq, onun rəsmi şəhər statusu yox idi. O, əsrlər boyu Öyestadın prestegjeldinin bir hissəsi olmuşdur. 1610-cu ildə kənd, xüsusi ticarət hüquqlarına malik bir yükləmə limanı olan ladested elan edilmişdir. Kənd Nidelva çayının ağzında yerləşirdi, taxta materialı geniş daxili meşələrdən çay boyunca aşağı üzdürülür, qayıqlara yüklənir və Arendaldan başqa yerlərə göndərilirdi. Şah IV Kristian 1641-ci ildə Kristiansand şəhərini qurduqda, o, bu şəhər sakinlərinə Nedenæs və Lister oq Mandal vilayətlərində (Arendal ərazisi də daxil olmaqla) bütün ticarətə inhisar hüququ vermişdir. Kristiansand və onun istehkamlarını maliyyələşdirmək məqsədi daşıyan bu imtiyaz, həmin vilayətlərdəki mövcud şəhər və limanları çətin vəziyyətə salmışdır. Həm şəhərlər, həm də kənd yerlərindəki əkinçilər bunun yaratdığı çətinliklərə etiraz etmişlər. Nəticədə, Arendal 1622-ci ildə, taxta ticarətini Kristiansanda köçürmək üçün bir yol tapılana qədər, yükləmə yeri kimi fəaliyyətini davam etdirmək üçün şahlıq icazəsi almışdır, lakin Arendal bu xüsusi imtiyaza görə hər il 750 riksdaler xüsusi vergi ödəməli olmuşdur. Arendal şəhərinə 1 may 1723-cü ildə kjøpstad imtiyazları verilmiş, bu da ona digər şəhərlərlə eyni ticarət imtiyazları ilə birgə tam "şəhər statusu" qazandırmışdır. Bununla belə, qanunla yalnız Arendalda öz mallarını satmalı olan ətraf rayonlardakı əkinçilər, mallarını gəmilərlə qaçaqmalçılıq yolu ilə çıxarıb Danimarkada, Baltik regionunda və Britaniyada satmağa davam etmişlər. Bu, 1735-ci ilə qədər davam etmişdir; həmin il bəzi qanunlar dəyişdirilmiş, bu da Danimarkanın taxıl idxalına inhisar tətbiq etməsi ilə birləşərək, ətraf rayonlardakı əkinçilər arasında böyük yoxsulluq və aclığa səbəb olmuş, bir neçə məşhur üsyana gətirib çıxarmışdır. Üsyanların nəticəsində, Kristiansand və Arendal kimi şəhərlər üçün imtiyazlar dövrü 1768-ci ildə şahlıq fərmanı ilə formal olaraq sona çatmışdır. Lakin problemlər bununla bitməmişdir; yaxınlıqdakı Vestre Molanddan bir əkinçi, Kristian Yensen Lofthus, 1786-cı ildə hökumətin ən repressiv ticarət siyasətlərinin bir qismini faktiki olaraq düzəltməsi ilə nəticələnən bir üsyana rəhbərlik etmişdir, lakin Lofthus həbsxanada vəfat etmişdir. Lofthusa qarşı irəli sürülən ittihamlar onun Arendalın imtiyazlarına zərər vuraraq taxıl və digər mallarla ticarət etməsi idi. Dənizçilik, gəmiqayırma və taxta ticarəti, eləcə də mədənçilik və dəmirçi zavodları əsrlər boyu Nedenas vilayətində, xüsusilə Arendal regionunda mühüm sənaye sahələri olmuşdur. Xarici dünya ilə tez-tez əlaqələr onun mədəniyyəti və ənənələrinə öz izini buraxmışdır. 1880-ci ildə o, işlədilən tonaj baxımından ölkənin ən böyük limanı idi. XIX əsrin sonunda Arendal, çoxsaylı varlı gəmi sahibləri ilə əsas dənizçilik mərkəzi kimi tanınırdı. Bununla belə, bu, 1886-cı il Arendal krizindən sonra sona çatmışdır; bu zaman Aksel Nikolay Herlofson şəhərdə bir çox bank müştərisini fırıldaqçılıqla aldatmış, bu da müflisliklərə və ifrat işsizliyə səbəb olmuşdur. Liman hövzəsindən Kolbjörnsvikə gedən bir bərə xidmətini Kolbyörn şirkəti 1893-cü ildə "SF Colbjørn" gəmisi ilə başlatmışdır. Bu xidmət, 1980-ci ildən "MF Kolbjørn III" gəmisi ilə hələ də davam edir. XX əsrin əvvəllərinə yaxın, minlərlə norveçli "Thomas Gundersen" adlı bir gəmi ilə köç edərək Amerika Birləşmiş Ştatlarının daha sabit iqtisadi mühitindən faydalanmağa çalışdıqda, Arendaldan olanların çoxu öz iqtisadi ənənələrini özləri ilə aparmışlar. Nyu-York şəhərində və ətraf ərazilərdə, norveç mənşəli olduğunu iddia edən bir çox amerikalı öz köklərini Arendala qədər izləyə bilər, çünki Arendaldan çoxsaylı norveçli dənizçi, trimmer, gəmiqayıran və dülgər Nyu-Yorkun Bruklin, Port Riçmond (Steten-Aylend) kimi ərazilərində, eləcə də Nyu-Cersinin şimalındakı Cersi-Siti, Bayonn, Perth-Emboy və Elizabet kimi bir sıra sənaye mərkəzlərində məskunlaşmışdır. 1939-cu ildə Arendal, yalnız Oslo, Bergen və Stavangerin ondan böyük olduğu, Norveçin 4-cü ən böyük tanker donanmasına malik idi. Almaniyanın Norveçə hücumu zamanı, 9 aprel 1940-cı ildə, Arendal alman "Greif" torpeda qayığı tərəfindən ələ keçirilmişdir. Bu gün şəhərdə kiçik qayıq istehsalı, mexaniki sənaye, elektronika sənayesi, eləcə də dünyanın ən böyük silisium karbidi emalı zavodlarından biri fəaliyyət göstərir. Bələdiyyə tarixi Arendal şəhəri 1 yanvar 1838-ci ildə bir bələdiyyə kimi yaradılmışdır. 1 yanvar 1875-ci ildə, 22 sakinə malik kiçik bir ərazi şəhərdən qonşu Östre Moland bələdiyyəsinə, 52 sakinə malik başqa bir kiçik ərazi isə qonşu Öiestad bələdiyyəsinə köçürülmüşdür. 1 yanvar 1902-ci ildə, kənd tipli Barbu bələdiyyəsi (əhalisi: 6.787) Arendal bələdiyyəsinə birləşdirilmişdir. 1944-cü ildə, 21 sakinə malik Moland bələdiyyəsinin kiçik bir ərazisi də Arendala köçürülmüşdür. 1 yanvar 1992-ci ildə, qonşu kənd bələdiyyələri Hisöy (əhalisi: 4.026), Moland (əhalisi: 8.148), Tromöy (əhalisi: 4.711) və Öyestad (əhalisi: 8.679), əhalisi 12.478 olan Arendal şəhəri ilə birləşdirildikdə, Arendal bələdiyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilmiş, bələdiyyənin ümumi əhalisi 38.042-yə çatmışdır. Adı Adın qədim norveç forması, ehtimal ki, "Arnardalr" olmuşdur. Birinci hissə "qartal" mənasını verən "ǫrn" sözünün yiyəlik halı, sonuncu hissə isə "dərə" mənasını verən "dalr" sözüdür, beləliklə tam məna "qartal dərəsi"dir. Şəhər mənzərəsi Şəhər mərkəzinin ortasında, XVII əsrə qədər gedib çıxan taxta evlərdən ibarət bir ərazi var. Bu ərazi "Tyholmen" adlanır və XIX əsrdən əvvəlki tikililərdən qalanları təmsil edir. Arendalın daxili limanı "Pollen" adlanır; burada balıq bazarı, pablar və restoranlar yerləşir. Üçlük Kilsəsi bu ərazinin silueti üzərində hökmranlıq edir. Həmçinin bax Norveç Oslo Alta Tromsö İstinadlar

İstinadlar

https://az.wikipedia.org/wiki/Arendal

https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Arendal&params=58_27_41.94_N_8_46_19.45_E_scale:100000_type:city

https://maps.google.com/maps?ll=58.4616500,8.7720694&q=58.4616500,8.7720694&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az

https://yandex.ru/maps/?ll=8.7720694,58.4616500&pt=8.7720694,58.4616500&spn=0.1,0.1&l=sat,skl

https://www.openstreetmap.org/?mlat=58.4616500&mlon=8.7720694&zoom=12

https://stadnamn.kartverket.no/fakta/667594

https://web.archive.org/web/20180127202958/https://www.arendal.kommune.no/tjenester/kultur-idrett-og-fritid/museer-og-kulturhistorie/historiske-artikler/historien-var/

Tarix : 7 sentyabr 2026