Yeyən makak (Macaca fascicularis) - Həmçinin uzunquyruq makak və ya sinomolqus makak kimi tanınan Cənub-Şərqi Asiyaya məxsus olan cercopithecine primat növü. Etimologiya Macaca sözü Portuqal dilindəki macaco sözündən gəlir ki, bu da Mərkəzi Afrikanın Ibinda dilindəki makaku sözündən törəmişdir (kaku Ibinda dilində meymun deməkdir). Xüsusi epitet fascicularis latın dilində kiçik bir zolaq və ya xət mənasını verir. Heyvana 1821-ci ildə elmi adını verən Ser Tomas Raffles bu sözün istifadəsi ilə nəyi nəzərdə tutduğunu göstərməmişdir. İndoneziya və Malayziyada yeyən makak və digər makak növləri ümumilikdə kera adlanır. Təkamül Makak təxminən 7 milyon il əvvəl Afrika'nın şimal-şərqində meydana gəldi və 5.5 milyon il əvvəl Asiya qitəsinin böyük hissəsinə yayıldı və dörd qrupa (sylvanus, sinica, silenus və fascicularis) bölündü. Macaca cinsində ən erkən ayrılma ehtimal ki, təxminən 4.5 milyon il əvvəl silenus qrupunun əcdadı ilə fascicularis bənzəri bir əcdad arasında baş verdi ki, bu əcdaddan sonradan silenus olmayan növlər təkamül etdi. Xüsusiyyətlər Cinsi dimorfizm göstərir, kişilərin çəkisi 4.7 ilə 8.3 kq, dişilərin isə 2.5–5.7 kq arasındadır. Yetkin kişilərin boyu 412-648 mm, dişilərin isə 385-505 mm arasındadır. Quyruqları baş və bədənlərinin uzunluğu qədərdir. Bel tükləri ümumiyyətlə boz və ya qəhvəyi rəngdədir, ağ qarın hissəsi və baş və üz ətrafında qara və ağ vurğular var. Üz dərisi qəhvəyi və ya çəhrayı rəngdədir, göz qapaqları istisna olmaqla, onlar ağdır. Yetkinlər ümumiyyətlə üzlərində və ətrafında saqqal olur, burun və göz ətrafı istisna olmaqla. Yaşlı dişilər ən dolğun saqqala malikdirlər, kişilərin saqqalı isə daha çox bığ kimidir. Adalarda olan yarımnövlərin tükləri qara rəngdədir, böyük adalar və qitə yarımnövləri isə daha açıq rəngdədir. Yayılması Yeyən makakın təbii yayılma sahəsi Cənub-Şərqi Asiyanın böyük hissəsini, Malayziya yarımadası və Sinqapur, Sumatra, Yava və Borneo adalarını, dəniz adalarını, Filippin adalarını və Benqal körfəzindəki Nikobar adalarını əhatə edir. Bu primat Uolles xəttini pozan quru məməlilərinin nadir nümunəsidir, kiçik Sunda adalarında tapılır. O, müxtəlif yaşayış mühitlərində yaşayır, o cümlədən ilkin düzənlik yağış meşələri, narahat edilmiş və ikincil yağış meşələri, kolluqlar, çay və sahil meşələri, nipa palması və manqrov meşələri. O, həmçinin insan yaşayış məntəqələrinə asanlıqla uyğunlaşır və bəzi Hindu məbədlərində və bəzi kiçik adalarda müqəddəs hesab olunur, lakin fermalar və kəndlər ətrafında zərərverici kimi qəbul edilir. Adətən narahat edilmiş yaşayış mühitlərini və meşə kənarlarını üstün tutur.
https://www.thainationalparks.com/species/crab-eating-macaque
https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.1079/cabicompendium.76108
https://bioone.org/journals/primate-conservation/volume-23/issue-1/052.023.0115/The-Crab-Eating-Macaque-Macaca-fascicularis--Widespread-and-Rapidly/10.1896/052.023.0115.full
https://www.britannica.com/animal/crab-eating-macaque
https://animaldiversity.org/accounts/Macaca_fascicularis/
https://study.com/academy/lesson/crab-eating-macaque-monkeys-facts-behavior-diet.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Crab-eating_macaque
Tarix : 20 fevral 2025
Əksi qeyd olunmayıbsa, bu məzmun CC BY-SA 4.0 çərçivəsində yayımlanır.
