Adriya — İtaliyanın şimalında, Veneto regionunun Rovigo əyalətində yerləşən şəhər və bələdiyyədir. Şəhər Adice və Po çaylarının mənsəbləri arasında yerləşir. Müasir şəhərin altında, indiki səviyyədən 3–4 metr aşağıda qədim Etrusk şəhəri Atria və ya Hatria şəhərinin qalıqları yerləşir. Adriya və Spina şəhərləri Etruskların Felsinaya (indiki Bolonya) xidmət edən limanları və ticarət məntəqələri olmuşdur. Adriyanın adının Adriatik dənizindən və ya vaxtilə şəhərin yaxınlığından axan Adriya çayından götürüldüyü ehtimal edilir. Tarixi Qədim dövr Ərazidə ilk yaşayış məntəqələri eramızdan əvvəl XII–IX əsrlərdə Venetlər tərəfindən salınmışdır. Həmin dövrdə ərazi hələ dənizə yaxın olan bataqlıq sahələrdən ibarət idi və Po çayının əsas qollarından biri olan Adriya kanalı burada dənizə tökülürdü. Eramızdan əvvəl X–VI əsrlər arasında ərazidə Villanova mədəniyyəti inkişaf etmişdir. Klassik Atria şəhərinin təməllərinin eramızdan əvvəl 530–520-ci illərdə qoyulduğu hesab edilir. Adriya limanı və yaşayış məntəqəsi Adriya kanalının tədricən qurumağa başlamasından sonra Etrusklar tərəfindən salınmışdır. Eramızdan əvvəl VI əsrin sonrakı dövründə liman inkişaf etməkdə davam etmişdir. Po vadisində Etruskların nəzarətində olan ərazi Padan Etruriyası adlandırılırdı. Eginadan gələn yunanlar və daha sonra Sirakuzdan I Dionisinin rəhbərliyi ilə gələn kolonistlər şəhərdə məskunlaşaraq onu mühüm ticarət mərkəzinə çevirmişdilər. Yunanlar ən azı eramızdan əvvəl VI əsrdən etibarən Venetlərlə ticarət edirdilər. Ticarətdə əsas məhsullardan biri əvvəlcə Baltik dənizi ətrafından gətirilən kəhrəba idi. Keltlərin Po vadisinə kütləvi şəkildə daxil olması Qallarla Etrusklar arasında qarşıdurmalara səbəb oldu. Bununla yanaşı, Etrusk və Kelt adlarının birlikdə qeyd edildiyi epiqrafik yazılar onların arasında qarışıq nikahların olduğunu göstərir. Şəhərdə Etrusklar, Venetlər, Yunanlar və Keltlər məskunlaşmışdılar. Roma müəllifi və donanma komandanı Böyük Plini Atriyada kanallar sisteminin mövcud olduğunu yazırdı. Bu kanallar əvvəlcə Etrusklar tərəfindən yaradılmış və çayın sularını bataqlıqlar vasitəsilə dənizə yönəldirdi. Sahil boyunca bir-biri ilə əlaqəli laqunlar sistemi mövcud idi. Etrusklar təbii daxili su yollarını yeni kanallarla genişləndirərək Po çayının mənsəbindən Adriyaya qədər gəmiçiliyi mümkün etmişdilər. Roma hakimiyyəti dövründə Po deltasında lil yığılması nəticəsində dəniz sahili tədricən şərqə doğru çəkildi və Adriya Ravenna qarşısında əvvəlki əhəmiyyətini itirdi. Müasir dövrdə dəniz şəhərdən təxminən 22 km uzaqda yerləşir. Qədim Atriyanın ilk arxeoloji tədqiqatlarını Karlo Bokki aparmışdır. Onun topladığı qədim əşyalar XX əsrin əvvəllərində şəhərə bağışlanmış və hazırda şəhər muzeyinin qədim əşyalar kolleksiyasının mühüm hissəsini təşkil edir. Qədim Adria və Atria toponimlərinin mənşəyi ilə bağlı müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Nəzəriyyələrdən birinə görə, ad illiriya və ya Venet dilində “su, dəniz” mənasını verən adur sözündən yaranmışdır. Orta əsrlər və yeni dövr Qərbi Roma imperiyasının süqutu dövründə Adriya limanı əvvəlki əhəmiyyətini böyük ölçüdə itirmişdi. 589-cu ildə yerli hidroqrafiyanın tamamilə dəyişməsi ilə nəticələnən böyük daşqından sonra şəhərin vəziyyəti daha da pisləşdi. Adriya daha sonra Ravenna arxiyepiskopluğunun feodal mülkünə çevrildi. Bir müddət müstəqil bələdiyyə kimi mövcud olduqdan sonra Adriya Este sülaləsinin, daha sonra isə XVI əsrdə Venesiya Respublikasının hakimiyyəti altına keçdi. Həmin dövrdə şəhər malyariya xəstəliyinin geniş yayıldığı bataqlıqlarla əhatə olunmuş kiçik yaşayış məntəqəsi idi. Eyni əsrdə Polesine ərazisində aparılan torpaq meliorasiyasından sonra şəhər yenidən inkişaf etməyə başladı. Napoleon müharibələri zamanı Adriya əvvəlcə Fransanın, daha sonra isə Avstriya imperiyasının hakimiyyəti altında olmuşdur. 1815-ci ildə Vyana Konqresindən sonra şəhər Lombardiya-Venesiya krallığının tərkibində Avstriyaya verildi. Tanınmış şəxslər Quido Barbucani — populyasiya genetikası və təkamül biologiyası üzrə alim; 1955-ci ildə Adriyada anadan olmuşdur. Covanni Marinelli — faşist siyasətçi, Faşizmin Böyük Şurasının üzvü və 1941–1943-cü illərdə İtaliya Krallığının rabitə üzrə dövlət müşaviri. Görməli yerlər Santa Maria Assunta della Tomba kilsəsi — əvvəllər kafedral olmuş orta əsr mənşəli kilsədir. 1718-ci ildə yenidən inşa edilmişdir. Burada VII–VIII əsrlərə aid səkkizguşəli vəftiz şrifti və Adriyanın üçüncü yepiskopu Bononun adı həkk olunmuşdur. Kilsədə XV–XVI əsrlərə aid bir neçə rəsm əsəri, həmçinin Mişel da Firenzeyə aid edilən Məryəmin vəfatı adlı terrakota barelyefi saxlanılır. Adriya kafedralı — yeni kafedral olan Müqəddəs Pyotr və Pavel kafedralı şəhərin əsas dini tikililərindən biridir. Adriya Milli Arxeologiya Muzeyi — şəhərin qədim tarixini və Etrusk dövründən qalan arxeoloji materialları nümayiş etdirir. Qardaş şəhərlər Adriyanın aşağıdakı şəhərlərlə qardaş şəhər əlaqələri vardır: Ermont, Fransa Lampertheym, Almaniya Maldegem, Belçika Roviny, Xorvatiya — 1982-ci ildən İstinadlar
https://az.wikipedia.org/wiki/Adriya
https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=az&pagename=Adriya¶ms=45_3_0_N_12_3_0_E_scale:100000_type:city
https://maps.google.com/maps?ll=45.05000,12.05000&q=45.05000,12.05000&spn=0.1,0.1&t=h&hl=az
https://yandex.ru/maps/?ll=12.05000,45.05000&pt=12.05000,45.05000&spn=0.1,0.1&l=sat,skl
https://www.openstreetmap.org/?mlat=45.05000&mlon=12.05000&zoom=12
https://web.archive.org/web/20201007114819/https://www.rovigooggi.it/n/96605/2020-02-20/niente-festa-del-gemellaggio-ad-adria-tutto-rimandato-a-fine-legislatura/
https://www.rovigooggi.it/n/96605/2020-02-20/niente-festa-del-gemellaggio-ad-adria-tutto-rimandato-a-fine-legislatura
Tarix : 8 oktyabr 2026
